Поиск

vulkan v parke (617x700, 124Kb)

Холдор Вулкан

Член Союза Писателей Узбекистана

Рус тили грамматикасини яхши билмайдиганларга эслатма: -Ведрами сўзини вёдрами, веслами сўзини вёслами, бедрами сўзини бёдрами деб ўқинглар.Шунда шғир яхши ўқилади.(Х.В.)

 

 

Гуси в небе скрипят ведрами




Жизнь не выходит из берегов вовсе,
Она бездонная безбрежная река.
Где наши дни без лодок, без весел,
Незаметно уплывают в века!

Вот алая рябина в роще снова,
Густо покраснела, опустив взор.
В парках оголели бедные деревья,
Какой красивый позор!

Березы хвастаются белыми бедрами,
Воробьи устроили на деревьях базар.
Гуси в небе скрипят ведрами,
На закате пожар.



23/09/2015.

8:00 ночи.

Канада.

 

 

90646770 (235x265, 20Kb)

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

Iltijo

(qissa)

 

Ushbu bobda xalqimizning eng sevimli qo‘shiqchilaridan biri, O‘zbekiston xalq hofizi Ozodbek Nazarbekov haqida ham yozildi.(X.V.)

26 bob

Sevgiterapiya




Garchand Xolbo‘ri uchun Iltijo bilan uchrashish istagi chidab bo‘lmas darajada kuchli bo‘lsada, unga bu uchrashuv xuddi Nortojining oldida bir xiyonatday, Xudoning oldida esa kechirib bo‘lmas gunoxday tuyulardi.Iltijoning yoniga kirish va unga Nortoji bozordan o‘zi tanlab olib bergan guldastani tutqazishga uning vijdoni yo‘l qo‘ymayotgan edi.Ilgarilari Xolbo‘ri bir kun kelib shunday og‘ir ruhiy iztiroblarga, ko‘z ko‘rib, quloq eshitmagan azoblaru qiynoqlarga duch kelaman deb sirayam o‘ylamagan edi.U hozir, ayni paytda xuddi o‘z muhabbatining mozoriga gulchambar qo‘yayotgan odamga o‘xshardi.U Iltijolarning dorvozasi yoniga yaqin kelarkan, bamisoli qaytib chiqib bo‘lmaydigan qadimiy shaxtaga, g‘orga kirib ketayotib, ortiga so‘ngi bor o‘grilgan odamday:

-Nortoji, men shu tobda senga ochiqdan ochiq xiyonat qilayotganga o‘xshab qolyapman –dedi, bir qo‘lida guldastani tutib, ikkinchisi bilan bo‘yinbog‘ini to‘g‘rilarkan.

-Iye, qanaqa odamsiz axir?Men o‘zim ruxsat beryapmanku.Shunday qilmasak bo‘lmaydi.Kulib, xuddi sog‘lom odamni yo‘qlab kelganday, kirib boring -dedi Nortoji.

Xolbo‘ri Uchinchi Jahon Urushi oldidan qit’alararo uchadigan yadroviy raketa knopkasini bosayotgan navbatchi ofitserday dorvoza qo‘ng‘irog‘ini bosdi.

-Ichkaridan, Soddagulning: -Voy, dadasi, mehmonlar kelishdi shekilli! –degan tanish ovozi eshitildi.

Keyin u dorvozani ochib: -Kelinglar, kelinglar, aylanib ketay mehmonlar!Qani marhamat, marhamat, ichkariga kiringlar –dedi Xolbo‘ri va Nortojilar bilan ko‘rishib.Qilichbek Qoplonovich ham ularga peshvoz chiqdi va Xolbo‘ri bilan xuddi eski qadrdonlarday quchoq ochib ko‘rishdi.Ular hol –ahvol so‘rashgach, Soddagul Xolbo‘ri bilan Nortojini Iltijo yotgan xonaga boshlab kirayotgandi,Nortoji o‘zini chetga olib,devorga suyandi.

Xolbo‘ri yalt etib Nortojiga savol nazari bilan qaradi.Nortoji holatni izoxladi:

-Yo‘q, Xolbo‘ri aka, birdaniga ikkimiz kirsak, yaxshi bo‘lmas.Meni sizning yoningizda ko‘rish unga og‘ir.Yaxshisi, siz oldin kiring -da, hol –ahvol so‘rang, Iltijo sal o‘ziga kelgach, men ham kiraman –dedi Nortoji Xolbo‘rining qulog‘iga shivirlab.

Xolbo‘ri Soddagulga yuzlandi: -Xola, Nortoji birozdan keyin kirarkan.Bu, Iltijoni ogohlantirib qo‘yganmisizlar ishqilib?Tag‘in, qo‘qqisdan kirib borsam... –dedi u.

-Ha, ha, ogohlantirilgan.U sizni kutib yotibdi...Sizlarni ham ovora qildik...Men axmoq qizimning baxtini bog‘labman...Ha, bechoragina bolama... Shunaqa kunlarga ham qolamizmi... E, Xudoyim... O‘zing qizimning dardiga shifo ato et!..Kiring, kiravering, bolam.Sizni ko‘rib, shoyatki Iltijoginamning dardi yengillasa... Umringizdan baraka toping, iloyim... –dedi yig‘lab Soddagul.Qilichbek Qoplonovich ham deraza tamonga o‘grilganicha unsiz yig‘lar edi.

Xolbo‘ri tavakkal qilib xona eshigini ochganicha ichkariga kirdi.Ichkaridagi krovatda rangi olinib, ozib ketgan Iltijo yotar uning tim –qora, ipakday mayin, uzun va qalin sochlari oppoq par yostiqni qoplab yotar, krovat yonidagi tumbochka ustida Xolbo‘ri bir paytlar ishlagan, Iltijoning portreti o‘rnatilgandi.Iltijo Xolbo‘riga jilmayganicha qarab, xuddi soqov kabi unsiz yig‘lar, uzun –uzun qayrilma kipriklari pirpirar, ko‘zlarining qiridan oqayotgan ko‘z yosh yuzlaridan dumalab, yostiqqa tomardi.

Xolbo‘rining hayajondan tamog‘i qaqrab, yuragi xuddi bo‘g‘ziga tiqilib qolganday bo‘ldi.U bazo‘r o‘zini qo‘lga olib jilmayganicha: -Salom, yaxshimisiz?Lekin ko‘rinishingizdan yomonga o‘xshamaysiz.Aytganday, shu atrofda mening Iltijoxon degan bir singlimga ko‘zingiz tushmadimi mabodo?–dedi.

Iltijo ko‘zi to‘la jiqqa yosh bilan achchiq achchiq yutinar, bir og‘iz ham gapirolmas, faqat ko‘z yoshlari aro jilmayardi. Xolbo‘ri qo‘lidagi guldastani tumbochka ustiga qo‘yarkan, shartta tiz cho‘kib, Iltijoning yoniga tizzalari bilan yurib bordi.So‘ng uning holsiz, nozik qo‘lini o‘pib, yuziga bosganicha: -Men sizga gul olib keldim –dedi.So‘ng davom etdi: -Yo‘lda kelayotsam deng, bir to‘p odamlar orkestr sadolari ostida “Dup –pop - pop! Dup –pop –pop!” deb vals musiqasini chalib, qandaydir haykal poyiga gullar qo‘yishayotgan ekan.Ulardan biri baqirib, chaqirib: -U xalqimiz milliy mustaqilligi yo‘lida boshini jallod kundasiga qo‘ygan, tirikiligida chet ellarda sargardon bo‘lib, surgunda yashab, so‘ng qamalib, o‘z barmog‘ini o‘zi tishlab uzib, qoni bilan qamoqxona devoriga she’rlar bitdi!Keyinchalik lagerlarga etap qilingach, baraklarda bit bosib, kanalarga yem bo‘lib, oxiri silga chalinib, o‘lay o‘lay deganda ozod etilgan o‘rtamiyonadan ham pastroq odmi oddiy shoxer bo‘lishiga qaramay, ruhiy kasalliklar bo‘limida o‘zini o‘zi choyshab bilan osib bu telba dunyoni tark etdi!Tuprog‘ing parquday yengil bo‘lsun!Palon –piston! – deya shovqin ko‘tarishdi. Boshlaridan yag‘ir do‘ppilarini olib, marhum hotirasini yod etib, bir minut sukut saqladilar.So‘ng do‘ppilarini qayta kiyib, shaxdam qadamlar bilan qaytib ketishdi.Men sekin u yoq bu yoqqa alangladimda, haykal poyiga qo‘yilgan guldastalardan birini olib, shu yoqqa kelaverdim –dedi u.

Iltijo hamon sevinch yoshlari aro jilmayar, bir so‘z deyolmasdi.Anchadan keyin u biroz o‘ziga kelarkan, gapira boshladi.

-Yo‘qlab kelganingiz uchun rahmat, Xolbo‘ri aka... Men sizni kelmasa kerak deb o‘ylovdim.Siz haliyam o‘sha –o‘sha, quvnoq, hazilkash, qalbi beg‘ubor, yaxshi odamligingizcha qolibsiz.Bunday odamlarni g‘am –qayg‘u yengolmaydi.Men sizni ko‘rmay o‘lib keramikanman deb qo‘rqayotgan edim.Mana, Xudoga shukr, yana ko‘rishdik.Bunday o‘ylab qaralsa, sizday ajoyib insonning dilini ranjitganim, tashlab ketganim uchun men o‘z jazomni oldim shekilli.Keyingi paytlarda sizni bir bora ko‘rib, sizdan kechirim so‘rab, sizning aziz qo‘llaringizni tutib, jon taslim qilishni Xudodan kechayu kunduz so‘rar edim.Niyyatimga yetdim... Eshitdim, oyim aytdilar.Nortoji degan go‘zal qizga uylanibsiz.Baxtli bo‘linglar.Sizni nega uylandingiz deyishga esa mening zarracha haqqim yo‘q.Chunki, hamma ayb o‘zimda...Meni kechiring, Xolbo‘ri aka –dedi Iltijo og‘ir –og‘ir nafas olib.

-Haya, Nortoji deganingizga bir narsa yodimga tushdi.Kecha deng, tush ko‘ribman.Tushimda Nortoji menga: -Siz ham boshqalarning erlariga o‘xshab, Rossiyaga borib ishlab, besh - to‘rt so‘m topib, Vestren Yunion orqali menga pul jo‘natmaysizmi?Manabu bostirmaga o‘xshagan uylarimizni o‘nglab, moshina –poshiyna olmaymizmi?Dalama dala rasm chizib yuraverasizmi?Bo‘lmasa siz uyda o‘tiring, men Rossiyaga borib, ishlab, pul topib kelay! –dedi.

Shundan keyin men narsalarimni qopga solib, samolyotga minib, Rossiyaga uchdim.Tanishlarim meni Yoqutistonga yuborishdi.U yerdan vertoletda Tundradagi bir shaharchaga bordik.Vertolyotdan tushsam, shunaqa izg‘irin esyaptiki, quloqni uchirib ketaman deydi.Uvillagan buyuq tovushi bir birlari bilan urishayotgan minglab mushuklar vag‘illashini eslatardi.Sovuq minus 50 daraja!Qarasam, bosh chanog‘im ichidagi miyyam sekin muzlayapti.Yaxshiyam deng, ro‘paradagi tomi ikki metr qor ostida qolgan qovoqxonaga ko‘zim tushdi.Kallama kelgan fikrdan bildimki, hali bosh chanog‘imdagi miyyam batamom muzlab qolmabdi.Odam bo‘yi chuqurlikdagi qor akoplar ichidan yugirib borib, o‘zimni qovoqxonaga urdim.Kira solib, qovoqxonachidan yarimta aroqni sotib oldimda, uning qopqog‘ini it suyakni qanday g‘ajisa shunday g‘ajib, ochdim.So‘ng bir ko‘tarishda shishani qoqladim.

Keyin o‘sha yerlik bir bug‘uboqar cho‘pon bilan tanishib qoldim.Ismi Ngduat ekan.

-Sen Shimoliy muz okeaniga kit ovlagani ketyapsanmi? –dedi u ingichka uzun dastali trubkasini chekkanicha menga sinovchan nazar tashlab.

Men yo‘q dedim.

–Ha, tushunarli.Demak sen yo oq ayiq yo tyulen ovlagani ketyapsan.U yoqlarda morjlar ham bor.Pingvinlarni aytmaysanmi.Qushlar bozorini ko‘rsang!Ayniqsa okeanda suzib yuradigan aysberglarning yorilib, suvga qulashini kuzatish zavqli.Uzoq uzoqlardan atom muzyorar kemalarining hasratli bo‘kirgani qulog‘inga chalinadi.Ehh! –dedi u chuqur xo‘rsinib.

Bu orada mening kayfim oshib, aroq xaroratidan a’zoyi badanim qizib, isib ketdim.Qolaversa kashanda hamsuxbatimning trubkasidan chiqayotgan badbo‘y tutundan qovoqxonani tuman qamraganday bo‘lib ketgach, toza havodan nafas olish uchun tashqariga chiqdim.Chiqsam, kimdir shimol bug‘ulariga qo‘shilgan chanasini simyog‘ochga bog‘lab qo‘yibdi.

Kayfiyatim a’lo!Bir mahal shayton yo‘ldan urib, miyyamga o‘sha shimol bug‘ulari qo‘shilgan chanada kataysa qilish g‘oyasi keldi.Shundan keyin bug‘ularning simyog‘ochga bog‘langan arqonlarini yechdimda, bir sakrab chenaga o‘tirdim.Chenada yotgan uzun qamchini olib, uni boshim uzra xuddi vertolyot parragiday g‘uvillatib aylantirarkanman, bir shoxi yo‘q bug‘uning sag‘riga qarsillatib tushirdim.Qo‘rqib ketgan shimol bug‘ulari o‘qday uchib, men o‘tirgan chenani boshlari oqqan tamonga sudrab ketishdi.Men qor qoplagan bepoyon va jim jit Tundraning kimsasiz kengliklari bo‘ylab ketib borarkanman, zaqu shavq ichra: -Hayt!Hayt! Xirrrr –r-xxuv!deya hayqirganimcha tillarini osiltirib, chopib borayotgan bug‘ularni uzun qamchi bilan ayovsiz savalardim.Kengliklarda bo‘ronday yelib borar ekanman, elimizning eng sevimli qo‘shiqchilaridan biri O‘zbekiston xalq hofizi Ozodbek Nazarbekovning sho‘x qo‘shiqlaridan birini bor ovozim bilan kuylay boshladim.


-Ota meros anjirli bog‘lar,

Oqlangan uy, tandir, o‘choqlar,

Shahrixoniy taqib pichoqlar,

Yurishadi anjanchasiga,

Yurishadi anjanchasiga!

 

 

Savdogarlar pulni saqa deb,

Yurt kezishar bola chaqa deb,

E, ishanoovring, bizga aka –deb,

“Kiydiradi” anjanchasiga,

Kiydiradi anjanchasiga!



Qo‘shiq ohangiga mos aylanayotgan qamchi bilan bug‘ularni savalarkanman, bug‘ular osmonida shimol yog‘dusi tovlanayotgan bepoyon qorli tundrani tuyoqlari bilan larzaga keltirib, yanada shiddatliroq chopa boshladilar.Bir mahal bo‘rilarning uligani quloqlarimga chalinganday bo‘ldiyu tomirlarimda qonim muzlab qolganday tuyuldi go‘yo.Qayrilib qarasam, qorday oppoq yungli qutb bo‘rilarining darg‘azab galasi chena ortidan izma iz quvib kelayotgan ekan.Qo‘rquvdan jon –ponim chiqib, tik turganimcha bug‘ularni bor kuchim bilan savalayverdim.Bo‘rilar och bo‘lishlariga qaramay, charchash neligini bilmay, chena ortidan tinimsiz quvib kelishar, men ularning asabiy irillaganini, nafrat bilan irjaytirgan so‘yloq tishlarining takillayotganini aniq eshitar edim.-E, Xudo! Negayam shu chenani olib qochdima!Nahotki endi qorli tundrada qutb bo‘rilariga yem bo‘lib ketsam! –deya o‘ylayman nuqul, o‘zimni o‘zim koyib.


Bir mahal chena muzga qoqilib, osmonu falakka xuddi dengizda sakragan kitday ko‘tarilib, ancha joygacha uchib borarkan, qor –to‘zon ko‘tarib, gursillab quladi.Ko‘zlarimni ochsam, bug‘u terisi yopilgan konussimin o‘tovda yotibman.Yo piray! –deyman o‘z ko‘zlarimga ishonmay.Bir mahal bunday qarasam, shaharchadagi qovoqxonada tanishgan ulfatim Ngduat ingichka va uzun mundshtukli trubkasini tutatib, bosh tamonimda o‘tiribdi.Men olib qochgan chena o‘sha Ngduatga qarashli ekan.
-Tamom, endi Ngduat meni bug‘u qo‘shilgan chenaga chilvirlar bilan chirmab bog‘lab, posyolkadagi melisaxonaga eltib bersa kerak desam, yo‘q u meni qamatmadi.


-Yaxshiyam ortingdan itlar qo‘shilgan chenada yo‘lga chiqqanim.Bo‘lmasa qor ostida muzlab qolar ekansan, og‘ayni.Bug‘ularimni qutb bo‘rilari yeb ketishibdi.Endi yetkazilgan moddiy zararni qoplash uchun bir necha yil shu joyda ishlashinga to‘g‘ri keladi.Zarar qoplangach, to‘rt tamoning qibla.O‘zbekistoninga ketaverasan –dedi u beg‘amgina trubka tutatib.
Shundan keyin muzlatilgan baliqlarni bolta bilan chopib, Ngduatning itlarini boqib yurdim.Chor taraf qor qoplagan bepoyon tundra.U yog‘i shimoliy muz okeani.Mag‘rib qayoqda, mashriq qayoqda bilmayman.Qochib ketsam, Ngduat baribir meni tutib keladi.Konussimin o‘tovda televizorni qo‘ying, hatto kompyuter ham yo‘q.Tevarakda faqat girdobday aylanib chopguvchi poda bug‘ularining shoxlari bir birlariga urilib taqirlaguvchi qor sahrosi.Zerikib, aqldan ozib qolmaslik uchun teridan to‘qilgan arqonni otib, bug‘ularni tutaman.Shoxlarini arra bilan arralayman.Shu tariqa necha yil ishladim bilmayman, bir mahal uyg‘onsam tushim ekan –dedi Xolbo‘ri.


Bu gaplardan Iltijoning kayfiyati ochilib, kula boshladi.


 

 

город Бремптон (202x216, 31Kb)

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

20 (700x466, 80Kb)

 

 

 

 

 


Суратда Фозилжон Ҳайитов ўқувчилар билан

 

Фозилжон Ҳайитов



Андижон вилояти, Олтинкўл тумани, Маслахат қишлоғида туғилиб ўсган Фозилжон Ҳайитов Тошкент Давлат Университетининг филология факультетини тамомлаган.У адабиёт назариясининг чуқур билимдони ва ўзи ҳам бир пайтлар яхши шеърлар ёзган юксак дидли шоирдир.Фозилжон ака Ҳайитов ўрта мактабда аввал ўқитувчи, кейин узоқ йиллар директорлик лавозимида ишлади.Бу ажойиб инсоннинг яна бир хусусияти бор.У соз чалиб, Маъмуржон Узоқов қўшиқларини қиёмига етказиб куйлайди.Касби тилчилик билан, адабиёт билан боғлиқ Фозил ака  шоир –ёзувчиларни ҳам қаттиқ ҳурмат қилади.Тасвирий санъатни ҳам қадрлайди.Биз бу инсон билан ака –укадай қадрдон бўлиб кетган эдик.Бир –биримизнинг уйимизга меҳмон келса, биргалашиб кузатардик.У мени ўзининг туғишган укасидай яхши кўрар, мен шеър ўқисам, у қўшиқ куйлар, адабиёт ҳақида суҳбатлашиб, отамлашиб ўтирардик.

Шундай кунларнинг бири сира ёдимдан чиқмайди.Биз баланд айвонда суҳбатлашиб ўтирарканмиз, қишлоғимиз осмонида сон саноқсиз юлдузлар чарақлаб ётар, Қорадарё тамондаги далалар устида ой порлар эди.


-Фозил ака, она ҳақидаги қўшиғингизни айтиб беринг –дедим мен.

Фозил акам ҳўп деб, торини қулоқларига яқин тутиб, созлар экан, юлдузли осмонга қараганича кўзларини юмиб, тамом ўзини унутиб, қўшиқ айта бошлади.

 

-Оооонажоооон Каъбам ўзинг, сенсиз жаҳонниии на қилай!

Бўўўўлмасааааанг ёнимда сен, иккииии жаҳонниии на қилай!


Бир маҳал кутилмаганда Фозил акамнинг ён қўшниси Тўлқин акам: -Эй, шу Америка ҳам қитъалар аро учадиган ядровий ракетасини отса тезроқ отақолмади!Эй, Америка, ракетангни отсанг от, тўппа тўғри шу Маслахат қишлоғига келиб тушсин!Шоху гадо тенг бўлсин!–деб туриб гувалакдай келадиган тошни отган эди, тош бизнинг шундоқ ёнимиздан учиб ўтиб, қадимги замбаракнинг ядросидай деворга гурсиллаб уриларкан, бир парча сувоқ кўчиб тушди.Биз мудофаага ҳозирланаётсак, иккинчи тош ҳам узоқ кутдирмай учиб келди – да, қаааааарс! этиб айвон устунига тегди.Шундан кейин хужум тўхтади.Оташкесим бўлди.


-Ие, бу қанақаси? Нега қараб ўтирибмиз?Кетдик, уни уйидан чақириб, эсини киритиб қўямиз!–дедим мен, ғазабланиб.


Фозил акам бўлса мени тўхтатиб: -Йўқ, Холдор, ҳожати йўқ.Айб бизда.Кечаси бақириб қўшиқ айтмаслигимиз керак эди.Қолаверса, одам ҳар хил ҳолатда бўлади.Қўшнимнинг кайфияти яхши эмас шекилли –дедилар.


Ўшанда у қўни –қўшниларнинг бир бирлари билан уришиши яхши эмаслигини ўйлаб, зиёлийларга ҳос иш тутган эди.

Тўлқин акам ҳам аслида ёмон одам эмаслар.Бир куни у менга: -Холдорбек, ука, сиз тезроқ шу туманимизга ҳоким бўлинг.Сиз ҳоким бўлсангиз, туманда адолат ўрнатиларди -деганди.


Мен шу океан орти мамлакатида юриб, баъзан Фозил акам ҳақида ўйласам, у иш жойида  министрлардай кастим шимда, оқ кўйлакка бўйинбоғ тақиб, уйда эса эски дўппи, одми усти бошда, велосипед ҳайдаб Қорадарёга шолипоясининг сувини кўргани кетаётган, қувноқ, очиқ чеҳра инсон сифатида кўз ўнгимда гавдаланаверади.


Бир куни Фозил акам мени уйларига чақиртирди.Борсам, Толибжон Бадинов деган чувамалик ҳофиз шаҳарлик бир ҳожи ака билан меҳмонга келган экан.Мен ёшлик пайтларим тонг қоронғусида, жим жит сукунатда радиодан тараладиган мақом қўшиқларни тинглаб, маза қилардим.У тонги концертда Толибжон Бадиновнинг қўшиқлари ҳам берилар эди.Мен шулар ҳақида айтиб, шеърлар ўқиб, бир зумда меҳмонлар назарига тушдим.Гап айланиб, Қорадарёга бориб тақалган эди, меҳмонларнинг ичига жин кириб, балиқ овига борайлик дея қистай бошладилар.Шаҳарда диққинафас бўлган одамларнинг тоза ҳаволи кенгликларга талпиниши табиий.Мен бунақа ишларни бир зумда ташкил қилиб ташлардим.Ҳаш паш дегунча улфатларимиз Шокир акам, Хусанбой акам ва Асқар акамлар елкасида тўр билан етиб келишди.Фозил акамнинг тенгдош дўсти Толиб доирачи ҳам биз билан бирга.Толиб акамнинг оғзи тўла тилла тиш.Доира чалавериб, бармоқлари қабариб, ёрилиб, мазоль бўлиб кетган.

Шундан кейин тўрни, бир ящик ароқ, бир ящик коньякни ва бошқа керакли анжомларни машиналарнинг юкхонасига ташлаб, Қорадарёга қараб жўнадик.


Машиналарни дамба устидаги йўл четига тўхтатарканмиз, ёйилиб, бешик –бешик бўлиб, лопиллаб  оқаётган дарё сувига жуда яқин жойга тўшакларни тўшаб, дастурхон ёздик.Қиттак –қиттак отиб, суҳбатлашдик.Менинг гап сўзларимни эшитиб, шаҳардан келган ҳожи ака менга ишора қиларкан: -Мана мен айтди дерсизлар, вақтлар келиб, шу бола ҳаммамизга раҳбар бўлади –деганди ўшанда.Лекин ундай бўлмади.Шундан кейин биз ёшлар, Шокир акам, Хусанбой акам ва Асқар акам дарёда тўр судрай бошладик.Бир соатча тўр судраб, биз атиги бир нечтагина балиқ тутдик ҳалос.-Эҳ, меҳмонлар келганда ҳам шунақа бўладими?! –афсусландим мен.Кейин хафсалам пир бўлиб, қумлоқда ўйланиб ўтирдим.Шокир акам, Хусанбой акам ва Асқар акам уччаласи тўр судраб, дарёнинг нариги бетига ўтиб кетишди.Бир маҳал тўрни қумли қирғоққа судраб чиқишаркан, қутилмаганда шодон қийқириб, бақириб, ўйинга туша бошладилар.Қарасам, улар катталиги бир қулоч келадиган сазан балиқни тутиб олишибди.Хурсанд бўлиб, қопни ҳам қолдириб сувга калла урдимда, нариги қирғоққа қараб суздим.Борсам, қумда нақ бир метрли катта сазан балиқ типирчилаб ётибди.Тангалари думи ва бошқа сузгичлари қип –қизариб кетибди.Қувончимиз ичимизга сиғмай, тўрни йиғиштириб, балиқни кўтариб, бериги соҳилга сузиб ўтдик.Меҳмонлар балиқни кўриб, ҳайратдан донг қотиб қолишди.Тошдан ўчоқ қилиб, қозон осдик.Асқар акам ўтин кесиш учун олиб келинган болта билан  балиқни ёрди.Кейин қасиратиб балиқ пишира бошладик.Ароқ –коньяк билан балиқхўрлик бошланди.Ҳожи ака ичкилик ичмадилар.Аммо балиқни мақтаб- мақтаб едилар.Дарҳақиқат, оқин сувдаги балиқ гўшти ховузда етиштирилган балиқ гўштидан юз баробар мазали бўлади.Бу маҳал дарё сувлари қизариб, қуёш бота бошлади.Еб –ичиб, кайфият кўтарилгач, мен Толибжон Бадиновдан биронта қўшиқ айтиб беришини илтимос қилдим.


-Шоир, соз йўқку.Ҳеч йўқ доира бўлганда ҳам Толибжон усул ташлаб турардилар, мен қўшиқ айтардим –дедилар ҳофиз.


Мен бўлса Муҳаммад Юсуф билан Тошкентнинг қўйлиқ даҳасида уфатчилик қилиб ўтирсак, ҳофиз йигитлар келиб қолгани, улардан бири даврани қизитиш учун тарелкани писталардан бўшатиб, ўша тарелка билан бизга қўшиқ куйлаб берганини  айтдим.Шундан кейин Толибжон Бадинов ҳам битта тарелкани Самарқанднинг сояки майизидан бўшатаркан, бор овозда қўшиқ айта бошлади.

 

-Ҳееееч кима маааалум эмас ҳоооли парииишооонииим мениинг!

Ооооосмонниииииии поооора қилдиии ооооҳи афғоооонииим маниинг!


Канадада кўллар, дарёлар кўп.Қачон бирон дарёнинг ё кўлнинг соҳилига бориб, биронта тош устида ўтирганимча ботаётган қуёшга термулсам, ўша Толибжон Бадинов айтиб берган қўшиқ қулоқларим остида янграётгандай туюлаверади.Толибжон Бадиновнинг ҳам оламдан ўтганига анча йиллар бўлди.Аммо у ва бошқа менинг ҳамқишлоқларим билан боғлиқ унутилмас ҳотиралар ҳамон тирик, барҳаёт.


Фозил ака, яхши юрибсизми?Ватанимиз тинч, халқимиз омонми?Итполохонлик доирачи Толиб акамга, Шокир акамга, Хусанбой акамга, Асқар акамга ва барча ҳамқишлоқларга салом ва дуоларимни етказинг.


Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.


26/02/2017.

Кундуз соат 1 дан 35 дақиқа ўтди.

Канада, Онтерио.

 

ОЛТИНКЎЛ (595x446, 115Kb)

 

Газета ўқиб ўтирган кўзойнакли одам Холдор Вулқоннинг амакиси, Олтинкўл туманининг собиқ  ҳокими Назиржон Саидов.Унинг ёнида газета ўқиётган оқ кўйлакли одам "Ҳаёлимда дилоромим" повести, "Тиконсиз гул", "Дукчи эшон" романларининг муаллифи олтинкўллик истеъдодли ёзувчи Ҳабибулло. (Ҳабибулло Турсунматов).

 

 

город Бремптон (202x216, 31Kb)

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

Илтижо

(қисса)

Ушбу бобда халқимизнинг энг севимли қўшиқчиларидан бири, Ўзбекистон халқ ҳофизи Озодбек Назарбеков ҳақида ҳам ёзилди.(Х.В.)


26 боб

Севгитерапия


Гарчанд Холбўри учун Илтижо билан учрашиш истаги чидаб бўлмас даражада кучли бўлсада, унга бу учрашув худди Нортожининг олдида бир хиёнатдай, Худонинг олдида эса кечириб бўлмас гунохдай туюларди.Илтижонинг ёнига кириш ва унга Нортожи бозордан ўзи танлаб олиб берган гулдастани тутқазишга унинг виждони йўл қўймаётган эди.Илгарилари Холбўри бир кун келиб шундай оғир руҳий изтиробларга, кўз кўриб, қулоқ эшитмаган азоблару қийноқларга дуч келаман деб сираям ўйламаган эди.У ҳозир, айни пайтда худди ўз муҳаббатининг мозорига гулчамбар қўяётган одамга ўхшарди.У Илтижоларнинг дорвозаси ёнига яқин келаркан, бамисоли қайтиб чиқиб бўлмайдиган қадимий шахтага, ғорга кириб кетаётиб, ортига сўнги бор ўгрилган одамдай:

-Нортожи, мен шу тобда сенга очиқдан очиқ хиёнат қилаётганга ўхшаб қоляпман –деди, бир қўлида гулдастани тутиб, иккинчиси билан бўйинбоғини тўғриларкан.

-Ие, қанақа одамсиз ахир?Мен ўзим рухсат беряпманку.Шундай қилмасак бўлмайди.Кулиб, худди соғлом одамни йўқлаб келгандай, кириб боринг -деди Нортожи.

Холбўри Учинчи Жаҳон Уруши олдидан қитъалараро учадиган ядровий ракета кнопкасини босаётган навбатчи офицердай дорвоза қўнғироғини босди.

-Ичкаридан, Соддагулнинг: -Вой, дадаси, меҳмонлар келишди шекилли! –деган таниш овози эшитилди.

Кейин у дорвозани очиб: -Келинглар, келинглар, айланиб кетай меҳмонлар!Қани марҳамат, марҳамат, ичкарига киринглар –деди Холбўри ва Нортожилар билан кўришиб.Қиличбек Қоплонович ҳам уларга пешвоз чиқди ва Холбўри билан худди эски қадрдонлардай қучоқ очиб кўришди.Улар ҳол –аҳвол сўрашгач, Соддагул Холбўри билан Нортожини Илтижо ётган хонага бошлаб кираётганди,Нортожи ўзини четга олиб,деворга суянди.

Холбўри ялт этиб Нортожига савол назари билан қаради.Нортожи ҳолатни изохлади:

-Йўқ, Холбўри ака, бирданига иккимиз кирсак, яхши бўлмас.Мени сизнинг ёнингизда кўриш унга оғир.Яхшиси, сиз олдин киринг -да, ҳол –аҳвол сўранг, Илтижо сал ўзига келгач, мен ҳам кираман –деди Нортожи Холбўрининг қулоғига шивирлаб.

Холбўри Соддагулга юзланди: -Хола, Нортожи бироздан кейин кираркан.Бу, Илтижони огоҳлантириб қўйганмисизлар ишқилиб?Тағин, қўққисдан кириб борсам... –деди у.

-Ҳа, ҳа, огоҳлантирилган.У сизни кутиб ётибди...Сизларни ҳам овора қилдик...Мен ахмоқ қизимнинг бахтини боғлабман...Ҳа, бечорагина болама... Шунақа кунларга ҳам қоламизми... Э, Худойим... Ўзинг қизимнинг дардига шифо ато эт!..Киринг, кираверинг, болам.Сизни кўриб, шоятки Илтижогинамнинг дарди енгилласа... Умрингиздан барака топинг, илойим... –деди йиғлаб Соддагул.Қиличбек Қоплонович ҳам дераза тамонга ўгрилганича унсиз йиғлар эди.

Холбўри таваккал қилиб хона эшигини очганича ичкарига кирди.Ичкаридаги кроватда ранги олиниб, озиб кетган Илтижо ётар унинг тим –қора, ипакдай майин, узун ва қалин сочлари оппоқ пар ёстиқни қоплаб ётар, кроват ёнидаги тумбочка устида Холбўри бир пайтлар ишлаган, Илтижонинг портрети ўрнатилганди.Илтижо Холбўрига жилмайганича қараб, худди соқов каби унсиз йиғлар, узун –узун қайрилма киприклари пирпирар, кўзларининг қиридан оқаётган кўз ёш юзларидан думалаб, ёстиққа томарди.

Холбўрининг ҳаяжондан тамоғи қақраб, юраги худди бўғзига тиқилиб қолгандай бўлди.У базўр ўзини қўлга олиб жилмайганича: -Салом, яхшимисиз?Лекин кўринишингиздан ёмонга ўхшамайсиз.Айтгандай, шу атрофда менинг Илтижохон деган бир синглимга кўзингиз тушмадими мабодо?–деди.

Илтижо кўзи тўла жиққа ёш билан аччиқ аччиқ ютинар, бир оғиз ҳам гапиролмас, фақат кўз ёшлари аро жилмаярди. Холбўри қўлидаги гулдастани тумбочка устига қўяркан, шартта тиз чўкиб, Илтижонинг ёнига тиззалари билан юриб борди.Сўнг унинг ҳолсиз, нозик қўлини ўпиб, юзига босганича: -Мен сизга гул олиб келдим –деди.Сўнг давом этди: -Йўлда келаётсам денг, бир тўп одамлар оркестр садолари остида “Дуп –поп - поп! Дуп –поп –поп!” деб вальс мусиқасини чалиб, қандайдир ҳайкал пойига гуллар қўйишаётган экан.Улардан бири бақириб, чақириб: -У халқимиз миллий мустақиллиги йўлида бошини жаллод кундасига қўйган, тирикилигида чет элларда саргардон бўлиб, сургунда яшаб, сўнг қамалиб, ўз бармоғини ўзи тишлаб узиб, қони билан қамоқхона деворига шеърлар битди!Кейинчалик лагерларга этап қилингач, баракларда бит босиб, каналарга ем бўлиб, охири силга чалиниб, ўлай ўлай деганда озод этилган ўртамиёнадан ҳам пастроқ одми оддий шохер бўлишига қарамай, руҳий касалликлар бўлимида ўзини ўзи чойшаб билан осиб бу телба дунёни тарк этди!Тупроғинг парқудай енгил бўлсун!Палон –пистон! – дея шовқин кўтаришди. Бошларидан яғир дўппиларини олиб, марҳум ҳотирасини ёд этиб, бир минут сукут сақладилар.Сўнг дўппиларини қайта кийиб, шахдам қадамлар билан қайтиб кетишди.Мен секин у ёқ бу ёққа алангладимда, ҳайкал пойига қўйилган гулдасталардан бирини олиб, шу ёққа келавердим –деди у.

Илтижо ҳамон севинч ёшлари аро жилмаяр, бир сўз деёлмасди.Анчадан кейин у бироз ўзига келаркан, гапира бошлади.

-Йўқлаб келганингиз учун раҳмат, Холбўри ака... Мен сизни келмаса керак деб ўйловдим.Сиз ҳалиям ўша –ўша, қувноқ, ҳазилкаш, қалби беғубор, яхши одамлигингизча қолибсиз.Бундай одамларни ғам –қайғу енголмайди.Мен сизни кўрмай ўлиб керамиканман деб қўрқаётган эдим.Мана, Худога шукр, яна кўришдик.Бундай ўйлаб қаралса, сиздай ажойиб инсоннинг дилини ранжитганим, ташлаб кетганим учун мен ўз жазомни олдим шекилли.Кейинги пайтларда сизни бир бора кўриб, сиздан кечирим сўраб, сизнинг азиз қўлларингизни тутиб, жон таслим қилишни Худодан кечаю кундуз сўрар эдим.Нийятимга етдим... Эшитдим, ойим айтдилар.Нортожи деган гўзал қизга уйланибсиз.Бахтли бўлинглар.Сизни нега уйландингиз дейишга эса менинг заррача ҳаққим йўқ.Чунки, ҳамма айб ўзимда...Мени кечиринг, Холбўри ака –деди Илтижо оғир –оғир нафас олиб.

-Ҳая, Нортожи деганингизга бир нарса ёдимга тушди.Кеча денг, туш кўрибман.Тушимда Нортожи менга: -Сиз ҳам бошқаларнинг эрларига ўхшаб, Россияга бориб ишлаб, беш - тўрт сўм топиб, Вестрен Юнион орқали менга пул жўнатмайсизми?Манабу бостирмага ўхшаган уйларимизни ўнглаб, мошина –пошийна олмаймизми?Далама дала расм чизиб юраверасизми?Бўлмаса сиз уйда ўтиринг, мен Россияга бориб, ишлаб, пул топиб келай! –деди.

Шундан кейин мен нарсаларимни қопга солиб, самолётга миниб, Россияга учдим.Танишларим мени Ёқутистонга юборишди.У ердан вертолетда Тундрадаги бир шаҳарчага бордик.Вертолётдан тушсам, шунақа изғирин эсяптики, қулоқни учириб кетаман дейди.Увиллаган буюқ товуши бир бирлари билан уришаётган минглаб мушуклар вағиллашини эслатарди.Совуқ минус 50 даража!Қарасам, бош чаноғим ичидаги мийям секин музлаяпти.Яхшиям денг, рўпарадаги томи икки метр қор остида қолган қовоқхонага кўзим тушди.Каллама келган фикрдан билдимки, ҳали бош чаноғимдаги мийям батамом музлаб қолмабди.Одам бўйи чуқурликдаги қор акоплар ичидан югириб бориб, ўзимни қовоқхонага урдим.Кира солиб, қовоқхоначидан яримта ароқни сотиб олдимда, унинг қопқоғини ит суякни қандай ғажиса шундай ғажиб, очдим.Сўнг бир кўтаришда шишани қоқладим.

Кейин ўша ерлик бир буғубоқар чўпон билан танишиб қолдим.Исми Нгдуат экан.

-Сен Шимолий муз океанига кит овлагани кетяпсанми? –деди у ингичка узун дастали трубкасини чекканича менга синовчан назар ташлаб.

Мен йўқ дедим.

–Ҳа, тушунарли.Демак сен ё оқ айиқ ё тюлень овлагани кетяпсан.У ёқларда моржлар ҳам бор.Пингвинларни айтмайсанми.Қушлар бозорини кўрсанг!Айниқса океанда сузиб юрадиган айсбергларнинг ёрилиб, сувга қулашини кузатиш завқли.Узоқ узоқлардан атом музёрар кемаларининг ҳасратли бўкиргани қулоғинга чалинади.Эҳҳ! –деди у чуқур хўрсиниб.

Бу орада менинг кайфим ошиб, ароқ хароратидан аъзойи баданим қизиб, исиб кетдим.Қолаверса кашанда ҳамсухбатимнинг трубкасидан чиқаётган бадбўй тутундан қовоқхонани туман қамрагандай бўлиб кетгач, тоза ҳаводан нафас олиш учун ташқарига чиқдим.Чиқсам, кимдир шимол буғуларига қўшилган чанасини симёғочга боғлаб қўйибди.

Кайфиятим аъло!Бир маҳал шайтон йўлдан уриб, мийямга ўша шимол буғулари қўшилган чанада катайса қилиш ғояси келди.Шундан кейин буғуларнинг симёғочга боғланган арқонларини ечдимда, бир сакраб ченага ўтирдим.Ченада ётган узун қамчини олиб, уни бошим узра худди вертолёт паррагидай ғувиллатиб айлантирарканман, бир шохи йўқ буғунинг сағрига қарсиллатиб туширдим.Қўрқиб кетган шимол буғулари ўқдай учиб, мен ўтирган ченани бошлари оққан тамонга судраб кетишди.Мен қор қоплаган бепоён ва жим жит Тундранинг кимсасиз кенгликлари бўйлаб кетиб борарканман, зақу шавқ ичра: -Ҳайт!Ҳайт! Хирррр –р-ххув!дея ҳайқирганимча тилларини осилтириб, чопиб бораётган буғуларни узун қамчи билан аёвсиз савалардим.Кенгликларда бўрондай елиб борар эканман, элимизнинг энг севимли қўшиқчиларидан бири Ўзбекистон халқ ҳофизи Озодбек Назарбековнинг шўх қўшиқларидан бирини бор овозим билан куйлай бошладим.


-Ота мерос анжирли боғлар,

Оқланган уй, тандир, ўчоқлар,

Шаҳрихоний тақиб пичоқлар,

Юришади анжанчасига,

Юришади анжанчасига!

 


Савдогарлар пулни сақа деб,

Юрт кезишар бола чақа деб,

Э, ишаноовринг, бизга ака –деб,

“Кийдиради” анжанчасига,

Кийдиради анжанчасига!


Қўшиқ оҳангига мос айланаётган қамчи билан буғуларни саваларканман, буғулар осмонида шимол ёғдуси товланаётган бепоён қорли тундрани туёқлари билан ларзага келтириб, янада шиддатлироқ чопа бошладилар.Бир маҳал бўриларнинг улигани қулоқларимга чалингандай бўлдию томирларимда қоним музлаб қолгандай туюлди гўё.Қайрилиб қарасам, қордай оппоқ юнгли қутб бўриларининг дарғазаб галаси чена ортидан изма из қувиб келаётган экан.Қўрқувдан жон –поним чиқиб, тик турганимча буғуларни бор кучим билан савалайвердим.Бўрилар оч бўлишларига қарамай, чарчаш нелигини билмай, чена ортидан тинимсиз қувиб келишар, мен уларнинг асабий ириллаганини, нафрат билан иржайтирган сўйлоқ тишларининг такиллаётганини аниқ эшитар эдим.-Э, Худо! Негаям шу ченани олиб қочдима!Наҳотки энди қорли тундрада қутб бўриларига ем бўлиб кетсам! –дея ўйлайман нуқул, ўзимни ўзим койиб.

Бир маҳал чена музга қоқилиб, осмону фалакка худди денгизда сакраган китдай кўтарилиб, анча жойгача учиб бораркан, қор –тўзон кўтариб, гурсиллаб қулади.Кўзларимни очсам, буғу териси ёпилган конуссимин ўтовда ётибман.Ё пирай! –дейман ўз кўзларимга ишонмай.Бир маҳал бундай қарасам, шаҳарчадаги қовоқхонада танишган улфатим Нгдуат ингичка ва узун мундштукли трубкасини тутатиб, бош тамонимда ўтирибди.Мен олиб қочган чена ўша Нгдуатга қарашли экан.

-Тамом, энди Нгдуат мени буғу қўшилган ченага чилвирлар билан чирмаб боғлаб, посёлкадаги мелисахонага элтиб берса керак десам, йўқ у мени қаматмади.

-Яхшиям ортингдан итлар қўшилган ченада йўлга чиққаним.Бўлмаса қор остида музлаб қолар экансан, оғайни.Буғуларимни қутб бўрилари еб кетишибди.Энди етказилган моддий зарарни қоплаш учун бир неча йил шу жойда ишлашинга тўғри келади.Зарар қоплангач, тўрт тамонинг қибла.Ўзбекистонинга кетаверасан –деди у беғамгина трубка тутатиб.

Шундан кейин музлатилган балиқларни болта билан чопиб, Нгдуатнинг итларини боқиб юрдим.Чор тараф қор қоплаган бепоён тундра.У ёғи шимолий муз океани.Мағриб қаёқда, машриқ қаёқда билмайман.Қочиб кетсам, Нгдуат барибир мени тутиб келади.Конуссимин ўтовда телевизорни қўйинг, ҳатто компьютер ҳам йўқ.Теваракда фақат  гирдобдай айланиб чопгувчи пода буғуларининг шохлари бир бирларига урилиб тақирлагувчи қор саҳроси.Зерикиб, ақлдан озиб қолмаслик учун теридан тўқилган арқонни отиб, буғуларни тутаман.Шохларини арра билан арралайман.Шу тариқа неча йил ишладим билмайман, бир маҳал уйғонсам тушим экан –деди Холбўри.

Бу гаплардан Илтижонинг кайфияти очилиб, кула бошлади.


 

 
90646770 (235x265, 20Kb)

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

Iltijo

(qissa)

 

25 bob

Tumandagi odamlar



Xolbo‘ri odamzod ruhiga osudalik, halovat bag‘ishlaydigan qalin kuzgi tumanlar aro kimsasiz yaydoq dalalarda sevimli etyudnigini yelkasiga osganicha yolg‘iz bir o‘zi daydib yurishni yaxshi ko‘radi.U tumanlarda g‘ira shira ko‘rinadigan daraxtlarning o‘ychan siluetlariga soatlab termulsa ham to‘ymaydi.Tumanlar qamragan kuzgi o‘tloqda jimgina o‘tlayotgan sigir yo otni ko‘rsa, tamom. U o‘sha manzaradan nigohini uzolmay, tizza bo‘yi o‘sgan o‘t -o‘lan ichra ag‘rayganicha dashtdagi yumronqoziq singari qaqqayib turaveradi.Tumanlar jimligi donishmand odamlar sukunatiga o‘xshaydi.Bu sokin sukunatni tanasiga quloch yetmas baqateraklarning qir uchidagi novdalarida o‘tirganicha tumshuqlarini oxirigacha ochib, bog‘larni boshiga ko‘tarib, bor kuchi bilan qag‘illaguvchi qarg‘alar tovushigina buzadi.Tumanli bog‘larda chirt chirt joni uzilib yerga oxista qo‘nayotgan xazonlarning ilohiy shiviriku Xolbo‘rining joni dili.Ayniqsa, kuz oqshomi unda tumanli dalalar qa’rida yer shudgorlayotgan yolg‘iz traktorning xorg‘in tovushlari bilan xurrak otayotganday taasurot qoldiradi. -Qaynotamning traktori -deya faxr bilan o‘ylab qo‘yadi o‘shanday paytlar Xolbo‘ri.Uning qaynotasi garchand ichkilik ichsada, o‘zi yaxshi odam.Esida, Xolbo‘ri bilan Iltijoning to‘yida u ajoyib tabrik so‘zi aytgandi.

-Assalomu alaykum, uzoq -yaqindan kelgan aziz mehmonlar! -dedi u kepkasini to‘g‘rilab kiyarkan. -Men bugun qizim Nortojining shunday rassom yigit bilan turmush qurayotganidan juda mamnunman.Kuyovim Xolbo‘ri bilan bizni bog‘lab turgan muhim bir ko‘rinmas rishta bor.Men ijozatlaringiz bilan shu rishtaga to‘xtalmoqchiman.U rishta nima deb so‘rasangiz agar, men tabiatga, go‘zallikka bo‘lgan mehr deya javob beraman.Mana men traktor haydayman va bahoriy dalalarda yer bag‘irlab uchguvchi qaldirg‘ochlar parvozini kuzatib: -ishqilib shu shiddat bilan uchayotgan qaldirg‘ochlar yerdagi kesak -pesakka urilib ketmasinda deya o‘ylab, zavqlanaman.Tongi dalla va o‘tloqlar ustida to‘rg‘aylar chiyillashini, ikki yoni o‘t -o‘lanlar bilan qoplangan so‘qmoqlar ustida tentirab sassiz -sadosiz uchib yurgan kapalaklarni, uzoq uzoqlarda sayraydigan popishaklarning hasratli ovozini sevaman.Bu narsalarni ko‘rib, eshitib zavqlanish uchun rassom bo‘lish shart emasdir balki.Biz oddiy traktorchilar tabiat manzaralarini ruh bilan tuysak, rassomlar bo‘yoqda aks etdiradilar.Shoirlar esa u go‘zal tuyg‘ularni so‘z bilan ifodalaydilar.Manabu shaharlik mashhur otarchi ukamiz Zaparg‘aniga o‘xshaganlar u go‘zalliklarni o‘z qo‘shiqlarida tarannum etadilar.Shaxsan men yemoq ichmoqdan, uxlashdan boshqani bilmaydigan to‘pori, tuyg‘usiz odamni jinimdan badtar yomon ko‘raman.Unaqa odamni keng bedopoyaga xaydab, ortidan KA -700 rusumli traktorda quvlash kerak.Yetay deganda uni sirkda hayvonlarni uradigan uzun qamchi bilan shunday savalash kerakki, har zarba tekkanda uning pufaykasi yorilib, paxtasi chiqib qolaversin.Qamchi zarbidan do‘ppisi ham titilib, piltasi chiqib, to‘zg‘ib ketsin.Men shunday hasratlar to‘la yuragimni yozish uchun ba’zan dalada o‘tlab yurgan eshakkami, sigirgami, echkigami gapirib, xumorimdan chiqaman.Chunki odamlar meni tushunmaydilar, men esa odamlarni.Ular meni alkash deb o‘ylaydilar.Bir kuni ishonsalaring, ataylab traktorimda shaharga borib, zooparkka kirdim.Qafaslardagi maymunlar bilan salomlashib, ularni konfet, olmalar bilan mehmon qiluvdim, becharalar qafasda u yoqdan bu yoqqa sakrab, "U u! I-i! A-a!" deya shovqin solib, rosa xursand bo‘lishdi.Maymunlar bir -birlariga juda mehr -oqibatli bo‘lar ekan.Ular bir -birining bitini qarab, tutilgan bitlar uvol bo‘lmasligi uchun ularni xuddi pista chaqayotgan odam o‘xshab yeb o‘tirisharkan. Shundan keyin men bo‘yni besh olti metr keladigan jirafa bilan balan ovozda suhbatlasha boshladim.-Jirafa, hoy jirafa!Sening bo‘yning uzun.Bunday qarachi, dalada agranom bilan mixaynik meni izlab yurmaganmikin?! -dedim.Shu mahal bitta melisa bola kelib: -Aka, ozgina ichib olibsiz.Unaqa jamoat tartibini buzib, zooparkimizdagi xayvonlarni buytib qo‘rqitmang -deya meni ko‘chaga xaydab chiqardi -dedi u.

Mehmonlar to‘yga qiziqchi ham kelibdi deya, rosa kulib qotishdi.Keyin G‘oyib traktorchi og‘zidagi 32 ta tishining hammasiga tilla qoplatgan shaharlik otarchi Zaparg‘aniga qarab: -Zaparg‘ani, sho‘xiga chal qani!Qizimning to‘yida bir o‘ynappeye -dedi ko‘ylagining yenglarini shimarib.Zaparg‘ani ansambli sho‘x muzikani chalarkan, Xolbo‘rining qaynotasi etigining qo‘njilaridan gayka qotiradigan klyuchlarni olib, ularni:

-Chaqqir chuqqur - chaqqir chuqqur, chax chaqa chum -chum! -deya shiqirlatib, o‘yinga tusha boshladi.Unga qo‘shilib xotini Kapolotixon ham yer tepib, chang - to‘zon ko‘tarib, quyunday chirpirab raqsga tusha ketdi. Xolbo‘ri shular haqida o‘ylab o‘tirgandi, kutilmaganda uni Nortoji chaqirib qoldi.

-Xolbo‘ri aka!Qandaydir notanish odamlar kelib, sizni chaqirishyapti!Ishlari bor ekan sizda!Tezroq chiqing! -dedi u tumanli xovlida kuymanib yurarkan.Xolbo‘ri pufaykasini tez kiyib, tashqariga chiqdi.So‘ng dorvoza tamonga bordi.U yerda bir ayol va erkak turardi.

-Assalomu alaykum! -dedi ayol salom berib.So‘ng davom etdi: -Siz rassom Xolbo‘rimisiz? -so‘radi u negadir Xolbo‘rining ko‘zlariga tik qarolmay, iymanib.

-Ha, men.Kelinglar, qani ichkariga marhamat -dedi Xolbo‘ri mehmonlarni uyga taklif qilib.

-Rahmat, ukajon, boshqa safar.Agar shoshib turmagan bo‘lsangiz... vaqtingiz bo‘lsa, shu yerda bir -ikki og‘iz gaplashib olsak degandim.Biz bir zarur ish bilan keluvdik.Lekin, uzr, sizni ertalabdan bezovta qildik -dedi ayol, xijolat chekib.

-Hechqisi yo‘q.Xo‘sh xizmat?Nima gaplaringiz bor edi menda? -dedi Xolbo‘ri.

-Bilasizmi?.. Sizga qanday tushuntirsam ekan.Biz Iltijoning ota-onasimiz. Avvalo siz va onangiz oldida bizning yuzimiz shuvit.Onangiz bizni kechirsinlar.Men yomon odamlarning gaplariga ishonib, aldanib qoldim...Haligi nima desam ekan...Keling, yaxshisi, boshidan tushuntiray...Mening ismim Soddagul, erimning ismlari Qilichbek.Hamma ayb menda.Qizimni men baxtsiz qildim.Onangiz biznikiga sovchilikka borgach, sizning qanday yigit ekanligingizni surishtirish uchun shu qishloqqa kelgandim.O‘shanda menga Bibisuvaydo degan bir ayol tasodifan ro‘baro‘ bo‘ldiyu, maqsadimni aytsam, u siz haqingizda juda yomon gaplarni aytdi.Men soddagina o‘lgur bo‘lsam, o‘sha ayolning gaplariga laqqa tushib, qaytib ketaveribman.Keyin siz haqingizdagi gaplarni erimga aytgandim, u ham to‘nini ters kiyib oldi.Iltijo bizga siz haqingizda faqat yaxshi gaplarni aytgandi.O‘sha voqeadan keyin biz Iltijoni bir biznesmen bolaga turmushga uzatdik.Keyinchalik o‘sha Bibisuvaydo degan ayol bizning uyga G‘ishtxon degan dugonasi bilan borib, tadbirkorlik ishlarini yuritib olishlar uchun mendan moliyaviy ko‘mak so‘radi.Bir paytlar menga yaxshilik qiluvdi, kel, shu yaxshilikni qaytaray deb men uydagi bor pullarni qirishtirib, hech qanday tilxatsiz o‘sha ayolga berib yuboribman.Yana Iltijoning to‘yiga aytolmaganimdan xijolat chekib, undan uzr ham so‘raganimchi.E, Xudo!Endi bilsam, qizimning baxtsiz bo‘lishigi aynan o‘sha ayol aybdor bo‘lgan ekan.O‘sha kasofatining yolg‘on gaplariga laqqa tushib, biz sizdan yuz o‘giribmiz.Qizimni baxtli qilamiz deb bir nobakor, yovuz qaynonaning zulm zindoniga tashlabmiz. Bechora Iltijo, balki keyinchalik hayotim yaxshi bo‘lib ketar degan umidda sabr qilib, qaynonasining zulmlariga, erining xaqoratu do‘pposlashlariga sabr qilib yuravergan.Bizni ayagan -da.G‘am alamni ichiga solavergach, dardi chipqonga aylanib, siqilishlar oxiri uni shol kasaliga giriftor qildi.Biz uni eridan ajratib olmoqchi ham edik, lekin o‘rtada bitta bola bor.Shu norasida nevaramiz tirik yetim bo‘lmasin, yosh oilani saqlab qolaylik, qaynonasiga ham eriga ham bir kun Xudo insof berib qolar deb quda tamonning qilmishlariga ko‘z yumdik.Mana oqibat... Shol bo‘lib yotib qolgan Iltijoni ular uyidan haydab solishdi.Bechora qizimni davolatish uchun uchramagan do‘xtirimiz ham qolmadi xisob.Axir bizning shu Iltijodan boshqa farzandimiz yo‘q.Unga biron narsa bo‘lsa, bizga dunyoda yashashning ham qizig‘i qolmaydi.Shuning uchun Iltijoni do‘xtiru tabiblarga ko‘rsatib, topgan tutganimizni sarf qildik.Mashinlarimizu hato uydagi jixozlarni ham shu yo‘lda qurbon qildik.Ishonsangiz, hozir sizning yoningizga taksida keldik.Bu yoqda xo‘jayinim og‘ir infarktni boshidan kechirganlar.Buning ustiga sog‘ligi tufayli ishdan ketdi.Bitta mening topganim ro‘zg‘orga urvoq ham bo‘lmaydi.Lekin, Xudoga shukr, Iltijoning va dadasining nogironlik pensiyasi, nevaramiz Mashrapilloning hukumat tamonidan beriladigan nafaqa puli bor.Kunimiz o‘tib turibdi.Faqat nogironlar aravachasida o‘tirgan qizimga va rangpar nevaramga qarab turib, qon yig‘layman, kechalari uyqum qochib, uxlolmayman.Kasallanib, dori -darmon bilan yuradigan bo‘lib qoldim, aylanib ketay, uka!Yaqinda deng, haligi Bibisuvaydoga bergan pullarim yodimga tushib, shu pulni qaytarsalar, bir kunimizga yarab qolar deya yana qishloqlaringa keldim.Kelib, surishtirsam, qishloqda hech qanaqa kichik korxona ochilmagani, Bibisuvaydoning esa Dubayga ketgani ma’lum bo‘ldi.U yashshamagur aytishlaricha rais Iskanaqul Karkidonovning sobiq xotini bo‘lib, ko‘p ish ko‘rsatgan ekan.Uning biznes hamkori G‘ishtxonning esa uyi yonib, o‘zi ham o‘sha yong‘inda halok bo‘lganmish.E, foniy dunyo!Lekin hamqishloqlaringiz siz haqingizda faqat yaxshi gaplarni aytishdi.Men nodon o‘sha odamlarga uchrashish o‘rniga qayoqdagi bir yengiltak ayolning gaplariga ishonibmana.Qizimni baxtsiz qilgani ozday, pulimni ham olib, menga qalpoq kiydirib ketibdi.Endi qilmish qidirmish deydiku mashoyixlar.Birovniki birovda qolib ketmaydi.Tepada Parvardigori Olam qarab, ko‘rib, bilib, hammasini kuzatib turibdi.Bibisuvaydo ham axir bir kun jazosini olar, bu dunyoda bo‘lmasa, u dunyoda, o‘choqday yerda tortadi.Heyeye, kallam qursina!Mayli, bo‘lar ish bo‘ldi, pul -mol topilar.Bizga shu qizimiz sog‘ayib ketsa bas.Buning uchun uy -joyimizni sotishga, ko‘chada qolishga ham tayyormiz.Sizning esa bu ishlarda zarracha aybingiz yo‘q.Aksincha, sizning yoningizga og‘ir aybdorlik hissi bilan kelish biz uchun oson kechmadi.Ammo biz shunga majburmiz, sizning yordamingizga muxtojmiz, ukajon.Bilasizmi, biz yaqinda bir mashhur ruhshunos olimga uchragandik, u qizim Iltijoning hayotini tahlil qilib, undagi siqilish -stresslar faqat qaynonasi va eri bilangina bog‘liq emasligini, o‘tmishda chin yurakdan sevgan o‘sha rassom yigiti bilan taqdirini bog‘lasa, birga yashasa, balki shunda uning sog‘ligi yana asta sekin tiklanishi, iziga tushishi mumkin dedi.Tushunamiz, buning aslo iloji yo‘q.Chunki siz uylangansiz.Bizning esa xotiningiz baxtini yarimta qilish maqsadimiz ham yo‘q.Sizdan va xotiningizdan bizning bittagina iltimosimiz bor halos.Agar kelin ruxsat bersalar, Xudo uchun va odamgarchilik yuzasidan qizimga ko‘rinish berib, uni yo‘qlab, hol -ahvol so‘rab tursangiz.Shoyatki o‘sha ruhshunos olim aytganday qizim Iltijo hayotga qaytsa, shifo topsa uning sog‘ligida ijobiy o‘zgarishlar sodir bo‘lsa.Bu yaxshiligingizni to o‘lgunimizcha unutmasdik - dedi Soddagul yig‘lab.

Shu payt tumanli xovli o‘rtasida suhbatni jimgina eshitib turgan Nortojining qo‘lidan supirgisi tap etib tushdi.U yig‘ayotgan edi.Xolbo‘ri Nortojini yoniga chaqirarkan, uning bo‘ynidan quchib, erkalab, namoishkorona bag‘riga bosganicha, gapira boshladi.

-Eh, xolajon!Bu gaplaringizni tinglash men uchun naqadar og‘irligini bilsangiz edi!Men ikki o‘tning orasida qoldim.Ha, men qizingiz Iltijoni juda qattiq, telbalarcha sevganman.Hozir ham va bundan keyin to o‘lgunimcha sevaman.Men bu haqda xotinim Nortojiga hali uylanmasdanoq yashirmasdan ochiq aytganman.U meni tushunadi.Shu tushungani uchun ham men uni sevaman.Iltijo "Men ota onamning rayiga qarshi borolmayman.Ularning baxtini o‘z baxtim yo‘lida qurbon qilolmayman" degan gaplaridan so‘ng, qanchalar qiyin bo‘lmasin, meni o‘zimni o‘z sevgim uchun kurashdan to‘xtatdim.Chunki men Iltijoning baxtli bo‘lishini istardim.Yana ham tushunarliroq qilib aytsam, men o‘z baxtimni Iltijoning baxti yo‘lida qurbon qildim.Lekin bugun, menga ishonib, men bilan o‘z taqdirini bog‘lagan umr yo‘ldoshim Nortojining ham baxtini qurbon qilishga mening haqqim yo‘q.Agar Nortoji rozi bo‘lsagina bu borada biror qarorga kelishim mumkin -dedi Xolbo‘ri.

-Albatta, albatta!Men ham aynan shunday variant tarafdoriman.Agar kelin yo‘q demasalar... -shunday dediyu Soddagul xo‘rligi kelib, yig‘lab yubordi.So‘ng kutilmaganda ko‘zlari to‘la jiqqa yosh bilan Nortojining poyiga tiz cho‘kdi.Uning ko‘zlariga iltijoli qarab, yolbora boshladi:
-Kelin, Xudo hayringizni bersin!Biz aslo sizning baxtingizni yarimta qilmoqchi emasmiz, ishoning!Faqat qizim Iltijoning sog‘ayib, oyoqqa turib ketishi uchun eringiz bilan qizimga ma’naviy yordam, ruhiy ko‘mak beringlar, iltimos!Hech bo‘lmasa kichkina bolasi haqqi! -dedi va xuddi malika qarshisidagi qulday qaddini egib, muk tushganicha achchiq achchiq o‘ksinib yig‘lay boshladi.Shu paytgacha suhbatga aralashmay jim turgan Qilichbek Qoplonovich xotini Soddagulni yupatib, uning yelkalarini silay boshladi.U bo‘g‘ziga tiqilgan xo‘rlik sabab gapirolmas, zo‘riqishdan bo‘zarib, bo‘yin manglay tomirlari bo‘rtib, unsiz yig‘lar edi.
Shu payt Nortoji shoshib, Soddagulni o‘rnidan turg‘azarkan, uni xuddi o‘z onasiday quchoqlab bag‘riga bosdi:

-Turing, xolajon, tiz cho‘kmang!Yig‘lamang, ko‘nglingiz to‘q bo‘lsin.Biz Xolbo‘ri akam ikkimiz albatta qizingizni yo‘qlab, unga bu og‘ir ruhiy holatdan chiqishida qo‘limizdan kelganicha yordamlashamiz.Iloji bo‘lsa Iltijoni va uning o‘g‘ilchasini va sizlarni ham shu yoqqa, uyimizga olib kelamiz, hammamiz birga yashaymiz!Meni kesatyapti, kinoya qilyapti deb o‘ylamang.Rostdan ham shunday qilamiz.Axir, shunday qilmasak bizning odamgarchiligimiz qayoqda qoladi?O‘zingiz faraz qiling, Iltijoning o‘rnida men bo‘lishim ham mumkun ediku.Odamzod birovning dardini his qilishi uchun avvalo uning o‘rniga o‘zini qo‘yib ko‘rishi kerak.Hozir sizlarga, ayniqsa Iltijoga juda qiyin.Yig‘lamang, xolajon, yig‘lamang. Xudo hoxlasa Iltijo darddan halos bo‘lib, sog‘ayib ketadilar.Qani yig‘lashni hoziroq bas qilingchi, kuling, tabassum qiling! -dedi u Soddagulning ko‘z yoshlarini mehribonlarcha artib.

-Yo‘q, qizim, aksincha biz sizlarni uyimizga olib ketamiz!Shaharda, bizning uyimizda hammamiz birga yashaymiz!-dedi Soddagul ko‘zlarida ko‘zyoshlar bilan jilmayarkan.U ayni paytda umidbaxsh so‘zlar qayg‘u ko‘z yoshlarini sevinch yoshlariga aylantirib yubora oladigan mo‘jizaviy kuchga ega ekanini his qilib turardi.

Ular shu tariqa suhbatlashib turisharkan, tumanda yaqinlashgan Xolbo‘rining onasini sezishmadi ham.Halitdan beri suhbatga quloq tutib turgan ona gapira boshladi:

-Yo‘q, yaxshisi grafik chiqarib qo‘yamiz.Bir hafta shaharda, bir xafta qishloqda yashaymiz! -dedi u jilmayib.Bu gapdan beixtiyor hammalari kulib yubordilar.Soddagul quchoq ochganicha Xolbo‘rining onasi bilan ko‘rishmoqqa shoshildi.U o‘zini onaxonning quchog‘iga otarkan, uni maxkam bag‘riga bosib yig‘lay boshladi.

-Opajon, men nodon singlingizni kechiring!Xato qildim!Katta xatoga yo‘l qo‘ydim!Sizday onaning dilini ranjitib, dasturxonini qaytarganim uchun ham Xudo meni qattiq jazoladi!Qizim baxtsiz bo‘ldi, opajon!Qizimning haqqiga duo qiling!Shoyad darddan halos bo‘lib, sog‘aysa, asliga qaytsa! -derdi u yig‘lab.

-Yig‘lamang, aylanay, yig‘lamang.Men sizdan sirayam xafa emasman.Bu ham bo‘lsa peshonaga yozilgan taqdir nasib, qismat deb eski kitoblarda keladigan hikmat.Ko‘p qayg‘urmang, singlim, Xudo hoxlasa, hammasi yaxshi bo‘ladi.Mana men aytdi dersiz.Iltijoxon dardlardan qutilib, ko‘rmaganday bo‘lib ketadilar hali -dedi Xolbo‘rining onasi Soddagulga dalda berib.

-Iloyo aytganingiz kelsin, opajon -dedi Soddagul ko‘z yoshlarini artib.U onaxonni va Nortojini quchib, yuzlaridan o‘pib, hayrlasharkan, qayta qayta rahmat aytib, Xolbo‘riga uy adreslari yozilgan qog‘ozni tutqazdi.So‘ng uyga kirib, biror piyoladan choy ichib ketsangizlar bo‘lardi deyishlariga ham qaramay, eri bilan birga halitdan beri ularni kutib turgan taksiga o‘tirdi.

Taksi tumanlar qa’riga singib, ko‘zdan g‘oyib bo‘lgach, Xolbo‘ri, onasi va Nortoji Soddagulning gaplarini uzoq muhokama qildilar.Iltijoga rahmlari keldi.Ayniqsa uning o‘g‘liga.

-Mayli.Men tumanlarda bir daydib kelay -dedi Xolbo‘ri va etyudnigini yelkasiga ilib, ko‘chaga chiqdi.Tumanlar qoplagan qishloq ko‘chalari deyarli bo‘m -bo‘sh edi.

 

 

 

 

город Бремптон (202x216, 31Kb)

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

Илтижо

(қисса)

25 боб

Тумандаги одамлар


Холбўри одамзод руҳига осудалик, ҳаловат бағишлайдиган қалин кузги туманлар аро кимсасиз яйдоқ далаларда севимли этюднигини елкасига осганича ёлғиз бир ўзи дайдиб юришни яхши кўради.У туманларда ғира шира кўринадиган дарахтларнинг ўйчан силуэтларига соатлаб термулса ҳам тўймайди.Туманлар қамраган кузги ўтлоқда жимгина ўтлаётган сигир ё отни кўрса, тамом. У ўша манзарадан нигоҳини узолмай, тизза бўйи ўсган ўт -ўлан ичра ағрайганича даштдаги юмронқозиқ сингари қаққайиб тураверади.Туманлар жимлиги донишманд одамлар сукунатига ўхшайди.Бу сокин сукунатни танасига қулоч етмас бақатеракларнинг қир учидаги новдаларида ўтирганича тумшуқларини охиригача очиб, боғларни бошига кўтариб, бор кучи билан қағиллагувчи қарғалар товушигина бузади.Туманли боғларда чирт чирт жони узилиб ерга охиста қўнаётган хазонларнинг илоҳий шивирику Холбўрининг жони дили.Айниқса, куз оқшоми унда туманли далалар қаърида ер шудгорлаётган ёлғиз тракторнинг хорғин товушлари билан хуррак отаётгандай таасурот қолдиради. -Қайнотамнинг трактори -дея фахр билан ўйлаб қўяди ўшандай пайтлар Холбўри.Унинг қайнотаси гарчанд ичкилик ичсада, ўзи яхши одам.Эсида, Холбўри билан Илтижонинг тўйида у ажойиб табрик сўзи айтганди.


-Ассалому алайкум, узоқ -яқиндан келган азиз меҳмонлар! -деди у кепкасини тўғрилаб кияркан. -Мен бугун қизим Нортожининг шундай рассом йигит билан турмуш қураётганидан жуда мамнунман.Куёвим Холбўри билан бизни боғлаб турган муҳим бир кўринмас ришта бор.Мен ижозатларингиз билан шу риштага тўхталмоқчиман.У ришта нима деб сўрасангиз агар, мен табиатга, гўзалликка бўлган меҳр дея жавоб бераман.Мана мен трактор ҳайдайман ва баҳорий далаларда ер бағирлаб учгувчи қалдирғочлар парвозини кузатиб: -ишқилиб шу шиддат билан учаётган қалдирғочлар ердаги кесак -песакка урилиб кетмасинда дея ўйлаб, завқланаман.Тонги далла ва ўтлоқлар устида тўрғайлар чийиллашини, икки ёни ўт -ўланлар билан қопланган сўқмоқлар устида тентираб сассиз -садосиз учиб юрган капалакларни, узоқ узоқларда сайрайдиган попишакларнинг ҳасратли овозини севаман.Бу нарсаларни кўриб, эшитиб завқланиш учун рассом бўлиш шарт эмасдир балки.Биз оддий тракторчилар табиат манзараларини руҳ билан туйсак, рассомлар бўёқда акс этдирадилар.Шоирлар эса у гўзал туйғуларни сўз билан ифодалайдилар.Манабу шаҳарлик машҳур отарчи укамиз Запарғанига ўхшаганлар у гўзалликларни ўз қўшиқларида тараннум этадилар.Шахсан мен емоқ ичмоқдан, ухлашдан бошқани билмайдиган тўпори, туйғусиз одамни жинимдан бадтар ёмон кўраман.Унақа одамни кенг бедопояга хайдаб, ортидан КА -700 русумли тракторда қувлаш керак.Етай деганда уни циркда ҳайвонларни урадиган узун қамчи билан шундай савалаш керакки, ҳар зарба текканда унинг пуфайкаси ёрилиб, пахтаси чиқиб қолаверсин.Қамчи зарбидан дўпписи ҳам титилиб, пилтаси чиқиб, тўзғиб кетсин.Мен шундай ҳасратлар тўла юрагимни ёзиш учун баъзан далада ўтлаб юрган эшакками, сигиргами, эчкигами гапириб, хуморимдан чиқаман.Чунки одамлар мени тушунмайдилар, мен эса одамларни.Улар мени алкаш деб ўйлайдилар.Бир куни ишонсаларинг, атайлаб тракторимда шаҳарга бориб, зоопаркка кирдим.Қафаслардаги маймунлар билан саломлашиб, уларни конфет, олмалар билан меҳмон қилувдим, бечаралар қафасда у ёқдан бу ёққа сакраб, "У у! И-и! А-а!" дея шовқин солиб, роса хурсанд бўлишди.Маймунлар бир -бирларига жуда меҳр -оқибатли бўлар экан.Улар бир -бирининг битини қараб, тутилган битлар увол бўлмаслиги учун уларни худди писта чақаётган одам ўхшаб еб ўтиришаркан. Шундан кейин мен бўйни беш олти метр келадиган жирафа билан балан овозда суҳбатлаша бошладим.-Жирафа, ҳой жирафа!Сенинг бўйнинг узун.Бундай қарачи, далада аграном билан михайник мени излаб юрмаганмикин?! -дедим.Шу маҳал битта мелиса бола келиб: -Ака, озгина ичиб олибсиз.Унақа жамоат тартибини бузиб, зоопаркимиздаги хайвонларни буйтиб қўрқитманг -дея мени кўчага хайдаб чиқарди -деди у.


Меҳмонлар тўйга қизиқчи ҳам келибди дея, роса кулиб қотишди.Кейин Ғойиб тракторчи оғзидаги 32 та тишининг ҳаммасига тилла қоплатган шаҳарлик отарчи Запарғанига қараб: -Запарғани, шўхига чал қани!Қизимнинг тўйида бир ўйнаппее -деди кўйлагининг енгларини шимариб.Запарғани ансамбли шўх музикани чаларкан, Холбўрининг қайнотаси этигининг қўнжиларидан гайка қотирадиган ключларни олиб, уларни:


-Чаққир чуққур - чаққир чуққур, чах чақа чум -чум! -дея шиқирлатиб, ўйинга туша бошлади.Унга қўшилиб хотини Каполотихон ҳам ер тепиб, чанг - тўзон кўтариб, қуюндай чирпираб рақсга туша кетди. Холбўри шулар ҳақида ўйлаб ўтирганди, кутилмаганда уни Нортожи чақириб қолди.


-Холбўри ака!Қандайдир нотаниш одамлар келиб, сизни чақиришяпти!Ишлари бор экан сизда!Тезроқ чиқинг! -деди у туманли ховлида куйманиб юраркан.Холбўри пуфайкасини тез кийиб, ташқарига чиқди.Сўнг дорвоза тамонга борди.У ерда бир аёл ва эркак турарди.


-Ассалому алайкум! -деди аёл салом бериб.Сўнг давом этди: -Сиз рассом Холбўримисиз? -сўради у негадир Холбўрининг кўзларига тик қаролмай, ийманиб.


-Ҳа, мен.Келинглар, қани ичкарига марҳамат -деди Холбўри меҳмонларни уйга таклиф қилиб.


-Раҳмат, укажон, бошқа сафар.Агар шошиб турмаган бўлсангиз... вақтингиз бўлса, шу ерда бир -икки оғиз гаплашиб олсак дегандим.Биз бир зарур иш билан келувдик.Лекин, узр, сизни эрталабдан безовта қилдик -деди аёл, хижолат чекиб.


-Ҳечқиси йўқ.Хўш хизмат?Нима гапларингиз бор эди менда? -деди Холбўри.


-Биласизми?.. Сизга қандай тушунтирсам экан.Биз Илтижонинг ота-онасимиз. Аввало сиз ва онангиз олдида бизнинг юзимиз шувит.Онангиз бизни кечирсинлар.Мен ёмон одамларнинг гапларига ишониб, алданиб қолдим...Ҳалиги нима десам экан...Келинг, яхшиси, бошидан тушунтирай...Менинг исмим Соддагул, эримнинг исмлари Қиличбек.Ҳамма айб менда.Қизимни мен бахтсиз қилдим.Онангиз бизникига совчиликка боргач, сизнинг қандай йигит эканлигингизни суриштириш учун шу қишлоққа келгандим.Ўшанда менга Бибисувайдо деган бир аёл тасодифан рўбарў бўлдию, мақсадимни айтсам, у сиз ҳақингизда жуда ёмон гапларни айтди.Мен соддагина ўлгур бўлсам, ўша аёлнинг гапларига лаққа тушиб, қайтиб кетаверибман.Кейин сиз ҳақингиздаги гапларни эримга айтгандим, у ҳам тўнини терс кийиб олди.Илтижо бизга сиз ҳақингизда фақат яхши гапларни айтганди.Ўша воқеадан кейин биз Илтижони бир бизнесмен болага турмушга узатдик.Кейинчалик ўша Бибисувайдо деган аёл бизнинг уйга Ғиштхон деган дугонаси билан бориб, тадбиркорлик ишларини юритиб олишлар учун мендан молиявий кўмак сўради.Бир пайтлар менга яхшилик қилувди, кел, шу яхшиликни қайтарай деб мен уйдаги бор пулларни қириштириб, ҳеч қандай тилхатсиз ўша аёлга бериб юборибман.Яна Илтижонинг тўйига айтолмаганимдан хижолат чекиб, ундан узр ҳам сўраганимчи.Э, Худо!Энди билсам, қизимнинг бахтсиз бўлишиги айнан ўша аёл айбдор бўлган экан.Ўша касофатининг ёлғон гапларига лаққа тушиб, биз сиздан юз ўгирибмиз.Қизимни  бахтли қиламиз деб бир нобакор, ёвуз қайнонанинг зулм зиндонига ташлабмиз. Бечора Илтижо, балки кейинчалик ҳаётим яхши бўлиб кетар деган умидда сабр қилиб, қайнонасининг зулмларига, эрининг хақорату дўппослашларига сабр қилиб юраверган.Бизни аяган -да.Ғам аламни ичига солавергач,  дарди чипқонга айланиб, сиқилишлар охири уни шол касалига гирифтор қилди.Биз уни эридан ажратиб олмоқчи ҳам эдик, лекин ўртада битта бола бор.Шу норасида неварамиз тирик етим бўлмасин, ёш оилани  сақлаб қолайлик, қайнонасига ҳам эрига ҳам бир кун Худо инсоф бериб қолар деб қуда тамоннинг қилмишларига кўз юмдик.Мана оқибат... Шол бўлиб ётиб қолган Илтижони улар уйидан ҳайдаб солишди.Бечора қизимни даволатиш учун учрамаган дўхтиримиз ҳам қолмади хисоб.Ахир бизнинг шу Илтижодан бошқа фарзандимиз йўқ.Унга бирон нарса бўлса, бизга дунёда яшашнинг ҳам қизиғи қолмайди.Шунинг учун Илтижони дўхтиру табибларга кўрсатиб, топган тутганимизни сарф қилдик.Машинларимизу ҳато уйдаги жихозларни ҳам шу йўлда қурбон қилдик.Ишонсангиз, ҳозир сизнинг ёнингизга таксида келдик.Бу ёқда хўжайиним оғир инфарктни бошидан кечирганлар.Бунинг устига соғлиги туфайли ишдан кетди.Битта менинг топганим рўзғорга урвоқ ҳам бўлмайди.Лекин, Худога шукр, Илтижонинг ва дадасининг ногиронлик пенцияси, неварамиз Машрапиллонинг ҳукумат тамонидан бериладиган нафақа пули бор.Кунимиз ўтиб турибди.Фақат ногиронлар аравачасида ўтирган қизимга ва рангпар неварамга қараб туриб, қон йиғлайман,  кечалари уйқум қочиб, ухлолмайман.Касалланиб, дори -дармон билан юрадиган бўлиб қолдим, айланиб кетай, ука!Яқинда денг, ҳалиги Бибисувайдога берган пулларим ёдимга тушиб, шу пулни қайтарсалар, бир кунимизга яраб қолар дея яна қишлоқларинга келдим.Келиб, суриштирсам, қишлоқда ҳеч қанақа кичик корхона очилмагани, Бибисувайдонинг эса Дубайга кетгани маълум бўлди.У яшшамагур айтишларича раис Исканақул Каркидоновнинг собиқ хотини бўлиб, кўп иш кўрсатган экан.Унинг бизнес ҳамкори Ғиштхоннинг эса уйи ёниб, ўзи ҳам ўша ёнғинда ҳалок бўлганмиш.Э, фоний дунё!Лекин ҳамқишлоқларингиз сиз ҳақингизда фақат яхши гапларни айтишди.Мен нодон ўша одамларга учрашиш ўрнига қаёқдаги бир енгилтак аёлнинг гапларига ишонибмана.Қизимни бахтсиз қилгани оздай, пулимни ҳам олиб, менга қалпоқ кийдириб кетибди.Энди қилмиш қидирмиш дейдику машойихлар.Бировники бировда қолиб кетмайди.Тепада Парвардигори Олам қараб, кўриб, билиб, ҳаммасини кузатиб турибди.Бибисувайдо ҳам ахир бир кун жазосини олар, бу дунёда бўлмаса, у  дунёда, ўчоқдай ерда тортади.Ҳеее, каллам қурсина!Майли, бўлар иш бўлди, пул -мол топилар.Бизга шу қизимиз соғайиб кетса бас.Бунинг учун уй -жойимизни сотишга, кўчада қолишга ҳам тайёрмиз.Сизнинг эса бу ишларда заррача айбингиз йўқ.Аксинча, сизнинг ёнингизга оғир айбдорлик ҳисси билан келиш биз учун осон кечмади.Аммо биз шунга мажбурмиз, сизнинг ёрдамингизга мухтожмиз, укажон.Биласизми, биз яқинда бир машҳур руҳшунос олимга учрагандик, у қизим Илтижонинг ҳаётини таҳлил қилиб, ундаги сиқилиш -стресслар фақат қайнонаси ва эри билангина боғлиқ эмаслигини, ўтмишда чин юракдан севган ўша рассом йигити билан тақдирини боғласа, бирга яшаса, балки шунда унинг соғлиги яна аста секин тикланиши, изига тушиши мумкин деди.Тушунамиз, бунинг асло иложи йўқ.Чунки сиз уйлангансиз.Бизнинг эса хотинингиз бахтини яримта қилиш мақсадимиз ҳам йўқ.Сиздан ва хотинингиздан бизнинг биттагина илтимосимиз бор ҳалос.Агар келин рухсат берсалар, Худо учун ва одамгарчилик юзасидан қизимга кўриниш бериб, уни йўқлаб, ҳол -аҳвол сўраб турсангиз.Шоятки ўша руҳшунос олим айтгандай қизим Илтижо ҳаётга қайтса, шифо топса унинг соғлигида ижобий ўзгаришлар содир бўлса.Бу яхшилигингизни то ўлгунимизча унутмасдик - деди Соддагул йиғлаб.


Шу пайт туманли ховли ўртасида суҳбатни жимгина эшитиб турган Нортожининг қўлидан супиргиси тап этиб тушди.У йиғаётган эди.Холбўри Нортожини ёнига чақираркан, унинг бўйнидан қучиб, эркалаб, намоишкорона бағрига босганича, гапира бошлади.


-Эҳ, холажон!Бу гапларингизни тинглаш мен учун нақадар оғирлигини билсангиз эди!Мен икки ўтнинг орасида қолдим.Ҳа, мен қизингиз Илтижони жуда қаттиқ, телбаларча севганман.Ҳозир ҳам ва бундан кейин то ўлгунимча севаман.Мен бу ҳақда хотиним Нортожига ҳали уйланмасданоқ яширмасдан очиқ айтганман.У мени тушунади.Шу тушунгани учун ҳам мен уни севаман.Илтижо "Мен ота онамнинг райига қарши боролмайман.Уларнинг бахтини ўз бахтим йўлида қурбон қилолмайман" деган гапларидан сўнг, қанчалар қийин бўлмасин, мени ўзимни ўз севгим учун курашдан тўхтатдим.Чунки мен Илтижонинг бахтли бўлишини истардим.Яна ҳам тушунарлироқ қилиб айтсам, мен ўз бахтимни Илтижонинг бахти йўлида қурбон қилдим.Лекин бугун, менга ишониб, мен билан ўз тақдирини боғлаган умр йўлдошим Нортожининг ҳам бахтини қурбон қилишга менинг ҳаққим йўқ.Агар Нортожи рози бўлсагина бу борада бирор қарорга келишим мумкин -деди Холбўри.


-Албатта, албатта!Мен ҳам айнан шундай вариант тарафдориман.Агар келин йўқ демасалар... -шундай дедию Соддагул хўрлиги келиб, йиғлаб юборди.Сўнг кутилмаганда кўзлари тўла жиққа ёш билан Нортожининг пойига тиз чўкди.Унинг кўзларига илтижоли қараб, ёлбора бошлади:
-Келин, Худо ҳайрингизни берсин!Биз асло сизнинг бахтингизни яримта қилмоқчи эмасмиз, ишонинг!Фақат қизим Илтижонинг соғайиб, оёққа туриб кетиши учун эрингиз билан қизимга маънавий ёрдам, руҳий кўмак беринглар, илтимос!Ҳеч бўлмаса кичкина боласи ҳаққи! -деди ва худди малика қаршисидаги қулдай қаддини эгиб, мук тушганича аччиқ аччиқ ўксиниб йиғлай бошлади.Шу пайтгача суҳбатга аралашмай жим турган Қиличбек Қоплонович хотини Соддагулни юпатиб, унинг елкаларини силай бошлади.У бўғзига тиқилган хўрлик сабаб гапиролмас, зўриқишдан бўзариб, бўйин манглай томирлари бўртиб, унсиз йиғлар эди.

Шу пайт Нортожи шошиб, Соддагулни ўрнидан турғазаркан, уни худди ўз онасидай қучоқлаб бағрига босди:


-Туринг, холажон, тиз чўкманг!Йиғламанг, кўнглингиз тўқ бўлсин.Биз Холбўри акам иккимиз албатта қизингизни йўқлаб, унга бу оғир руҳий ҳолатдан чиқишида қўлимиздан келганича ёрдамлашамиз.Иложи бўлса Илтижони ва унинг ўғилчасини ва сизларни ҳам шу ёққа, уйимизга олиб келамиз, ҳаммамиз бирга яшаймиз!Мени кесатяпти, киноя қиляпти деб ўйламанг.Ростдан ҳам шундай қиламиз.Ахир, шундай қилмасак бизнинг одамгарчилигимиз қаёқда қолади?Ўзингиз фараз қилинг, Илтижонинг ўрнида мен бўлишим ҳам мумкун эдику.Одамзод бировнинг дардини ҳис қилиши учун аввало унинг ўрнига ўзини қўйиб кўриши керак.Ҳозир сизларга, айниқса Илтижога жуда қийин.Йиғламанг,  холажон, йиғламанг. Худо ҳохласа Илтижо дарддан ҳалос бўлиб, соғайиб кетадилар.Қани йиғлашни ҳозироқ бас қилингчи, кулинг, табассум қилинг!  -деди у Соддагулнинг кўз ёшларини меҳрибонларча артиб.


-Йўқ, қизим, аксинча биз сизларни уйимизга олиб кетамиз!Шаҳарда, бизнинг уйимизда ҳаммамиз бирга яшаймиз!-деди Соддагул кўзларида кўзёшлар билан жилмаяркан.У айни пайтда умидбахш сўзлар қайғу кўз ёшларини севинч ёшларига айлантириб юбора оладиган мўжизавий кучга эга эканини ҳис қилиб турарди.


Улар шу тариқа суҳбатлашиб туришаркан, туманда яқинлашган Холбўрининг онасини сезишмади ҳам.Ҳалитдан бери суҳбатга қулоқ тутиб турган она гапира бошлади:


-Йўқ, яхшиси график чиқариб қўямиз.Бир ҳафта шаҳарда, бир хафта қишлоқда яшаймиз! -деди у жилмайиб.Бу гапдан беихтиёр ҳаммалари кулиб юбордилар.Соддагул қучоқ очганича Холбўрининг онаси билан кўришмоққа шошилди.У ўзини онахоннинг қучоғига отаркан, уни махкам бағрига босиб йиғлай бошлади.


-Опажон, мен нодон синглингизни кечиринг!Хато қилдим!Катта хатога йўл қўйдим!Сиздай онанинг дилини ранжитиб, дастурхонини қайтарганим учун ҳам Худо мени қаттиқ жазолади!Қизим бахтсиз бўлди, опажон!Қизимнинг ҳаққига дуо қилинг!Шояд дарддан ҳалос бўлиб, соғайса, аслига қайтса! -дерди у йиғлаб.


-Йиғламанг, айланай, йиғламанг.Мен сиздан сираям хафа эмасман.Бу ҳам бўлса пешонага ёзилган тақдир насиб, қисмат деб эски китобларда келадиган ҳикмат.Кўп қайғурманг, синглим, Худо ҳохласа, ҳаммаси яхши бўлади.Мана мен айтди дерсиз.Илтижохон дардлардан қутилиб, кўрмагандай бўлиб кетадилар ҳали -деди Холбўрининг онаси Соддагулга далда бериб.


-Илоё айтганингиз келсин, опажон -деди Соддагул кўз ёшларини артиб.У онахонни ва Нортожини қучиб, юзларидан ўпиб, ҳайрлашаркан, қайта қайта раҳмат айтиб, Холбўрига уй адреслари ёзилган қоғозни тутқазди.Сўнг уйга кириб, бирор пиёладан чой ичиб кетсангизлар бўларди дейишларига ҳам қарамай, эри билан бирга ҳалитдан бери уларни  кутиб турган таксига ўтирди.


Такси туманлар қаърига сингиб, кўздан ғойиб бўлгач, Холбўри, онаси ва Нортожи Соддагулнинг гапларини узоқ муҳокама қилдилар.Илтижога раҳмлари келди.Айниқса унинг ўғлига.


-Майли.Мен туманларда бир дайдиб келай -деди Холбўри ва этюднигини елкасига илиб, кўчага чиқди.Туманлар қоплаган қишлоқ кўчалари деярли бўм -бўш эди.


x_15d42282 (604x453, 162Kb)

 

 

90646770 (235x265, 20Kb)

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

Iltijo

(qissa)

 

24 bob

Kuz yomg'iri



O‘rgimchak to‘rlari ilashgan uzun uzun za’faron o‘t o‘lanlar daydi shamollarda darg‘azab arslon yoliday xurpayarkan, daraxtlar shamollar shashtida ko‘zlarini yumib, tamom o‘zlarini unitib, bayan chalayotgan sozandalar kabi mahzun chayqaladilar.

Kunlar ham qandaydir qisqa. Ular xuddi oppoq qog‘ozday ufqlar gulxanida lov etib yonadiyu shom o‘chog‘ida qorayib so‘nadi.Osmonlardagi yulduzlar ham go‘yo yulduzlar emas, o‘sha bir varoq qog‘ozday ufq alangasida yonib bitgan kunning osmonlarga uchgan uchqunlarimikin deya o‘ylab ketadi odam.

Xolbo‘ri bilan Nortoji qovunlarni sotish uchun bozorga olib bormadilar.Qovun tarvuz sotishga bozordan ko‘ra avtotrassa cheti qulayroq.Katta yo‘l bo‘yida qovun -tarvuzlarning xaridori serob bo‘ladi. Yo‘lovchi mashinalarning haydovchilari yo‘l chetiga bir rov to‘xtab, bir -ikkita emas, birato‘la mashina yukxonasini qovun -tarvuzga to‘ldirib ketadilar.Xolbo‘ri bilan Nortoji to qovunlarni sotib bo‘lgunlaricha nafaqat kunlarni, balki tunlarni ham serqatnov katta yo‘l yoqasida birga o‘tkazdilar.Kechalari er-xotin, qovunlarning ustini brezent bilan yopib qo‘yib, eski, shalog‘i chiqqan karovotda to ko‘zlariga uyqu ilinguncha ochiq osmon ostida, son sanoqsiz yulduzlarga, dalalar ustida parishon kezib yurgan porloq oyga termulib yotishardi.Bir kuni tongda Xolbo‘ri Nortojini uyg‘otarkan: -Nortoji, tur, tur o‘rningdan, asalim, men bittasini so‘yib qo‘ydim -dedi.

Bu gapni eshitib, Nortoji sakrab o‘rnidan turarkan, seskanib ketdi: -Voy, nega so‘yasiz!Jinni pinnimisiz?!Nimalar deyapsiz, Xolbo‘ri aka?Meni qo‘rqitmang! E, qovun o‘g‘irlagan odamni ham so‘yadimi!Besh o‘nta qovunni olsa olib o‘lsin edi!Voy, endi nima qilamiz?!Endi onamga nima deymiz!Qanday tushuntiramiz?!Yuraklari yomon bo‘lib qoladiku!E, Xudo!Endi baxtli bo‘ldim desam, bu yana nima ko‘rgilik?!-dedi daxshat ichra rangi quv oqarib, yig‘laganicha.

-Shunday bo‘lib qoldida, asalim.Endi nima qilishni ham bilmayman! -dedi sarosimali ovozda Xolbo‘ri.

-E, Xudoyimey!Endi nima qilamiz a?Endi nima qilamiz?!Axir sizni qamab qo‘yishadiku!Pichoqni qayga tashladingiz?!Balki jasadni odamlar uyg‘onmay turib, eshakka yuklab olib borib, daryoga cho‘ktirarmiz?Gapirsangizchi axir, nega jim turibsiz?! -deya yig‘lashda davom etdi Nortoji, qo‘rquvdan qaltirab, qaqshab.

-Nortoji, o‘zingni bos.Endi bo‘lar ish bo‘ldi.Jasadni daryoga cho‘ktirsang, ertaga ko‘karib, shishib, suv yuzasiga chiqadi.Hozir taraqqiy etgan zamon, jasadni yerga ko‘msang ham, yoqib yuborsang ham, bir kuni baribir topishadi.Eksgumatsiya DNK degan narsalar bor.Biron yoqqa qochib ketish, berkinish esa jazoni og‘irlashtiradi halos.Agar senga yigirma yil berishadigan bo‘lsa, qochib yashringaning uchun umrbod qamoq jasiga hukm qilinishing ham hech gapmas.Endi gap bunday.Men o‘zim to‘ppa to‘g‘ri melisaxonaga boramanda, shunday shunday deb ochig‘ini aytaman.Qamasa o‘n yilga qamar.O‘n yil ham do‘ppini aylantirguncha o‘tadi ketadi.Lekin sen, Nortoji, qamoqdan kelguningizcha boshqasiga turmushga chiqib ketmayman deb vada ber, sevgilim!..Eh, attang, qancha orzu niyyatlarimiz bor ediya!-dedi Xolbo‘ri.

-Yo‘q, Xolbo‘ri aka, yo‘q!Men sizning qamalishingizni istamayman!Yaxshisi, pichoq dastasida o‘z barmoq izlarimni qoldiramanda, men so‘ydim deyman.Xotin kishiga qattiq tartibdagi jazo tayinlanmaydi -dedi Nortoji.

-Yo‘q, yo‘q, sevgilim, aslo unday qila ko‘rma!Seni qamatib, ozodlikda yurgandan ko‘ra o‘zimni bir yoqlik qilganim yaxshi! -dedi Xolbo‘ri, Nortojini maxkam quchoqlab.Bir payt kutilmaganda u o‘zini tutolmay, butun tanasi bilan silkinib kula boshladi.

-Voy, nega kulyapsiz? -deya hayron bo‘ldi Nortoji.
Xolbo‘ri kula kula: -Hazillashdim, asalim.Qovunlardan bittasini so‘yib qo‘ydim -dedi.

Bu gapni eshitib, Nortoji Xolbo‘rini bolish bilan ura boshladi.

-Jinni!Tomi ketgan jinni!Yuragimni yoray dedingizku! -dedi u, Xolbo‘rini par yostiq bilan urib. Xolbo‘ri yostiq zarbalaridan himoyalanganicha hamon huzurlanib kulardi.

Nortoji to charchaguncha Xolbo‘rini quvlab, bolish bilan uraverdi, uraverdi, oxiri bolish yirtilib, parlari to‘zg‘ib ketdi.Shu -shu er -xotin qovun so‘yildi deguncha kula boshlaydigan bo‘ldilar.
Xolbo‘ri savdodan qo‘li bo‘shagan damlar, so‘yilgan qovunlar aks etgan bir nechta natyurmrtlar ishlashga ham ulgurdi. Ular shu tariqa qovunlarni sotib bo‘lishlari bilan sholiga ham o‘roq tushdi.Sholi o‘rimi boshlanishidan to tugaguncha Xolbo‘rining onasi o‘roqda sholi o‘rayotgan kelin kuyovga choy qaynatib, ovqat -oziq tayyorlaydigan oshpaz rolini o‘tadi.Daryo sohiliga joylashgan sholipoyalardagi sholilar oltinday og‘ir boshoqlarini ko‘tarolmay bir -biriga suyanib qolgan.Yulg‘unlaru jiydalar o‘sib yotgan qiyaliklardagi o‘t -o‘lanlar, delta tomondagi suvga egilgan yovvoyi tollar sarg‘ayib yotar, kuzgi osmonda guras -guras uchayotgan qushlarning telba galalari havoda o‘z parvozlarini tez -tez o‘zgartirib, goh u yoqqa, goh bu yoqqa bo‘ronday guvillab yoprilar, uzoq -uzoqlarda minglab qora nuqtalar bulutiga aylansa, goh u nuqtalar kattalashib, qushlarga aylanib, sholi o‘rayotgan dexqonlar tamon yaqinlashar edilar.Sholipoya qiridagi do‘nglikda qurigan yulg‘un shox- shabbalarini va tezaklarni qalab gulhan yoqayotgan Xolbo‘rining onasi, ba’zan kaftini kuz quyoshidan qamashgan ko‘zlariga soyabon qilganicha gurillab uchayotgan o‘sha qush galalariga mahzun termular, umridan yana bir kuz ketayotganini o‘ylab, chuqur xo‘rsinib qo‘yardi. Do‘nglikdagi gulhan esa qars -qars etib yonar, kuzning g‘amgin epkinlari gulhan tutunini goh u yonga goh bu yonga egar, alvon uchqunlarni osmonu falakka shopirardi.Gulhanga o‘rnatilgan qop -qora qumg‘on chor tarafdan yalab yulqayotgan olovning tilidan qitig‘i kelib, kulib, qax -qaxa otar, qaynardi.

Shu mahal jiyda shoxiga ilib qo‘yilgan tranzistorli radiodan O‘zbekiston xalq hofizi Bobomurod Hamdamov ijrosidagi bir dilrabo qo‘shiq yangray boshlarkan, Xolbo‘ri bilan Nortoji qo‘llarida o‘rog‘u sholilar tutami bilan qo‘shiq ohangiga mos harkatlar qilib, o‘yinga tusha boshladilar.


-Galdi galam gashlы yar, ishva bilan yanыma!

Kipriklariii daaam ba dam nashtar qadar jaanima!

A -aaaay, galdы galam gashlы yar...


Xolbo‘rining onasi yonboshga tashlab o‘ynayotgan kelini bilan o‘g‘lining baxtli hayotiga qarab turib, unsiz yig‘larkan, jilmayganicha sevinch ko‘z yoshlarini ro‘molining uchiga artdi va ko‘z yoshlarini ko‘rsatmaslik uchun gulhan tamon o‘grildi.Qo‘shiq tugab, kelin kuyov raqs tushishni to‘xtatarkan, Xolbo‘ri onasining yoniga yaqin kelib:-Onajonim, yig‘layapsizmi? -dedi uni yupatmoqchi bo‘lib.

-Yo‘q, nega yig‘layman bolam?Ko‘zimga gulhan tutuni kirdi shekilli -dedi ona, qumg‘ondagi qaynoq suvga quruq choy tashlarkan.Shundan keyin ular do‘nglik ustida o‘tirib, Xudo yuborgan ne’matlar bilan choy ichgan edilar.Keyin Nortojining dadasi G‘oyib traktorchi o‘rib, bog‘lab, g‘aramga bosilgan sholilarni o‘z traktorida baland jarliklar ustidagi xirmonga bepul eltib berdi.Xolbo‘ri sholi bog‘larini bog‘lamlardan yechib, xirmonga doira shaklida yoyib chiqarkan, kayfi oshib qolgan qaynotasidan kalitni olib, traktorni o‘zi xaydashga qaror qildi.G‘oyib traktorchi traktorni kuyoviga ishonib topshirib, uyga jo‘nadi.Shundan keyin Xolbo‘ri bilan Nortoji traktor kabinasida o‘tirganlaricha xuddi sirk gumbazi uzra aylanayotgan mototsiklchilar kabi xirmonda sholi boshoqlarini yanchib aylana boshladilar.Sholi yanchib bo‘lingach, ular donni poxoldan ajratdilar.Endi to‘plab uyib qo‘yilgan sholi donini shopirib, donni has -xashakdan tozalashlari kerak edi.Bu orada Xolbo‘rining onasi qalin dasturxonga o‘ralgan kechki ovqatni olib keldi.Baland jarliklar ustidagi, yumshoq poxol ustida o‘tirib, botayotgan quyosh nurlarida suvlari qizarib, yoyilib oqayotgan daryoga termulganicha ovqat yeyishning zavqini hech narsa bilan tenglab bo‘lmasa kerak.Ayniqsa quyosh botib, narigi sohilda qoraygan daraxtzorlar ortidan oy ohista ko‘tarilayotgan palla!Kechki ovqatdan keyin Xolbo‘ri latta bog‘langan uzun cho‘pakni top toza supurilgan xirmon markazidagi don uyumi ustiga sanchdi.Qo‘lbola flyuger shamolning qay tarafdan esayotganini belgilab berarkan, Xolbo‘ri yog‘och kurakni qo‘liga oldida, dexqonlar udumiga ko‘ra Bismillo deb, duo o‘qib, sholilarni havoga otib, oydinda sholi shopira boshladi.Sholi donlari havoga otilgan mahal shamol keraksiz qipiqlarni bir tomonga uchirar, tozalangan don xirmonga qaytib tushardi.Nortoji jiydaning tikonli novdalaridan qilingan jorub supirgida has hashaklarni, qipiqlarni supirib sidirar, Xolbo‘ri shopirayotgan don yerga xuddi savalab yog‘ayotgan kuz yomg‘iri kabi shivirlab tushardi.Oxiri Xolbo‘ri sholi shopirishdan charchab, xordiq chiqarish uchun poxol g‘aramga xorg‘in suyangan kuyi daryo deltasi ustida porlayotgan shulaafshon oyga termulib qoldi.Nortoji ham jorub supirgini tashlab, Xolbo‘rining yoniga kelib o‘tirdi.Xolbo‘ri Nortojini bo‘ynidan quchib, uning yuz ko‘zlaridan o‘pib qo‘yarkan, ikkalalari so‘zsiz yulduzli osmonga, porlayotgan oyga uzoq termuldilar.Endi ular o‘sha kuzgi oy porlagan shomlar hasratini bir umr yodidan chiqarolmasalar kerak.O‘sha kuzgi zavqli mehnat -mashaqqatlar chog‘i Xolbo‘ri, qo‘llariga pul tushishi bilanoq shaharga borib, Xotini Nortojiga bironta yaxshi tilla uzukmi, sirg‘ami sovg‘a qilishni niyyat qilib qo‘ygan edi.Mana, niyyatiga yetib, u xotini bilan shahar kezib, tilla taqinchoqlar sotadigan do‘konlarni aylanib yuribdi.U narsalarni tanlashda yuksak didga ega bo‘lgan rassom esada, ayol taqinchoqlarini tanlashda xotinining rayiga qarar, vitrina ortidagi u yoki bu taqinchoqni ko‘rsatib: -Mana bunisi yoqadimi? Bunisichi? deya so‘rardi.Nihoyat ular bitta brilliant ko‘zli tilla uzukni xarid qildilar.Xolbo‘ri uzukni har tamonlama aylantirib ko‘zdan kechirarkan, sotuvchiga qarab: -Og‘ayni, uzuk tillasi 583 probalik ekan.Ko‘zidagi brilliant toshi haqiqiymi?Tag‘in ertaga sur -sur qilib bo‘g‘ishib yurmaylik -dedi kulib.

-E, nimalar dvossiz, oka?Biz mijozlardan ayrilib, bankrot bo‘lmoqchi emasmiza.Odam aldagan baraka topadimi? Mana maning vizitkam.Uzukka yuz foyiz garantiya!Man shu do‘konning egasi Shishrыlda bo‘laman.
Mashhur Ismigunna zargarning o‘gay o‘g‘li Shishrыlda Ismigunnayuvguch desangiz shaharda, borku, hamma taniydi mani- dedi do‘kondor.

-Endi xafa bo‘lmaysizda, Shishrыlda.Biz xaridor, siz sotuvchi.Zamonni o‘zingiz ko‘rib turibsiz.Odamlar manfaat yo‘lida birining do‘ppisini boshqasiga kiydirib ketishyapti.Kambag‘alni tuyaning ustida it qopibdi deganday, qishloq qirimdan kelib, ozib -yozib bitta uzuk sotib olib, og‘zimiz oshga yetganda burnimiz qonamasin deymanda -dedi Xolbo‘ri.

-Gap yo‘, oka.Bu sizning xuquqingiz -dedi Shishrыlda, hushmuomalalik bilan.

Xolbo‘ri do‘kondorning gaplariga ishonsada, har extimolga qarshi Shishrыldadan kafolat xati yozdirib oldi.Bu mahal tashqarida magazin, restoran va kafelarning oynalarini yuvib, kuz yomg‘iri yog‘ar edi.Er -xotin yetaklashib tashqariga chiqarkan, Xolbo‘ri ulkan qora soyabonni ochib, qo‘ltig‘idan tutganicha pinjiga kirgan xotini bilan yomg‘irda oynaday yuvilgan yo‘lak bo‘ylab keta boshladi.Yo‘lovchi mashinalar uyuri manglay oynayuvgichlarini tinimsiz likillatganicha ko‘chani to‘ldirib turnaqator ketib borar, yo‘laklar esa soyabon tutgan yo‘lovchilar bilan gavjum edi.Bekatlarda ulov kutib turgan yo‘lovchilar yomg‘irli yo‘lga o‘ychan termulishgan. Xolbo‘ri bilan Nortoji xuddi osmonlar ustidan sakrab o‘tganday ko‘lmaklarni hatlay -hatlay issiq qaxva ichish maqsadida kafelardan biriga o‘zlarini urdilar.Xolbo‘ri yomg‘ir yog‘ayotgan palla kafelarda, keng mo‘l oynaga yaqin stol tevaragida o‘tirib, qaxva ichishni yaxshi ko‘rgani uchun, bu gal ham kafe oynasiga yaqin joyni tanladi.

Ular ofitsiant keltirgan qaxvani issiq issiq xo‘plab, kafe oynasidan yomg‘irli ko‘chaga xayolchan termulib o‘tirishdi.Kafe tomidan tushayotgan yomg‘ir suvi sharsharaday sharillar, oynaga yaqin bo‘lgan ko‘lmak ustida pufakchalar jonli mavjudodlar kabi tez tez harakatlanarkan, yomg‘ir suvi xovuzdagi baqalar singari vaqillar edi go‘yo.Tortinchoq, yalong‘och kuzgi daraxtlar yomg‘ir pardasi ortida yuvinayotganday.

-Nega odamzod yomg‘ir yog‘ayotgan mahal g‘amgin jimirlayotgan ko‘lmaklarga soatlab termulsa ham to‘ymaydi?Nega bunday paytlar tevarak javonib jimib, odamlar bir nuqtaga termuladi?Borliq ibtidoiy qiyofa kasb etib, yomg‘irning qadimiy, hech qachon medaga tegmaydigan ilohiy qo‘shig‘iga quloq tutayotganday, bu mangu shlyagerni berilib tinglayotganday tuyuladi menga -dedi Xolbo‘ri, qaxvadan xo‘plab, xuddi o‘ziga o‘zi gapirganday.

Nortoji bir nima demoqchi edi, kutilmaganda qo‘shni stolda o‘tirgan yoshgina chiroyli bir ayol o‘rnidan turib: -Voy, Xolbo‘ri aka, bu sizmisiz?Assalomu alaykum!-deb yubordi.

Bu gaplardan Nortoji hayrat ichra bir laxza qotib qolarkan, biroz o‘ziga kelgach, Xolbo‘riga savol nazari bilan qaradi.Xolbo‘ri ham qo‘lidagi kofe finjonini stol ustiga qo‘yib, o‘rnidan turdi.

-Iye, Sayyora sizmisiz?!Va aleykum assalom!Qalay, yaxshi yuribsizmi?Keling, bizning stolga o‘ting, yolg‘iz o‘tirmang! -dedi.Sayyora stolga yaqin kelarkan, Xolbo‘ri u bilan qo‘l berib ko‘rishib, xotinini tanishtirdi.

-Ha, aytganday, tanishing, bu mening turmush o‘rtog‘im Nortoji -dedi.

-Voy, uylandingizmi?Qanday yaxshi!Keneyim bilan tanishganimdan juda xursandman!Baxtli bo‘linglar! -dedi Sayyora Nortoji bilan ham qo‘l berib ko‘risharkan.Keyin Nortojining yonidagi kursiga o‘tirdi.

-Nortoji, esingdami, men senga Iltijo degan qiz haqida gipirib bergandim?Bu Sayyora o‘sha Iltijoning yaqin dugonasi bo‘ladi -dedi.Keyin Sayyoraga savol berib:-Qalay, dugonangiz ham yaxshi yuribdilarmi? -dedi.

Sayyora nima deyishini bilmay, biroz o‘ylanib turarkan, xomushlandi.Keyin chuqur xo‘rsinib qo‘ydi.

-Ha, tinchlikmi?Nima, Iltijo... -dedi Xolbo‘ri Sayyoraning olib qochayotgan ko‘zlariga havotirli qarab.

-Iltijo ham yuribdi... Sizga nima desam ekan... U shol bo‘lib uzoq vaqt kasalxonada davolandi.Lekin dardiga Xudo shifo bermadi... Ota onasi ham topgan tutganini Iltijoning sog‘ayishi yo‘lida sarf qildi.Hamkasblarmiz, manaman degan professorlar hatto uning umurtqasidan ukol qilib ham ko‘rishdi.Ammo natija chiqmadi.U hozir nogironlar aravachasida harakatlanadi.Anchadan beri ota onasining uyida yashayapti.Qaynonasi yomon xotin ekan.Menga shol kelinning keragi yo‘q deb uyidan xaydab yuboribdi.Aytishicha eri kasalxonaga ham bormay qo‘ygan ekan.Hozirgacha ham uni yo‘qlab kelmabdi.Hatto bitta xo‘rozqand ko‘tarib bolasini ko‘rgani kelmagan otani qanday tushinish kerak?Toshbag‘ir odamlar ekan.Men tez tez borib, Iltijodan habar olib turaman.Talabalik davrlarimizni, ayniqsa "Qovunkapa" qishlog‘iga xasharchi bo‘lib borgan damlarni sog‘inib eslaymiz.Iltijo o‘sha chog‘larni eslab yig‘laydi... Hammadan ham bechoraning bolasiga rahmim keladi.Dadasiga ichikkanidanmi yo onasining ahvolini tushunib, iztirob chekadimi, har holda ozib, kalidday bo‘lib qolgan bechora.Xovlilarida bir o‘zi o‘yinchoq mashinasida qum tashib o‘ynab yuradi... -dedi Sayyora, ko‘z yoshlarini ko‘rsatmaslik uchun deraza tamonga o‘grilib.

Bu gaplarni eshitib, Nortoji bilan Xolbo‘ri bir birlariga termulib, o‘ylanib qoldilar.Nortojining ko‘zlari ko‘z yoshlardan yaltirar edi.

 

 

 

город Бремптон (202x216, 31Kb)

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

Ушбу бобда элимизнинг энг севимли, ардоқли қўшиқчи санъаткорларидан бири Ўзбекистон халқ ҳофизи Бобомурод Ҳамдамов ҳақида ҳам ёзилди.(Х.В.)

Илтижо

(қисса)

24 боб

Куз ёмғири



Ўргимчак тўрлари илашган узун узун заъфарон ўт ўланлар дайди шамолларда дарғазаб арслон ёлидай хурпаяркан, дарахтлар шамоллар шаштида кўзларини юмиб, тамом ўзларини унитиб, баян чалаётган созандалар каби маҳзун чайқаладилар.


Кунлар ҳам қандайдир қисқа. Улар худди оппоқ қоғоздай уфқлар гулханида лов этиб ёнадию шом ўчоғида қорайиб сўнади.Осмонлардаги юлдузлар ҳам гўё юлдузлар эмас, ўша бир вароқ қоғоздай уфқ алангасида ёниб битган куннинг осмонларга учган учқунларимикин дея ўйлаб кетади одам.


Холбўри билан Нортожи қовунларни сотиш учун бозорга олиб бормадилар.Қовун тарвуз сотишга бозордан кўра автотрасса чети қулайроқ.Катта йўл бўйида қовун -тарвузларнинг харидори сероб бўлади. Йўловчи машиналарнинг ҳайдовчилари йўл четига бир ров тўхтаб, бир -иккита эмас, биратўла машина юкхонасини қовун -тарвузга тўлдириб кетадилар.Холбўри билан Нортожи то қовунларни сотиб бўлгунларича нафақат кунларни, балки тунларни ҳам серқатнов катта йўл ёқасида бирга ўтказдилар.Кечалари эр-хотин, қовунларнинг устини брезент билан ёпиб қўйиб, эски, шалоғи чиққан каровотда то кўзларига уйқу илингунча очиқ осмон остида, сон саноқсиз юлдузларга, далалар устида паришон кезиб юрган порлоқ ойга термулиб ётишарди.Бир куни тонгда Холбўри Нортожини уйғотаркан: -Нортожи, тур, тур ўрнингдан, асалим, мен биттасини сўйиб қўйдим -деди.


Бу гапни эшитиб, Нортожи сакраб ўрнидан тураркан, сесканиб кетди: -Вой, нега сўясиз!Жинни пиннимисиз?!Нималар деяпсиз, Холбўри ака?Мени қўрқитманг! Э, қовун ўғирлаган одамни ҳам сўядими!Беш ўнта қовунни олса олиб ўлсин эди!Вой, энди нима қиламиз?!Энди онамга нима деймиз!Қандай тушунтирамиз?!Юраклари ёмон бўлиб қоладику!Э, Худо!Энди бахтли бўлдим десам, бу яна нима кўргилик?!-деди дахшат ичра ранги қув оқариб, йиғлаганича.


-Шундай бўлиб қолдида, асалим.Энди нима қилишни ҳам билмайман! -деди саросимали овозда Холбўри.


-Э, Худойимей!Энди нима қиламиз а?Энди нима қиламиз?!Ахир сизни қамаб қўйишадику!Пичоқни қайга ташладингиз?!Балки жасадни одамлар уйғонмай туриб, эшакка юклаб олиб бориб, дарёга чўктирармиз?Гапирсангизчи ахир, нега жим турибсиз?! -дея йиғлашда давом этди Нортожи, қўрқувдан қалтираб, қақшаб.


-Нортожи, ўзингни бос.Энди бўлар иш бўлди.Жасадни дарёга чўктирсанг, эртага кўкариб, шишиб, сув юзасига чиқади.Ҳозир тараққий этган замон, жасадни ерга кўмсанг ҳам, ёқиб юборсанг ҳам, бир куни барибир топишади.Эксгумация ДНК деган нарсалар бор.Бирон ёққа қочиб кетиш, беркиниш эса жазони оғирлаштиради ҳалос.Агар сенга йигирма йил беришадиган бўлса, қочиб яшринганинг учун умрбод қамоқ жасига ҳукм қилинишинг ҳам  ҳеч гапмас.Энди гап бундай.Мен ўзим тўппа тўғри мелисахонага бораманда, шундай шундай деб очиғини айтаман.Қамаса ўн йилга қамар.Ўн йил ҳам дўппини айлантиргунча ўтади кетади.Лекин сен, Нортожи, қамоқдан келгунингизча бошқасига турмушга чиқиб кетмайман деб вада бер, севгилим!..Эҳ, аттанг, қанча орзу нийятларимиз бор эдия!-деди Холбўри.


-Йўқ, Холбўри ака, йўқ!Мен сизнинг қамалишингизни истамайман!Яхшиси, пичоқ дастасида ўз бармоқ изларимни қолдираманда, мен сўйдим дейман.Хотин кишига қаттиқ тартибдаги жазо тайинланмайди -деди Нортожи.


-Йўқ, йўқ, севгилим, асло ундай қила кўрма!Сени қаматиб, озодликда юргандан кўра ўзимни бир ёқлик қилганим яхши! -деди Холбўри, Нортожини махкам қучоқлаб.Бир пайт кутилмаганда у ўзини тутолмай, бутун танаси билан силкиниб кула бошлади.


-Вой, нега куляпсиз? -дея ҳайрон бўлди Нортожи.
Холбўри кула кула: -Ҳазиллашдим, асалим.Қовунлардан биттасини сўйиб қўйдим -деди.


Бу гапни эшитиб, Нортожи Холбўрини болиш билан ура бошлади.


-Жинни!Томи кетган жинни!Юрагимни ёрай дедингизку! -деди у, Холбўрини пар ёстиқ билан уриб. Холбўри ёстиқ зарбаларидан ҳимояланганича ҳамон ҳузурланиб куларди.


Нортожи то чарчагунча Холбўрини қувлаб, болиш билан ураверди, ураверди, охири болиш йиртилиб, парлари тўзғиб кетди.Шу -шу эр -хотин қовун сўйилди дегунча кула бошлайдиган бўлдилар.

Холбўри савдодан қўли бўшаган дамлар, сўйилган қовунлар акс этган бир нечта натюрмртлар ишлашга ҳам улгурди. Улар шу тариқа қовунларни сотиб бўлишлари билан шолига ҳам ўроқ тушди.Шоли ўрими бошланишидан то тугагунча Холбўрининг онаси ўроқда шоли ўраётган келин куёвга чой қайнатиб, овқат -озиқ тайёрлайдиган ошпаз ролини ўтади.Дарё соҳилига жойлашган шолипоялардаги шолилар олтиндай оғир бошоқларини кўтаролмай бир -бирига суяниб қолган.Юлғунлару жийдалар ўсиб ётган қияликлардаги ўт -ўланлар, дельта томондаги сувга эгилган ёввойи толлар сарғайиб ётар, кузги осмонда гурас -гурас учаётган қушларнинг телба галалари ҳавода ўз парвозларини тез -тез ўзгартириб, гоҳ у ёққа, гоҳ бу ёққа бўрондай гувиллаб ёприлар, узоқ -узоқларда минглаб қора нуқталар булутига айланса, гоҳ у нуқталар катталашиб, қушларга айланиб, шоли ўраётган дехқонлар тамон яқинлашар эдилар.Шолипоя қиридаги дўнгликда қуриган юлғун шох- шаббаларини ва тезакларни қалаб гулҳан ёқаётган Холбўрининг онаси, баъзан кафтини куз қуёшидан қамашган кўзларига соябон қилганича гуриллаб учаётган ўша қуш галаларига маҳзун термулар, умридан яна бир куз кетаётганини ўйлаб, чуқур хўрсиниб қўярди. Дўнгликдаги гулҳан эса қарс -қарс этиб ёнар, кузнинг ғамгин эпкинлари гулҳан тутунини гоҳ у ёнга гоҳ бу ёнга эгар, алвон учқунларни осмону фалакка шопирарди.Гулҳанга ўрнатилган қоп -қора қумғон чор тарафдан ялаб юлқаётган оловнинг тилидан қитиғи келиб, кулиб, қах -қаха отар, қайнарди.


Шу маҳал жийда шохига илиб қўйилган транзисторли радиодан Ўзбекистон халқ ҳофизи Бобомурод Ҳамдамов ижросидаги бир дилрабо қўшиқ янграй бошларкан, Холбўри билан Нортожи қўлларида ўроғу шолилар тутами билан қўшиқ оҳангига мос ҳаркатлар қилиб, ўйинга туша бошладилар.

 

-Галди галам гашлы яр, ишва билан яныма!

Киприклариии дааам ба дам наштар қадар жаанима!

А -аааай, галды галам гашлы яр...


Холбўрининг онаси ёнбошга ташлаб ўйнаётган келини билан ўғлининг бахтли ҳаётига қараб туриб, унсиз йиғларкан, жилмайганича севинч кўз ёшларини рўмолининг учига артди ва кўз ёшларини кўрсатмаслик учун гулҳан тамон ўгрилди.Қўшиқ тугаб, келин куёв рақс тушишни тўхтатаркан, Холбўри онасининг ёнига яқин келиб:-Онажоним, йиғлаяпсизми? -деди уни юпатмоқчи бўлиб.


-Йўқ, нега йиғлайман болам?Кўзимга гулҳан тутуни кирди шекилли -деди она, қумғондаги қайноқ сувга қуруқ чой ташларкан.Шундан кейин улар дўнглик устида ўтириб, Худо юборган неъматлар билан чой ичган эдилар.Кейин Нортожининг дадаси Ғойиб тракторчи ўриб, боғлаб, ғарамга босилган шолиларни ўз тракторида баланд жарликлар устидаги хирмонга бепул элтиб берди.Холбўри шоли боғларини боғламлардан ечиб, хирмонга доира шаклида ёйиб чиқаркан, кайфи ошиб қолган қайнотасидан калитни олиб, тракторни ўзи хайдашга қарор қилди.Ғойиб тракторчи тракторни куёвига ишониб топшириб, уйга жўнади.Шундан кейин Холбўри билан Нортожи трактор кабинасида ўтирганларича худди цирк гумбази узра айланаётган мотоциклчилар каби хирмонда шоли бошоқларини янчиб айлана бошладилар.Шоли янчиб бўлингач, улар донни похолдан ажратдилар.Энди тўплаб уйиб қўйилган шоли донини шопириб, донни ҳас -хашакдан тозалашлари керак эди.Бу орада Холбўрининг онаси қалин дастурхонга ўралган кечки овқатни олиб келди.Баланд жарликлар устидаги, юмшоқ похол устида ўтириб, ботаётган қуёш нурларида сувлари қизариб, ёйилиб оқаётган дарёга термулганича овқат ейишнинг завқини ҳеч нарса билан тенглаб бўлмаса керак.Айниқса қуёш ботиб, нариги соҳилда қорайган дарахтзорлар ортидан ой оҳиста кўтарилаётган палла!Кечки овқатдан кейин Холбўри латта боғланган узун чўпакни топ тоза супурилган хирмон марказидаги дон уюми устига санчди.Қўлбола флюгер шамолнинг қай тарафдан эсаётганини белгилаб бераркан, Холбўри ёғоч куракни қўлига олдида, дехқонлар удумига кўра Бисмилло деб, дуо ўқиб, шолиларни ҳавога отиб, ойдинда шоли шопира бошлади.Шоли донлари ҳавога отилган маҳал шамол кераксиз қипиқларни бир томонга учирар, тозаланган дон хирмонга қайтиб тушарди.Нортожи жийданинг тиконли новдаларидан қилинган жоруб супиргида ҳас ҳашакларни, қипиқларни супириб сидирар, Холбўри шопираётган дон ерга худди савалаб ёғаётган куз ёмғири каби шивирлаб тушарди.Охири Холбўри шоли шопиришдан чарчаб, хордиқ чиқариш учун похол ғарамга хорғин суянган куйи дарё делтаси устида порлаётган шулаафшон ойга термулиб қолди.Нортожи ҳам жоруб супиргини ташлаб, Холбўрининг ёнига келиб ўтирди.Холбўри Нортожини бўйнидан қучиб, унинг юз кўзларидан ўпиб қўяркан, иккалалари сўзсиз юлдузли осмонга, порлаётган ойга узоқ термулдилар.Энди улар ўша кузги ой порлаган шомлар ҳасратини бир умр ёдидан чиқаролмасалар керак.Ўша кузги завқли меҳнат -машаққатлар чоғи Холбўри, қўлларига пул тушиши биланоқ шаҳарга бориб, Хотини Нортожига биронта яхши тилла узукми, сирғами совға қилишни нийят қилиб қўйган эди.Мана, нийятига етиб, у хотини билан шаҳар кезиб, тилла тақинчоқлар сотадиган дўконларни айланиб юрибди.У нарсаларни танлашда юксак дидга эга бўлган рассом эсада, аёл тақинчоқларини танлашда хотинининг райига қарар, витрина ортидаги у ёки бу тақинчоқни кўрсатиб: -Мана буниси ёқадими? Бунисичи? дея сўрарди.Ниҳоят улар битта бриллиант кўзли тилла узукни харид қилдилар.Холбўри узукни ҳар тамонлама айлантириб кўздан кечираркан, сотувчига қараб: -Оғайни, узук тилласи 583 пробалик экан.Кўзидаги бриллиант тоши ҳақиқийми?Тағин эртага сур -сур қилиб бўғишиб юрмайлик -деди кулиб.


-Э, нималар двоссиз, ока?Биз мижозлардан айрилиб, банкрот бўлмоқчи эмасмиза.Одам алдаган барака топадими? Мана манинг визиткам.Узукка юз фойиз гарантия!Ман шу дўконнинг эгаси Шишрылда бўламан.

Машҳур Исмигунна заргарнинг ўгай ўғли Шишрылда Исмигуннаювгуч десангиз шаҳарда, борку, ҳамма танийди мани- деди дўкондор.


-Энди хафа бўлмайсизда, Шишрылда.Биз харидор, сиз сотувчи.Замонни ўзингиз кўриб турибсиз.Одамлар манфаат йўлида бирининг дўпписини бошқасига кийдириб кетишяпти.Камбағални туянинг устида ит қопибди дегандай, қишлоқ қиримдан келиб, озиб -ёзиб битта узук сотиб олиб, оғзимиз ошга етганда бурнимиз қонамасин дейманда -деди Холбўри.


-Гап йў, ока.Бу сизнинг хуқуқингиз -деди Шишрылда, ҳушмуомалалик билан.


Холбўри дўкондорнинг гапларига ишонсада, ҳар эхтимолга қарши Шишрылдадан кафолат хати ёздириб олди.Бу маҳал ташқарида магазин, ресторан ва кафеларнинг ойналарини ювиб, куз ёмғири ёғар эди.Эр -хотин етаклашиб ташқарига чиқаркан, Холбўри улкан қора соябонни очиб, қўлтиғидан тутганича пинжига кирган хотини билан ёмғирда ойнадай ювилган йўлак бўйлаб кета бошлади.Йўловчи машиналар уюри манглай ойнаювгичларини тинимсиз ликиллатганича кўчани тўлдириб турнақатор кетиб борар, йўлаклар эса соябон тутган йўловчилар билан гавжум эди.Бекатларда улов кутиб турган йўловчилар ёмғирли йўлга ўйчан термулишган. Холбўри билан Нортожи худди осмонлар устидан сакраб ўтгандай кўлмакларни ҳатлай -ҳатлай иссиқ қахва ичиш мақсадида кафелардан бирига ўзларини урдилар.Холбўри ёмғир ёғаётган палла кафеларда, кенг мўл ойнага яқин стол теварагида ўтириб, қахва ичишни яхши кўргани учун, бу гал ҳам кафе ойнасига яқин жойни танлади.


Улар официант келтирган қахвани иссиқ иссиқ хўплаб, кафе ойнасидан ёмғирли кўчага хаёлчан термулиб ўтиришди.Кафе томидан тушаётган ёмғир суви шаршарадай шариллар, ойнага яқин бўлган кўлмак устида пуфакчалар жонли мавжудодлар каби тез тез ҳаракатланаркан, ёмғир суви ховуздаги бақалар сингари вақиллар эди гўё.Тортинчоқ, ялонғоч кузги дарахтлар ёмғир пардаси ортида ювинаётгандай.


-Нега одамзод ёмғир ёғаётган маҳал ғамгин жимирлаётган кўлмакларга соатлаб термулса ҳам тўймайди?Нега бундай пайтлар теварак жавониб жимиб, одамлар бир нуқтага термулади?Борлиқ ибтидоий қиёфа касб этиб, ёмғирнинг қадимий, ҳеч қачон медага тегмайдиган илоҳий қўшиғига қулоқ тутаётгандай, бу мангу шлягерни берилиб тинглаётгандай туюлади менга -деди Холбўри, қахвадан хўплаб, худди ўзига ўзи гапиргандай.


Нортожи бир нима демоқчи эди, кутилмаганда қўшни столда ўтирган ёшгина чиройли бир аёл ўрнидан туриб: -Вой, Холбўри ака, бу сизмисиз?Ассалому алайкум!-деб юборди.


Бу гаплардан Нортожи ҳайрат ичра бир лахза қотиб қоларкан, бироз ўзига келгач, Холбўрига савол назари билан қаради.Холбўри ҳам қўлидаги кофе финжонини стол устига қўйиб, ўрнидан турди.


-Ие, Сайёра сизмисиз?!Ва алейкум ассалом!Қалай, яхши юрибсизми?Келинг, бизнинг столга ўтинг, ёлғиз ўтирманг! -деди.Сайёра столга яқин келаркан, Холбўри у билан қўл бериб кўришиб, хотинини таништирди.


-Ҳа, айтгандай, танишинг, бу менинг турмуш ўртоғим Нортожи -деди.


-Вой, уйландингизми?Қандай яхши!Кенейим билан танишганимдан жуда хурсандман!Бахтли бўлинглар! -деди Сайёра Нортожи билан ҳам қўл бериб кўришаркан.Кейин Нортожининг ёнидаги курсига ўтирди.


-Нортожи, эсингдами, мен сенга Илтижо деган қиз ҳақида гипириб бергандим?Бу Сайёра ўша Илтижонинг яқин дугонаси бўлади -деди.Кейин Сайёрага савол бериб:-Қалай, дугонангиз ҳам яхши юрибдиларми? -деди.


Сайёра нима дейишини билмай, бироз ўйланиб тураркан, хомушланди.Кейин чуқур хўрсиниб қўйди.


-Ҳа, тинчликми?Нима, Илтижо... -деди Холбўри Сайёранинг олиб қочаётган кўзларига ҳавотирли қараб.


-Илтижо ҳам юрибди... Сизга нима десам экан... У шол бўлиб узоқ вақт касалхонада даволанди.Лекин дардига Худо шифо бермади... Ота онаси ҳам топган тутганини Илтижонинг соғайиши йўлида сарф қилди.Ҳамкасблармиз, манаман деган профессорлар ҳатто унинг умуртқасидан укол қилиб ҳам кўришди.Аммо натижа чиқмади.У ҳозир ногиронлар аравачасида ҳаракатланади.Анчадан бери ота онасининг уйида яшаяпти.Қайнонаси ёмон хотин экан.Менга шол келиннинг кераги йўқ деб уйидан хайдаб юборибди.Айтишича эри касалхонага ҳам бормай қўйган экан.Ҳозиргача ҳам уни йўқлаб келмабди.Ҳатто битта хўрозқанд кўтариб боласини кўргани келмаган отани қандай тушиниш керак?Тошбағир одамлар экан.Мен тез тез бориб, Илтижодан ҳабар олиб тураман.Талабалик даврларимизни, айниқса "Қовункапа" қишлоғига хашарчи бўлиб борган дамларни соғиниб эслаймиз.Илтижо ўша чоғларни эслаб йиғлайди... Ҳаммадан ҳам бечоранинг боласига раҳмим келади.Дадасига ичикканиданми ё онасининг аҳволини тушуниб, изтироб чекадими, ҳар ҳолда озиб, калиддай бўлиб қолган бечора.Ховлиларида бир ўзи ўйинчоқ машинасида қум ташиб ўйнаб юради... -деди Сайёра, кўз ёшларини кўрсатмаслик учун дераза тамонга ўгрилиб.


Бу гапларни эшитиб, Нортожи билан Холбўри бир бирларига термулиб, ўйланиб қолдилар.Нортожининг кўзлари кўз ёшлардан ялтирар эди.


 

 

vulkan v parke (617x700, 124Kb)

Холдор Вулкан

Член Союза Писателей Узбекистана

Рябина в метели


Рябина гроздями в холодное окно,
Стучит вновь и вновь.
С кем она дралась не знаю, но,
Из ее раны сочится кровь.

Эй, ненасытный человек, короче,
Ты у этой рябины учись.
Она в метели ягодами в роще,
Угощает голодных птиц.

За окном пляшет снежный вихрь,
У рябины рана,невыносимая боль.
Сыпятся снежные хлопья тихо,
Как на рану рябины соль.




12/08/2015.

5:57 утра.

Канада.

 

Сгоревшие письма




Буржуйка за секунды шепотом,
Прочитать твои письма успела.
Плясало пламя и загудело, о том,
Что жерло буржуйки опустело.

Улетели сгоревшие письма твои,
Как из трубы поезда в разъезде.
Глядя через окно я видел, они,
Превратились в созвездие.



28/02/2015.

11:23 ночи.

г.Бремптон, Канада.



Полеетят пушинки как медузы в море




О одуванчик луговой старичок седой,
Как ты любишь свои семена!
Их так много, что ты порой,
Перепутаешь наверно имена.

У тебя нежная и тонкая шея,
Детей своих ты носишь на голове.
Радуешься тихо в березовой роще,
Когда заливается трелью соловей.

Шапочку твою ветры неспешно,
Сдувают под луной в поле.
И белые пушинки полетят нежно,
Как медузы в море.



25/07/2015.

9:15 вечера.

Канада.




Ответ осени




Ушел первым молчаливый июнь,
Потом август бездомный скиталец.
Туда, где кактусы из песчаных дюн,
Показывают средний палец.

Деревья на своих ветвях все лето,
Червоны свои бережно хранили.
К осени как из карманов все это,
Они тихо на тротуары уронили.

Потом деревья сходили с ума,
В отчаянии, теряя надежды.
Их сразила экономическая чума,
Остались голыми без одежды.

Куда ушло лето?- вопрос я задаю -
Вы не в курсе, мисис?
Осень указала молча на юг,
Стрелкой улетающих птиц.



16/06/2016.

6:26 утра.

Канада.

 

Воздушные поцелуи



Сижу один в осеннем парке,
На скамейке шатком в тиши.
Шелестят деревья, день яркий,
Тут грех не написать стихи.

А как ты угодала, да, над бором,
Журавли стаями летели.
Плакали и предупредили хором,
Мол надвигаются метели!

Вслед за журавлями, смотрю,
Стихи как бумажная эскадрилья,
Чтобы улететь вздыбятся на ветру,
Расправляя бумажные крылья.

Шиповник пустит на ветер плавно,
Последные лепестки свои.
Они шелковисто -нежные, словно,
Далекие поцелуи твои.



09/03/2015.

9:21 утра.

г.Бремптон, Канада.




Чтение




Человек читал интересный роман,
Над книгой поникла голова.
Глядя на него из книги как в туман,
Испугались бедные слова.


Особенно, когда он хохотал громко,
Загремела раскатами гроза.
Слова уткнулись друг другу плотно,
В ужасе лихорадочно дрожа.


Человек не ел, не пил, но читал,
Процесс довольно долго длился.
Он злых героев виноватыми считал,
Зажал кулаки свои и злился.


Потом зарыдал и его глаза сами,
По себе роняли слезы на глава.
И под проливными горькими слезами,
Промокли до нитки слова.



18/11/2014.

6:36 вечера.

г.Бремптон, Канада.

 

 

Плач в предзакатном часу



Взорвалось солнце словно динамид,
На далеком алом закате вновь.
Комары как призраки из Египетских пирамид,
Вылетели роем в поисках крови.

А он своей кровью угощал комаров,
Когда сияла луна одиноко и сонно.
Звенели стены и заборы дворов,
Пели сверчки монотонно.

Годы прощаясь с ним на веки,
Уходили в сумраке словно поезда,
В роще замерли деревья калеки,
Пулей полетела по небу звезда.

От потери крови погиб он, быстро,
И его тело земле предали.
Комары в сумраке как его сестры,
Долго над его могилой рыдали.



30/04/2014.

7:32 утра.

Канада.

 

 

 

90646770 (235x265, 20Kb)

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

Iltijo

(qissa)

 

23 bob

To'ppiqul Telbato'zonov



Iltijoning falajlik dardiga duchor bo‘lgani ham bir bo‘ldiyu, qaynonasining zahar zaqqum to‘la ta’nayu dashnomlari, xaqoratlari ham bir bo‘ldi.U onasiga arz qilib qo‘ng‘iroq qilgach, Soddagul o‘sha kuniyoq eri Qilichbek Qoplonovich bilan birga yetib kelib, janjal ko‘tardi.Iltijoni uyga olib ketishmoqchi edi, mahalla ko‘y o‘rtaga tushib; -Jon bor joyda janjal bor!Hammamiz ham shu.Murosa qilib yashash kerak.Dard mehmon.Iltijoxon hademay sog‘ayib, ko‘rmaganday bo‘lib ketadilar.Nevarangiz Mashrapilloni tirik yetim qilib, birovlarning etagiga solmanglar -degan mazmunda nasixat qilisharkan, oxiri ular yosh oilani saqlab qolishga ko‘ndirdilar.Lekin Iltijoning ota -onasi qaytib ketishi bilan qaynonasi xuddi oftobda qolib, qiyshayib ketgan yelim musiqa lappagini ko‘xna patifonda aylantirganday, eski diydiyosini kelgan joyidan yana qayta boshladi.Iltijo oyoq -qo‘li sog‘ paytlarini, Xolbo‘ri bilan kechgan o‘sha unitilmas damlarni ko‘zlarida yosh bilan eslar, o‘sha paytlar qanchalar baxtli bo‘lgan ekanman -deya xo‘rsinib qo‘yadi.Oyoq -qo‘li sog‘ bo‘lsa edi, ishga yo biron yoqqa daf bo‘lib, chakagi tinmaydigan bu vaysaqi xotindan uzoqroqda yurardi, xaqoratlardan quloqlari tinchirdi.U qo‘ltiqtayoqda yuradigan bo‘ldiyu xuddi o‘rgimchak to‘riga o‘ralashib qolgan kapalak kabi tili zahar qaynonasining asirasiga, qurboniga aylandi qoldi.Bir oqshom qaynonasi o‘g‘li Ashrapilloni Iltijoga qayrab, shunday gaplarni aytdiki, u xaqoratlarga chidash uchun Iltijoda ortiq toqat degan narsaning o‘zi qolmagan edi.

-Hoy bola, sen erkakmisan o‘zi, juvonmarg?!Namuncha rahming kelmasa bu zodi pastga?!Qum taloq qo‘yginda, yig‘ishtir bu kasofatini!Puling, moling, Xudoga shukr, bor!Odamlar onasi o‘pmagan yosh -yosh qizlarini muxtojlik tufayli 70 ga kirgan hojilarga to‘rtinchi xotinlikka beryapti!Sen ham ol, bittasini, maza qilib yasha!Bu yergina yutgur yalqov kashmirining kasalman deganiga ishonma!U jo‘rttaga o‘zini kasalga solib, ishga bormay, xovli joyni supurmay, ovqat -oziq qilmay, idish -oyoqni yuvmay, xonzoda bo‘lib, uyda, yetti qavat ko‘rpaning ustida yotmoqchida, tekindan yeb ichib!E, iloyim teshib chiqsin!Yeganing yelim, kiyganing kafan bo‘lsin sen qanjiq itning! -deya javradi u.

-Onajon, unday demang!Axir, u rostdan ham kasal!Do‘xtirlarning bu haqda tibbiy xulosasi bor!-dedi alamidan biroz ichib olgan, shirakayf Ashrapillo.

-Ha, o‘shaning yonini ol!Onangdan kech!Senga xotin kerak -da, a, xotin kerak!.. E, xaloyiq!Men o‘g‘il uylayman deb bitta jinnini ikkita qilib olibman!Appatiga shappati deb shuni aytishsa kerakda!Voy seni tug‘may men o‘lay!Negayam tuqqan ekanman seni?!O‘sha paytda bolish bilan dimlab o‘ldirib qo‘ya qolmagan ekanman!To‘qqiz oy qorin ko‘tarib, tug‘ib, oq sut berib, emizib, yuvib -tarab, o‘zim kiymay, kiydirib, yemay yedirib, kasal bo‘lsa, tabiblarga yugirib, dori -darmon qidirib, beshigining boshida tongacha uxlamay alla aytib, uyqumni xarom qilibmana, o‘stiribmana, ulg‘aytiribmana!E, attang, attanga!Mana oqibat!Xotinim rostdan ham kasal deb turibdiyu!E, kasal bo‘lsa otamdan nari!Badtar bo‘lsin!Mening nazarimdan qolgan, qarg‘ishimni olgan odamning ahvoli shunday bo‘ladi!Ana shunaqa! Qaynonasiga zulm qilgan zolim kelinni Xudoyim shunaqa to‘rt oyoqda yuradigan qilib qo‘yadi!Bu hali holvasi!Yaqinda bu shol bo‘lib, to‘shakka mixlanadi!..Men surishtirdim.Ha, ha, surishtirdim!Bu sevikli xotinchang qizligidayoq bitta Xolbo‘ri degan rassom yigit bilan don olishgan ekan.Sen safarda yurgan paytlaring bu ishtonbog‘i bo‘sh satang pana -pastqam xilvatlarda o‘sha rassom o‘ynashi bilan yashrincha uchrashib yurgan deyishsa, sira ajablanmayman!Xudo biladi, anavi bolasi ham o‘sha Xolbo‘ridan bo‘lganmi?Bunday afti angoriga sinchiklab razm solgina, otasining tayini yo‘q u valadi zino senga unchalik o‘xshamaydi! -dedi Ashrapilloning onasi, hamon to‘xtamay vaysab.

-Onajon, bas qiling!Xudoning qahridan qo‘rqmaysizmi?!Hozir siz aytgan zamonlar emas!Men farzandimni tekshirtirganman!Maxsus tibbiy taftish hay’ati so‘lagimni va qonim tarkibini solishtirib, Mashrapillo haqiqatan ham mening o‘g‘lim ekanini tasdiqlaydigan rasmiy xujjatni taqdim etishgan!-dedi Ashrapillo, fig‘oni falakka o‘rlab.

-Aroq ichvolib, Xudo haqida gapirganiga o‘laymi buning!Do‘xtirlar emish! E, hozirgi do‘xtirlar pul desa o‘zini tomdan tashlaydigan qasamxo‘rlarku!Ular ozgina pul berilsa, hali u xujjat qilib berish ekan, kerak bo‘lsa odam tana a’zolarini ham triklay kesib olib, sotib yuborishaveradi.Ana, nechtasi pulsizlikdan o‘z buyragini sotyapti!Bitta buyrak bilan yashab, nogiron bo‘lib qolganlar qacha!Do‘xtirlarga ishonib yuribdiya, so‘tak!Yo‘o‘o‘o‘q, aftidan, bu kasofati anavi jodugar onasi va dajjol otasi bilan sehru jodu, ilmu amal qilib, sen bolani eshak qilib, minib olganga o‘xshaydi!Ko‘zlaring ko‘r, quloqlaring karday!Mening gaplarim sen uchun bir tiyin!Bilaman, xotinchang bilan anchadan beri meni qariyalar uyiga eltib qo‘yishni, so‘ng uyni uning nomiga lataris orqali tasdiqlatib olishni rejalashtirib yuribsanlar!Meni bilmaydi deysanmi?!Chuchvarani xom sanaysan!Men yerning tagida ilon qimirlasa bilaman!Qariyalar uyiga o‘zim ketaman, ha, ha, o‘zim!Bu chayon to‘la zindondan, do‘zaxdan ketaman!Uyni esa davlat xisobiga o‘tkazib yuboraman! Mana, olasanlar uyni! -dedi Ashrapilloning onasi, qo‘lini oldinga cho‘zganicha, bosh barmog‘ini ko‘rsatkich va o‘rta qo‘l barmoqlari orasidan o‘tkazib.

-E, onajon, hamma do‘xtirlar ham poraxo‘r emas!Ularning aksariyati halol ishlaydilar!Uy joyingiz esa o‘zingizga buyursin!Menga faqat bitta narsa, tinchlik kerak!Biz ham odamlarga o‘xshab, urish -janjalsiz, ahil -inoq yashasak bo‘lmaydimi?!Xotinim ham tuzalib qolar!Qanaqa sehru jodu haqida gapiryapsiz?!Qayna -qaynotam unday narsalardan xazar qiladilar!Iltijoning ham sizga yomonligi yo‘q!Sizni qariyalar uyiga eltib qo‘ymoqchi ham emasmiz!Nahotki bizni shu qadar pastkash deb o‘ylasangiz!-dedi Ashrapillo.

Shu payt Iltijo qaltiraganicha qo‘ltiqtayoqlarga tayanib tashqariga chiqdida, devorga holsiz suyandi: -Onajon, Ashrapillo aka, iltimos sizlardan, janjallashmanglar!Baqir -chaqirimizni qo‘ni qo‘shnilar eshitadi, axir!Agar sizlarga xalaqit berayotgan bo‘lsam, mayli men uyga, ota -onamnikiga keta qolay!Bolam ham bir kunini ko‘rar!Rizqimizni Ollo beradi!Faqat menga tuxmat qilmanglar!Xudo hayringlarni bersin! -dedi yig‘lab.

-E, badtar bo‘llaring?!-dedi kutilmaganda Ashrapillo va ro‘parada turgan paqirni bor kuchi bilan tepgan edi, paqir daranglaganicha devor osha uchib, qo‘shnilarining xovlisiga o‘tib ketdi.Ashrapillo xozir qo‘shnim aynib achib so‘kinib, men bilan mushtlashish uchun devordan oshib o‘tsa kerak deb o‘yladi.Unga aynan shu narsa kerak edi.Hozir kim bilandir mushtlashib, bor alamini o‘sha odamdan olishni istardi.U uyga kirib, sovutgichdan bitta aroqni oldida, shisha qopqog‘ini tishlari bilan g‘ajib ochdi.Keyin aroqni piyolaga ham quymay, shartta ko‘targanicha shishaning bo‘g‘zidan g‘ilqillatib icha boshladi.U to shishada aroq qolmaguncha nafas olmay ichaverdi, ichaverdi, oxiri shishani qoqladi.Bir mahal uning devor darmiyon qo‘shnisi To‘ppiqul Telbato‘zonov boya Ashrapillo tepib, devordan o‘tkazib yuborgan paqirni ko‘tarib kirib kelarkan, Iltijoga: -Kelin, mana bu paqir sizlarnikimi?Birdan baqir chaqir bo‘lib ketuvdi, hayron bo‘lib tursam, shu paqir uchib o‘tdida, qarang -dedi.

-Ha, bizniki... Rahmat, To‘ppiqul amaki.Ashrapillo akamlarning biroz jaxllari chiqib turuvdi, shunga... Hamma ayb menda... -dedi Iltijo erining qilmishi uchun qo‘shnilarining yonida xijolat chekib.

Shu payt ichkaridan Ashrapillo chiqib keldida, qo‘shnisi To‘ppiqul Telbato‘zonovning ko‘ksiga turtib: -Ha, nima deysan, a?!Nima deysan?! Gap bormi?!E, sen, yurgina, uydan chiqqin, ko‘chada solishamiz! -dedi, hamon To‘ppiqul Telbato‘zonovni turtkilab.To‘ppiqul Telbato‘zonov ko‘chaga chiqarkan: -Ashrapillo, qo‘shni, o‘zingizni bosing!Men tinchliksevar odamman!Siz bilan mushtlashmoqchi emasman!Qo‘ni qo‘shni odammiz, axir!Urishish siz bilan bizga yarashmaydi! -dedi.Ashrapillo uning gaplarini eshitishni ham istamasdi. Iltijo qo‘ltiqtayoqlarga tayanganicha borib, erining yengidan tortar, yalinib, yolborib, insofga chaqirardi.Lekin kayfi oshib qolgan Ashrapillo Iltijoni siltab tashladi.

-Sen erkaklarning ishiga aralashma!Uyga kir!Hozir bir urib bo‘yningni uzib tashlayman! -dedi.Keyin yana qo‘shnisining yoqasiga yopishib, uning yuziga musht tushirmoqchi bo‘ldi. To‘ppiqul Telbato‘zonov Ashrapilloning zarbalariga chap berar, hamon yalinib, yolborar, ammo Ashrapilloni to‘xtatib bo‘lmasdi.

Iltijo va qo‘shni xotin, qizlari bilan dodlay boshladilar.

-Hoy musulmonlar, nega qarab turibsizlar?!Ajratib qo‘ysangizlar bo‘lmaydimi?! -deya baqirardi Iltijo.To‘ppiqul Telbato‘zonovning xotini esa: -Voydooood, erimni o‘ldirib qo‘yadi!Melisaga tilpon qilinglar! -deya faryod chekardi.

Bu mahal To‘ppiqul Telbato‘zonov yashin tezligida turli chalg‘ituvchi harakatlar qilib, Ashrapilloning qo‘llarini ustalik bilan qayridida, yerga yotqizib, tizzasi bilan uning boshini bosdi:

-Qo‘shni, yaxshi gapni tushunasizmi, yo yo‘qmi? Men "Aykido" bo‘yicha sport ustasiman.Lekin men bu sport turini odamlarni urish uchun emas, shunday paytlarda o‘zimni himoya qila olishim uchungina egallaganman."Aykido" men uchun bir go‘zal san’at, filasofiya!Lekin uni sizga qarshi qo‘llamoqqa majbur bo‘ldim!Men bu bilan maqtanayotganim yo‘q, ogohlantirib qo‘ymoqdaman halos-dedi.

Shunday gaplar bilan To‘ppiqul Telbato‘zonov Ashrapilloni o‘rnidan turg‘azib qo‘yarkan, usti boshlarining changlarini qoqib qo‘ydi.Keyin gapira boshladi:

-Urishish yaxshi emas.Odamlar bir birlari bilan bir oila a’zolariday ahil inoq yashamoqlari kerak.Negaki, butun dunyoda yashayotgan odamlar millatidan, irqidan va dinidan qat’iy nazar bir ota -onaning -Odam Ato va Momo Havoning bolalaridir.

Vaqtlar keladi, insoniyat aqli balog‘atga yetib, Yer yuzidagi barcha xalqu elatlar qo‘riqlash, rekonstruksiya qilish uchun har yili milliardlab dollar pullarni sarf qilinadigan davlat chegaralarini qo‘porib bitta, yagona mamlakatga birlashadilar.Yer sayyorasida bitta davlat, bitta parlament, bitta pasport, bitta poytaxt va bitta prezident bo‘ladi.

Dunyo xalqlari planetamizda mavjud barcha yer ostki va ustki ma’danlarni talashmay o‘rtada baham ko‘radigan bo‘ladi va moddiy manfaatlar hamda geopolitik maqsadlar yo‘lidagi qonli urushlar o‘z o‘zidan to‘xtaydi, yo‘qoladi.

Terrorizm, urush, vayronagarchiliklar barham topib, millionlab odamlar qochqinlarga aylanmaydi.Begunox insonlarning, bolalarning qoni to‘kilmaydi.

Yadroviy qurollarga, armiyaga, razvedkalarga, turli xarbiy amaliyotlarga, sarf qilinadigan milliardlar, trillyardlar obodonchilikka, xalq farovonligini oshirishga, infrastrukturani yaxshilashga, ilmu fanga sarf qilinadi.

Odamlar bitta pasport bilan dunyo bo‘yicha vizasiz, to‘siqsiz hoxlagan mamlakatida emin -erkin,bemalol yuraveradilar.

Bu narsalar amalga oshishi uchun butun dunyodagi odamlar ishni quyidan, o‘z oilalaridan boshlashlari kerak.

Oilada bolalar tinchliksevarlik ruhida tarbiyalanib o‘ssalar, qo‘ni -qo‘shnilar o‘rtasidagi munosabatlar ham yaxshi bo‘ladi.

Mahallalar tinch -totuv bo‘lsa, butun shahar yoki viloyat tinch bo‘ladi.

Mamlakatlar, xalqlar o‘rtasida ahillik, tinchlik totuvlik bo‘lsa, dunyo tinch bo‘ladi -dedi To‘ppiqul Telbato‘zonov.

So‘ng, Ashrapillodan uzr so‘rab, xotini va bola chaqalarini ergashtirganicha uyiga kirib ketdi.