Поиск

 

 

Холдор  Вулкан

19  глава из  романа  «Юлгун»

Человек,  который  потерял  память

 

 

Фарида одела,  обула  своих  детей, и направилась  по глубокому  снегу  в  сторону  здания  правления  колхоза, чтобы  отдать  ключи  от  полевого  стана бригадиру  Довулу. В  здании  правления  Довула  не  оказалось. Фарида  пошла  к нему домой  и  постучала  в  ворота. Через    несколько  минут  ворота  открыл  сам  бригадир  Довул, который, увидев Фариду,  обрадовался:
- О-о,  какие  гости  к  нам  пришли! Добро  пожаловать,  Фарида-апа! Чего  же  Вы  стоите  здесь,  заходите! А то  холодно  на  улице,  особенно  детям...  Ну  как,  друзья мои,   Вы   пришли  к  нам в  гости,  да?! Это  хорошо! - сказал  он,  поглаживая  голову  детям.
Фарида  взгрустнула:

 

 

 

 

 

Подробнее...

 

 

Холдор  Вулкан

 

18  глава  из  романа  «Юлгун»

Первый  снег

 

 

Фарида  сегодня  радовалась  не  потому,  что  падает  снег  за  ночным  окном. Она  была рада  тому,  что  из-за  отсутствия  состава преступления,  её  мужа  Худьерди  освободили  от  уголовной  ответственности. Фарида  простила  его  ради  своих  детей,  хотя  её  дети  толком  не  помнили его. Ну, в  какой  семье   не  бывает  ссор? Никто  в  мире  не  застрахован  от  этого  зла. В  семьях  президентов  тоже,  наверно,  бывают  ссоры. Человек  не  ссорится  только  в  гробу  или   в  могиле. Хорошо,  что  Ильмурад  не  знал  о  том,  что  его  отец  бил  её. Фарида не  хотела, чтобы  её  сын,  узнав о   произошедшим,  впал  в  отчаяние  и  переживал. Слава  Богу,  он  вовремя  уехал  в  город. При  такой  погоде  ему  было  бы  трудно  выбраться отсюда. За  опоздание  сапожник  Абу  Кахринигман  бужур  Каландар  Дукки  Карабулут  Ибн  Абдель  Касум  выгнал  бы  его.
Она  думала,  глядя  в  ночное  окно. На  улице  тихо  падал  снег,  и  седая старушка-зима  замела  снегом  дороги, деревья,  крышу  полевого  стана  и  поля,  придав  им  сказочный  вид.

 

 

Подробнее...

 

Холдор  Вулкан

 

 

17  глава  из  романа  «Юлгун»

 

 

В  следственном  изоляторе

 

 

 

Закончив  пашню,  Газинияз  уехал  на  своем  бульдозере,  попрощавшись  с  Фаридой,  Он поблагодарил её  за  хлеб-соль,  за  понимание  и  сказал ей,   что  она  добропорядочная  женщина.

Теперь  для  Фариды  по-настоящему  опустели  поля. Холод  усилился,  и  сгустился  туман. Засохшая  трава  и  ветви  деревьев  покрылись  инеем.  Вороны  хрипло  каркали,  сидя  на  верхушках  высоких  тополей  и  плакучих ив, тусклые  силуэты  которых  едва  виднелись  сквозь  густой  туман. Фарида развела огонь в  очаге и   приготовила  завтрак.  Собрав лопатой золу, она осторожно понесла её в  комнату  и,  подняв  корпу,  ватное  одеяло,   высыпала золу  в  ямочку  сандала (сандал - квадратный, низкий  стол, который  покрывается  одеялом, чтобы  сохранить  тепло), за которым сидели  дети в  зимней  одежде,  спасаясь  от  холода.  Узбеки  издавна,  когда  ещё  не  было  электричества  и  газа, согревались  от  холода  таким  способом. Бывали  случаи, когда  некоторые,  крепко  уснув,  отодвигали  одеяло  в  сторону  ямы  с  горячей  золой,  и  в  результате  вспыхивал  пожар,  сгорали  дотла  их  дома,  и  они  оставались  на  улице. Покойная  бабушка  Фариды  рассказывала  как-то  одну  жуткую  историю,  и  она  до сих пор  помнит  её.

Семья  сидела  ночью, вокруг  сандала,  в  свете  фонаря,  рассказывая  друг другу  байки. За  ночным  окном  бушевала  пурга  с  вихрем, качая  скрипучие  деревья,  где  кружили белые снежинки. Вдруг  они  почувствовали запах  печеного мяса. Они  понюхали  воздух,   потом  открыли  сандал,  подняв  край  корпы,    и -  хором  заорали  от  ужаса,  увидев  дымящееся  тело  несчастного  ребенка,  который,  попав  в  яму  с  золой,   сгорел заживо. Поэтому  человек,  который  спасается  от  холода,  лежа  в  сандале,   должен  быть  крайне  осторожным,  чтобы  ему такое  удовольствие не  обошлось  дорого.

 

 

 

 

Подробнее...

 

Abdulqosim   MAMARASULOV


 

 

 

BARLOS      QIShLOG‘ININ G

ZUMRAD    TONGLARI












MUNDARIJA




Umid uchquni  (Odil Yoqubov so‘zboshisi).3

Sevishganlar ............................................. .5

Jarima........................................................ 8

Yigit ham yig‘laydimi?............................18

Ismatning qismati................................... 23

Hasharchilar............................................... 29

Somonchilar............................................... 31

Yo‘lovchi.....................................................  36

Birinchi qor..............................................  43

Hayotning bir lahzasi...............................  46

10.   Bir dona non.............................................  52

11.   Bolalikka qaytish...................................... 57

12    Oysuluvning ko‘z yoshlari………………   62

13.   May yomg‘iri  .............................................  68

14. Yashashning yo‘li ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

15.  Uch so‘m pul,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,




Фото УзА

 

 

 

UMID UChQUNI




Bunga ham besh-olti yilcha bo‘ldi. O‘sha paytlar G‘afur G‘ulom nomli Adabiyot  san‘at nashriyotida bosh muharrir muovini edim. Kunlarning birida eshik ochildiyu,qorachadan kelgan, ozg‘ingina yigit ichkari kirdi, keyin u mendan: “Siz Odil akamisiz?” deb so‘radi. “Ha” dedim.  “Men hikoyalar opkeluvdim”.

Ish boshimizdan oshib yotgan edi. Rosti, bir oz ensam qotdi. “Qoldiring, birorta muharrirga beraman, ko‘radi. Fikrlarini aytadi sizga” dedim. Uning ko‘zlari jovdiradi. Hikoyalarimni sizga o‘qitaman degan niyatda uzoqdan yo‘l bosib kelgandim. Jillaqursa, birontasini varaqlab chiqmaysizmi, a?” - Shu iltijo bois, qo‘lyozmalari bilan batafsil tanishish niyatida emas albatta, biron hikoyasiga ko‘z yugurtib chiqa qolay, degan o‘yda qo‘lidagi jildni oldim, ochdim: “Somonchilar” - birinchi hikoyaning nomi. Unga ko‘z yugurta boshladimu… qanday nihoyasiga yetganimni ham sezmay qoldim. Hikoya qishloqning el qatori yashayotgan oddiy bir yigiti haqida edi. Ya‘ni: kuz, barlosliklar ham g‘imirlab qolishgan. Qosh qoraygandan keyin ko‘pchiligi sovxoz g‘allazoriga urib ketishadi. Sababi – tirikchilik, somon o‘g‘irlashadi. Hikoya qahramoni – manglay teri bilan obro‘ topgan, anavilarga qo‘shilishni istamaydi. Sevikli xotini, nima, hammaga halol somon sizga nohalolmi, bizniyam mol-holimiz bor-ku, qahraton qishda hali bir siqim somonga zor bo‘lamiz, deb uni qistovga oladi. Bunday o‘ylab qarasa, xotinining gapidayam jon bor. Hamma tashib yotibdiyu, birov bir narsa deyayotgani yo‘q! Xullas, qahramonimiz somon o‘g‘irlashga chiqadi va… bir necha kundan beri somon tashiyotgan hamqishloqlari bir chetda qolib, u qo‘lga tushadi…

Nozik yumorga yo‘g‘rilgan bu asar qahramonga katta muhabbat bilan yozilgan edi. “Somonchilar”dan so‘ng bosh ko‘tarmay birin-ketin qolgan hikoyalarni ham o‘qib chiqdim. Ularda oddiy qishloq kishilarining hayoti o‘ynoqi ohanglarda, tiniq va bag‘oyat samimiy ifoda etilgan edi. O‘sha yosh yozuvchi kim ekan o‘zi, deb so‘rarsiz. U – Abulqosim Mamarasulov…

Ehtimol, eshitmagan quloqqa g‘alati tuyular, lekin rosti: o‘sha kungacha garchi o‘nlab yoshlarning qo‘lyozmalarini o‘qigan bo‘lsam-da, hali biron marta bu qadar hayotiy, qahramonlari tirik, voqealari ta‘sirchan hikoyalarni uchratmagan edim. Bugun Abulqosim Mamarasulovning yangi hikoyalari bilan tanishgach, o‘sha galdagidek, beixtiyor yana Vasiliy Shukshinni esladim. U oddiy rus kishilari: harom –harishdan yiroq, pok, halol kimsalar, uddaburro va qilvirlar bilan to‘qnashib, yonib-kuyib yuradigan “chudak”lar, ya‘ni g‘alati odamlar haqida durdonalar yaratdi. Shukshin asarlariga xos bo‘lgan ayrim jihatlar Abulqosim Mamarasulov hikoyalarida ham ko‘zga tashlanadi, u barloslik “chudak”larning jonli qiyofalarini chizadi, tabiiyki, bu o‘ziga xos iste‘doddan dalolatdir.

Abulqosim Mamarasulov qahramonlari g‘alati: sodda-mug‘ambir,anqov-ayyor bu kimsalarning hatti-harakatlari odatiylikka sig‘ishmaydi. Mana, “Sevishganlar” hikoyasidagi Saydan, u g‘aroyib yigit, Norxolga soyaday ergashib yuradi, maqsadi – qiz sevadimi, yo‘qmi, shuni bilish. Beixtiyor kulging qistaydi: chudak. Uning anoyinamo qiliqlarida qalbining beg‘uborligi ko‘zgudagiday ko‘rinib turadi. Saydan og‘zidagi oshini oldirib qo‘yadiganlardan ham emas. Bir so‘z bilan aytganda u yosh zamondoshimiz. O‘zi zo‘r yigit-da. Qaddi-qomati kelishgan… Norxol uni sevadimi? O‘zi ham bilmaydiyuyuyu Uning so‘rog‘iga bir nima demaydi. Chunki maktabni bitirib, o‘qishga bormoqchi. Institutga kirib o‘qiydigan bo‘lgach, sevmasligi kerak-da. Yo‘qsa, xayoli bo‘linib, miyasiga dars kirmay qoladi”. Bundan  tashqari, Norxol gap-so‘z bo‘lishdan qattiq cho‘chiydi. Aksiga olib shunday bo‘ladiki, Saydan uning yo‘lini to‘sadi, o‘padi va albatta Norxolning “ehtiyotkor”ligi tufayli bu gap o‘sha oqshomdayoq butun Barlosga yoyiladi…

“Jarima”dagi Banot, barlosliklarning nazarida, xudoning balosi. Aslida u tirikchilik deb diydasi qotgan, haqni joyida qaror toptirishga qodir ayol. Hikoyani o‘qir ekansiz, barcha undan yuz o‘girganiga guvoh bo‘lasiz, o‘zingiz esa ich-ichingizdan Banotni yoqlaysiz. Undan yuz o‘girgan barlosliklar asarda kam ko‘rinsa-da, tasavvuringizda yaxlit jonlanadi. Chunki bu toifani  -  murosachilarni ko‘p ko‘rganmiz, ularga qolsa, hech kim tinchini buzmasa, sen je, men je, deb bahamjihat yashashsa. Shu sabab haqgo‘y Banotni sig‘dirmaydi ular…

“Yigit ham yig‘laydimi?”da yosh yozuvchi kattalar dunyosiga erta tushgan murg‘ak qalbning iztirobli kechinmalariyu, sog‘inchini ta‘sirchan yo‘sinda ifoda etsa, “Oysha xolaning “kuyovi”da  yana g‘aroyib kishilar hayotini  qalamga oladi. Asosan dialogga qurilgan hikoyada muallif bts badiiy vosita imkoniyatlaridan durust foydalanadi: munozarayu, suhbatlar harakter qirralarini ochishga xizmat qiladi. Hikoyadagi Abdurazzoq ham g‘alati odam. E yo‘q, be yo‘q, Oysha xolaning bir og‘iz gapiga ishonib, seni uylantiraman, deb so‘pinamo Toshtemirning soqol-mo‘ylovini qirib tashlaydi. Boyoqishni ne kuylarga soladi. Hatto tayinsiz shubha tufayli kelinini uydan haydab chiqayozdi. Keyin… shunisi muhimki, Abdurazzoqning hatti-harakatlari xamirida ham ezgulik yashirin. Qiliqlaridan kulish barobarida astoydil unga xayrixoh bo‘lasiz. Bular barchasi o‘z navbatida yosh yozuvchi g‘aroyib zamondoshlari dardi-dunyosini, orzu-o‘ylarini, quvonchu-tashvishlarini chuqur hil qilishini, ularga mehri cheksiz ekanligini ko‘rsatadi.

Abulqosim Mamarasulov qahramonlari – tirik odamlar. Menimcha, adabiyotning bosh vazifasi – tirik odamlar qiyofasini yaratish, ularning qalb dramasini san‘atkorona ifodalashdan iborat.

Yosh yozuvchining qaysi hikoyasini o‘qimang, xoh  “Yo‘lovchi”, xoh u – “Jarima” bo‘lsin, hayotning sarkash bir parchasidek taasurot qoldiradi. Shu xususiyatni Daniil Granin ham e‘tirof etdi.

Bu hikoyalar haqida yana batafsil gapirish mumkin. Lekin shu o‘rinda men boshqa bir masalaga to‘xtalmoqchiman: chin san‘at asarini kitobiy, yuzaki narsalardan ajratish oson emas. Buning uchun did va estetik sa‘viya yuksak bo‘lmog‘i darkor. Xuddi shu yo‘nalishda qilinishi lozim ishlar oz emas. Biroq afsus-nadomatlar bo‘lsinki, kitobiylikka ko‘nikkan ayrim munaqqidlarimiz ham o‘quvchi didini o‘stirishga emas, aksincha, qashshoqlashtirishga “xizmat” qilishadi. Ehtimol, Abulqosim Mamarasulov asarlari o‘shandaylarning “yuksak talab”iga javob bermas, lekin imonim komilki, nozikta‘b kitobxon bu hikoyalarni hayajon bilan o‘qiydi va o‘qish barobarida g‘aroyib zamondoshlari bilan hamdard, hamnafas bo‘ladi.

Yaxshi asar atrofida bahsu-munozara tug‘ilishi tabiiy. Kimnidir maftun etgan hikoya boshqa birovga yoqmas, biroq hayotiy asar bilan kitobiy asarni ajrata bilmaslik – didsizlik, xolos.

Abulqosim Mamarasulov iste‘dodli yosh yozuvchi. Uning hikoyalariga xos asosiy fazilat – bu, menimcha, insonni ma‘naviy faollikka da‘vat etuvchi kuchdir.

 

Odil YOQUBOV.

 

 


 



Подробнее...

 

Холдор  Вулкан

16  глава  из  роман  «Юлгун»

Деревянный  панцирь  Далаказана

 

 

После  того,  как  солнце  село  за  горизонт,  огромная  стая  ворон  прилетела  на  ночлег  и  расположилась на  верхушках высоких тополей вокруг  полевого  стана. Сидя  на  оголенных  ветках  деревьев, вороны  хором  шумели,  оглушая  окрестность своим карканьем. Многие  из  них  роняли на землю орехи,  которые  держали   в  своих  клювах. Сын  Фариды  Мекоил   взял  один из этих  орехов,  разбил  его камнем  и  стал  есть. Но,  Фарида  прибежала  вовремя,  и  отняв  разбитый  орех  у  сына,  стала упрекать  его.
- Не  ешь  эти  орехи! – сказала она. Гляди,  вороны  пробили  их  насквозь  своими  клювами!  Они  грязные! Если  будешь  есть  их,  ты  можешь  заболеть  птичьим  гриппом .
Вороны  успокоились  только  с наступлением темноты. Фарида  уложила детей  в постель,  рассказала им  несколько узбекских  народных  сказок,  и  дети  крепко  уснули.  Фарида  лежала  в  ночной  тишине, прислушиваясь  к  урчанию  далекого,  одинокого  трактора,  который  работал  во  мгле  на  полях,  окутанных  туманами. Она  думала  о  трактористе  который  рассказывал  ей  о  своей несчастной  любви. Бедный  Газинияз,   может  он  сейчас  поёт  печальную  песню  во  весь  голос,  под  шум  трактора,  глядя  на  поле,  сквозь  туман,  который разрезает  своим  острым  рыжим  светом  фар  его  единственный  друг  трактор  "Алтай". Может быть,  он  с  горячими  слезами  на  глазах,   вспоминает  и  мысленно  разговаривает   своей  возлюбленной  девушкой,  которая  умерла.

 

 

 

 

Подробнее...

 

0_c3d3f_4c0c2109_XL (700x462, 134Kb)

Ўшлик фаоллар:

Бизга зиён келтирманг!

 

 

Ўшлик бир гуруҳ ўзбек фаоллари ўзбекистонлик айрим санъаткорларга мана шундай мурожаат қилмоқдалар:

 

24.05.2012

 

Қирғизистонлик бир гуруҳ фаоллар ўзбекистонлик санъаткорларга ўзбек ва қирғиз миллати ўртасида миллатлараро нафрат қўзғатишга сабаб бўлувчи ашулларни айтмаслик илтимоси билан очиқ хат ёздилар.

Маълумки, бир қатор ўзбекистонлик санъткорлар 2010 йилги Ўш қирғинидан сўнг қирғиз миллатига қарши қаратилган ашулларни айтиб, уларни интернет, ДВД дисклари ва қўл телефонлари орқали тарқатганлар. Ўшлик ўзбек фаолларининг айтишларича, бундай ашуллалар қирғиз ва ўзбек ёшлари ўртасида турли низоларнинг келиб чиқишига сабаб бўлмоқда.

Озодлик радиосига юборилган мурожаат матни жузий ўзгаришларсиз эълон қилинмоқда.


Ўзбекистонлик санъаткорларга

ўшлик фаоллар мурожаати:

 


Ҳурматли миллатдошлар!

2010 йил 10 июн фожеасидан сўнг бутун дунё ўзбеклари жабрланган қиргизстонлик  ўзбекларга ҳамдардлик билдирдингиз,  дардимизга шерик бўлиб, жабрланганларга моддий ва манавий кўмак кўрсатдингиз, сизлардан миннатдормиз, катта рахмат, хеч қачон унутмаймиз.

Бугунги кунда ҳам оммавий ахборот воситалари оркали бу ердаги вазиятни кузатиб бораётганингизни биламиз ва шунинг учун ҳам сизларга мурожаат қилиб, айрим қўштирноқ ичидаги санаъткорларни миллатлараро жанжал чиқаришга олиб келадиган қўшиқлар айтишдан тийилишни илтимос қилиб кетамиз.

Барчага маълум, Марказий Осиё халқларини қадимдан тили, дини, маданияти, урф- одатлари бир - бирига яқин, ягона десак адашмаймиз. Шунга қарамасдан, айрим санъаткорлар икки миллат вакилларини бир - бирига қайраб, бир миллатни ерга уриб, иккинчисини кўкларга кўтариб куйлаган қўшиқлари, бугунги кунда қўл телефонлари ва ДВД дискаларда халқ орасида тарқаб, ёшларимиз ўртасида миллий низо келиб чиқишига сабаб бўлмоқда.

Унингсиз  ҳам миллатлараро вазият қалтис турган бир пайтда, бундай қўшиқлар жабрланган қирғизстонлик ўзбекларга бир қатор муаммолар олиб келаябди. Бу  вазият кимларгадир қўл келаётгандир. Бироқ бу ерда қолиб яшаётган халққа ёмон оқибатлар олиб келиши аниқ.

Бугунги кунда биз - қирғизстонлик ўзбеклар ва қирғизларга фақат тинчилик ва осойишталик керак. Халқимиз бугунги кунда руҳий, маънавий, хуқуқий, ижтимоий кўмакка муҳтож булиб турган бир пайитда, бундай тутуруқсиз ашуллалар миллатдошларимиз учун фақат зиён олиб келади. Биз шундай санъаткорлардан илтимос килиб кетамизки, бундай ашулалар айтишдан ўзингизни тийиб, миллатлараро дўстлик, бирдамлик ва миллатларини эзгуликка тарғиб этадиган куй ва қўшиқларини яратсангиз.

Шунингдек, ўзбек ва қирғиз ўртасидаги муносабатларга путр етказувчи қўшиқларингизни интренет сайтларидан олиб ташлашингизни, уларнинг ДВД дисклари ва қўл телефонлари орқали тарқалишини тақиқлашингизни ҳам илтимос қиламиз.

 

Ўш шаҳридан:

 

Рахматиллаев Иззатулло,  ҳуқуқ фаоли

Махмудова Хафиза,  “Фаол аёллар” гуруҳи

Мирзараҳимов Аҳмадулло ҳожи,  имом-ҳатиб

Маткаримова Одинахон, қаҳрамон она

Мамажонова Фотима, маҳаллий фаол

Каххорова Махфуза,  ўқитувчи

Матқасимова Манзурахон, журналист

Жўраев Ахмаджон, пенсионер

Кодирова Минура, маҳаллий фаол

Жениш Тороев, ҳуқуқ фаоли

Юлдашова Матлюба, маҳаллий фаол

 

 

 


23 май 2012 йил.

 

Манба: "Озодлик"  радиоси ўзбек  хизматининг  расмий  сайтидан  кўчирилди.

 

 

 

 

 

 

 

O‘shlik faollar: Bizga ziyon keltirmang







 

 

O‘shlik bir guruh o‘zbek faollari o‘zbekistonlik

ayrim san‘atkorlarga mana shunday murojaat qilmoqdalar.





24.05.2012

 

 

Qirg‘izistonlik bir guruh faollar o‘zbekistonlik san‘atkorlarga o‘zbek va qirg‘iz millati o‘rtasida millatlararo nafrat qo‘zg‘atishga sabab bo‘luvchi ashullarni aytmaslik iltimosi bilan ochiq xat yozdilar.


Ma‘lumki, bir qator o‘zbekistonlik san‘tkorlar 2010 yilgi O‘sh qirg‘inidan so‘ng qirg‘iz millatiga qarshi qaratilgan ashullarni aytib, ularni internet, DVD disklari va qo‘l telefonlari orqali tarqatganlar. O‘shlik o‘zbek faollarining aytishlaricha, bunday ashullalar qirg‘iz va o‘zbek yoshlari o‘rtasida turli nizolarning kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda.


Ozodlik radiosiga yuborilgan murojaat matni juziy o‘zgarishlarsiz e‘lon qilinmoqda.

 

 

 

O‘zbekistonlik san‘atkorlarga o‘shlik faollar murojaati

 

 


Hurmatli millatdoshlar!


2010 yil 10 iyun fojeasidan so‘ng butun dunyo o‘zbeklari jabrlangan qirgizstonlik  o‘zbeklarga hamdardlik bildirdingiz,  dardimizga sherik bo‘lib, jabrlanganlarga moddiy va manaviy ko‘mak ko‘rsatdingiz, sizlardan minnatdormiz, katta raxmat, xech qachon unutmaymiz.


Bugungi kunda ham ommaviy axborot vositalari orkali bu yerdagi vaziyatni kuzatib borayotganingizni bilamiz va shuning uchun ham sizlarga murojaat qilib, ayrim qo‘shtirnoq ichidagi sana‘tkorlarni millatlararo janjal chiqarishga olib keladigan qo‘shiqlar aytishdan tiyilishni iltimos qilib ketamiz.


Barchaga ma‘lum, Markaziy Osiyo xalqlarini qadimdan tili, dini, madaniyati, urf- odatlari bir - biriga yaqin, yagona desak adashmaymiz. Shunga qaramasdan, ayrim san‘atkorlar ikki millat vakillarini bir - biriga qayrab, bir millatni yerga urib, ikkinchisini ko‘klarga ko‘tarib kuylagan qo‘shiqlari, bugungi kunda qo‘l telefonlari va DVD diskalarda xalq orasida tarqab, yoshlarimiz o‘rtasida milliy nizo kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda.


Uningsiz  ham millatlararo vaziyat qaltis turgan bir paytda, bunday qo‘shiqlar jabrlangan qirg‘izstonlik o‘zbeklarga bir qator muammolar olib kelayabdi. Bu  vaziyat kimlargadir qo‘l kelayotgandir. Biroq bu yerda qolib yashayotgan xalqqa yomon oqibatlar olib kelishi aniq.


Bugungi kunda biz - qirg‘izstonlik o‘zbeklar va qirg‘izlarga faqat tinchilik va osoyishtalik kerak. Xalqimiz bugungi kunda ruhiy, ma‘naviy, xuquqiy, ijtimoiy ko‘makka muhtoj bulib turgan bir payitda, bunday tuturuqsiz ashullalar millatdoshlarimiz uchun faqat ziyon olib keladi. Biz shunday san‘atkorlardan iltimos kilib ketamizki, bunday ashulalar aytishdan o‘zingizni tiyib, millatlararo do‘stlik, birdamlik va millatlarini ezgulikka targ‘ib etadigan kuy va qo‘shiqlarini yaratsangiz.


Shuningdek, o‘zbek va qirg‘iz o‘rtasidagi munosabatlarga putr yetkazuvchi qo‘shiqlaringizni intrenet saytlaridan olib tashlashingizni, ularning DVD disklari va qo‘l telefonlari orqali tarqalishini taqiqlashingizni ham iltimos qilamiz.

 

 

 

O‘sh shahridan:

 

 

 

Raxmatillayev Izzatullo,  huquq faoli

Maxmudova Xafiza,  “Faol ayollar” guruhi

Mirzarahimov Ahmadullo hoji,  imom-hatib

Matkarimova Odinaxon, qahramon ona

Mamajonova Fotima, mahalliy faol

Kaxxorova Maxfuza,  o‘qituvchi

Matqasimova Manzuraxon, jurnalist

Jo‘rayev Axmadjon, pensioner

Kodirova Minura, mahalliy faol

Jenish Toroyev, huquq faoli

Yuldashova Matlyuba, mahalliy faol

 

 


23 may 2012 yil.

 

 

 

Manba: "Ozodlik"  radiosi

o‘zbek  xizmatining  rasmiy  saytidan кo'chirildi.

 

 

 

 

 

Холдор  Вулқон

Тил  ҳақида

 

 

 

Ҳоразмлик шоир  Аваз  Ўтарнинг  бир  ҳикматли  байти  болалик  чоғларимданоқ  мийямга  мухрланиб  қолган  ва  ҳали  хануз   эсимдан  чиқмайди.

 

 

 

Ҳар тилни  билув  эмди  бани  одама  жондир,

Тил  воситаи   робитаи,    оламиёндир.

 

 


дея  ёзар экан,  шоир  тилнинг  халқаро  муомала  воситаси  ва    маданиятлар  узра   қурилган  робита(кўприк) эканини  таъкидлайди. Дарҳақиқат,  Яратган  Парвардигоримиз   турини  ёзиб  тагатиб  бўлмайдиган  миқдордаги  неъматларни,  булардан  энг  асосийлари:   Ерни,  сувни,  ҳавони, Жаброил  фариштани, Муқаддас  китобларни,  Пайғамбарларни  ҳамда  тилни    ЎЗИ  билан  бандалар  ўртасида  восита  қилди.

 

Биз  бугун  бу  рўйхатдаги   асосий   воситалардан  бири - ТИЛ  тўғрисида  сўз юритамиз.

 


Мен  миллатчи  эмасман. Аммо  тил  масаласига  жуда  жиддий  қарайман. Негаки,  бирон  халқ  тилидан  жудо  бўлса,  у   халқ   ҳалок  бўлибди,  йитибди  дея  бемалол  айтиш  мумкин.

 


Ақлли  халқларга  қарасангиз,  улар  бошқа  тилларни  сувдек билсаларда,  иложи  борича  ўз  тилида  гапиришга  ҳаракат  қиладилар.


Бунга  мисол,  Америка  президенти  ва  Англия  премьер - министри  расмий  доиралар  минбаридан  инглиз  тилида  маъруза  қилади. Франция  президенти  француз  тилида, Германия  канцлери  немис  тилида  сўзлайдилар  ва  бу  яхши.

Россия  Федерацияси  президенти  ҳам, гарчанд  немис  тилида  бемалол  сўзлаша  олсада, Германияга  борганда  ўз  тилида  гапиради. Америкага  борса  ҳам,  БМТ  минбаридан  туриб  ҳам  фақат  рус  тилида  маъруза  қилади. Бу  ўша  президентнинг  ўз  она  тилига  ва  халқига  бўлган  эҳтиромидир.

Агар  бунинг  акси  ўлароқ,  биронта  президент  БМТ  минбаридан  ёки  бошқа  мамлакатларга  борганда  давлат  тили  дея  қонунлаштирилган  ўз  она  тили  бўла  туриб,  ўзга  тилда  сўзласа,  бу  амал  ўша  президентнинг  ўз  она  тилини  билмаслигидан,  ёки  ўз  тилини  ҳурмат  қилмаслигидан,  ваё  ўз  тилида  гапиришга  ор  қилаётганидан  дарак  беради.

 


Бундан  ҳам  ёмони,  ўша  президентнинг  мамлакати  мустақил  эмаслигини,  ўзининг  эса  ҳақиқий  маънода  президент  эмаслигини,  сиёсий  қўғирчоқ  эканини,  ўзга  мамлакатлар  олдида,  сиёсий,  иқтисодий,  ижтимоий,  маънавий  қарамлигини, қуллигини  билдиради.


Яқинда,    мамлакатимиз  президенти  Ислом  Каримовнинг  Наврўз  байрамида  иштирок  этиб,  ўз  она  тилимизда  сўзлаганидан  хурсанд  бўлдим.Қандай  яхши!Шундай  бўлиши  керак - да   ахир!Агар  у  бошқа  тилда  сўзласа,  ўша  тил  эгаларининг  баъзи  оғзига  кучи  етмаган  миллатчи  қатлам  вакиллари: -Бу  ўзбекларнинг  тили  ўзларига  ўхшаб   камбағал,  қашшоқ. Шунинг  учун,  уларнинг  бечора  президенти  ҳам  бизнинг  тилимизда  гапиришга  мажбур.  Булар  бизсиз,  бизнинг  тилимизсиз  ҳалок  бўлади - дейишлари  ҳам  мумкин.

Мен  ҳам  дунё  кезиб  кўп  ватандошларни  кўрдим. Афсус  ва  яна  минг  афсуски,  улар  бир  жойга  тўплансалар,  биров  мажбур  қилмаса  ҳам,  ўз  она  тилимизда  эмас,  ўзга  тилларда  сўзлайдилар. Бировлари  ўзларини  маданиятли  қилиб  кўрсатиш  учун  рус  тилида  гапирса,  яна  бошқа  бировлари  турк  тилида  гапиришни,  бошқалари  форсийда  гапламоқни   яхши  кўрадилар. Уларнинг  тил  билуви  яхши,  аммо   ўз  ватандошлари  даврасида  ўзга  тилларда  гапиришлари  менга  жуда  ғалати  туюлади.

Энг  кулгилиси,  улар  сўзлаётган  тил  эгалари  ўзбек  тилини  билмайдилар,  билишни  истамайдилар,  билсалар  ҳам,  бизнинг  она  тилимизда  сўзлашни  ҳохламайдилар. Нега?  Чунки  улар  қанча  ўз  тилида  гапирса,  она  тилиси  кўпроқ  дунёга  ёйилишини  яхши  биладилар.Уларнинг  ватанпарварлигини,  ўз  она  тилисига  бўлган  эҳтиромини  шундан  билиб олса  бўлади. Она  тилига  эҳтиром  кўрсатмоқ  тахсинга  лойиқ,  аммо  ўзи  яшаб  турган  мамлакатнинг  давлат  тилини  ҳам  ҳурматласалар   янада  яхши.

Айнан  давлат  тилида  гапиргани  учун  ҳам  уларни  ерлик  аҳоли  яхши  кўради, икки  халқ  ўртасида  меҳр  пайдо  бўлади.

Давлат  тилининг  эгалари  ўз  ватанида  ўз тилида  сўзласалар,  тил  тўғрисидаги  давлат  қонунга  амал  қилган  бўладилар.

Муҳожир  ўзбекларимиз  ўзлари  йиғилган  давраларда  ўз  тилларида  гапирсалар,  ўзини  ҳурмат  қилган  демократик  мамлакатларда   ҳеч  ким  уларни:  "нега  ўз  тилингда  сўзлаяпсан?"  дея  таъқиб  қилмайди.

Мен  бир  воқеани  кўриб,  ҳайратдан  анграйиб  қолганман. Ўзбекистонда  яшаб,  давлат  тилини  ҳурматлаб,  уни  меҳр  билан  ўрганган  рус  ҳамюртимиз  ўзбекка  соф  ўзбек  тилида  гапирса,  у  ўзбек  ўша  ватандошимизга  рус  тилида  жавоб  бераётган  ҳолатини  кўрганман. Бу  -  ақли  калта,  бефаросат,  мутеъ,  ожиз  бир  кимсанинг  ғоят  ачинарли  хатти - ҳаракати  эди.

Ваҳоланки,  бошқа тилда  гапиришга  одатланиб,  ўз  тилини  йўқотган  халқ  секин - аста  бошқа,  ўз  тилини  асраган,  ақлли  халқлар  таркибига  сингишиб,  халқ  сифатида  дунё  сахнасидан  йитади,  йўқ  бўлиб  кетади.
Ўзимиз  ўз  она  тилимизни  севсак,  унда  доимий  сўзласак,  бизнинг  она  тилимизга  ҳам  эътибор  кучаяди,  дунё  халқлари  ўзбек  тилини  катта  қизиқиш билан   ўргана  бошлайдилар.

Биз  ўзимиз  олифтачилик  қилиб: -Кеча,  как  то  зашел,  огайним Шуриклани  ўйига,  и,  знаешь  что  он  сказал?  деб  турсак,  ёки  бўлмаса,  "дузаннанан "  дебми,  ваё, " таважжух    салою  савашни  машрўъ  қилди" дея,  ўзимизни  бошқаларга  донишманд  сифатида  кўрсатишга  урунсак,  ўз  она  тилимизга  зимдан  зарар  етказиб,  ўзимиз  сезмаган  ҳолатда  унинг  емрилишига  хизмат  қилаётган  бўламиз.

Араби  ёки  форсий  архаик  сўзларни   зўраки,  аралаш  ишлатиб,   баъзан  ватандошларимизнинг  ғашини  келтириб  қўйишимиз  мумкин.

Она  тили  деб  бекорга  таъриф  берилмаган. Кимки  ўз  она  тилига  ёт  сўзларни  қўшиб  гапирса,  у  одам  ўз  туққан  онасининг  тилини  пичоқ  билан  кесаётган  бўлади.

Ўз  она  тилимизни  кўз  қорачиғидай  авайлаб,  асрайлик,  сақлайлик,  қадрлайлик! Она  тилимиз  борлигидан  қувонайлик!

 

 

 

 

 

 

22  май,  2012  йил.

Тунги  соат   10.

Торонто  шаҳри,  Канада.

 

 

 

 

 

 

НОСИР

 

 

 

 

 

Кимдир салом деди эшигим очиб,
Банд эдим — китобдан кўтармадим бош.
Менга маъқул эди тақдирдан қочиб,
Шу хилват хонада дарвешдек яшаш.

Сездим, қимтинганча ўзига суриб,
Омонат ўтирди эски стулга
Ва ҳамма аёллар каби иш кўриб,
Бирров разм солди юпун устимга.

Сўнг нигоҳи кўчди деворимдаги
Бўёғи униққан кўҳна суратга.
Уни ҳайрон қилди бир энлик чанги,
Менинг лоқайдлигим солди ҳайратга.

Сездим, тақдиримнинг ўзи эди у,
Шу ғариб хонага юборилган бахт.
Мен қанча тунларда билмасдан уйқу
Китоблар ичидан топган буюк дард.

Аммо, минг афсуски, ҳатто бир лаҳза
Унга боқмоқ учун қизғандим вақтдан.
Айни шу пайт қалбга солганча ларза
Ремарк жаноблари ошарди ҳаддан.

Айни шу лаҳзада йиғлади Робби,
Патрица жон берди...
Мен дилгир эдим.
Кимдир хайр деди, эшигим ёпди,
Унинг юзларига қарай олмадим.


* * *


Ҳар кунгидай қозон бошида
куймаланиб юрган бир тақдир
қўлларини артди-ю келиб
оқ кўйлакка бўйинбоғ тақди.

Кўйлак йўлга тушди ҳилпираб —
ишга бориш керак вақтида,
автобусдан тушгунича то
ўйлаб кетди тақдир ҳақида.

Ҳар кунгидай қозон бошида
вақтни зўрға ўтказган тақдир
қўлларини артди-ю келиб
туш пайти кимгадир сим қоқди...

Ва шу билан ҳикоя тамом,
ўша куни - етмасдан шомга
оқ кўйлакнинг ёқасидаги
тугмалари тўкилди полга.


* * *


Тақвимни девордан юлиб отаман,
Агар ўтган бўлса бир куним дардсиз.
Балки бутун умрим билан хатоман,
Аммо мен ҳеч кимман хотираларсиз.

Гул дедим, бу ҳаёт бир чаман берди,
Гуллар сувдек оқди анҳорларимда.
Менда ўйлаш учун фурсат бор эди
Қайта-қайта келган баҳорларимда.

Бироқ ҳаётимдан ясадим ўйин,
Гулдек хазон қилдим ҳар ўтган кунни.
Энди ечмоқ қийин, унутмоқ қийин
Юрагимда қолган эски тугунни.

Бугун шивирлайман ўзимга секин:
Майли, келгусим ҳам ўтмасин дардсиз.
Эҳтимол, бахтиёр бўларман, лекин
Мен ким ҳам бўлардим хотираларсиз.

 

 

* * *


Шамол олиб келар уйимга
уфқдаги сариқ боғларни,
сўнг эринмай ҳар битта шохни
устунларга бир-бир боғлайди.

Худди мўмин болалар каби
одоб сақлар бир ҳовли дарахт,
аммо ҳали замон уларнинг
оёғидан ўта бошлар зах.



ЁШЛИККА МАКТУБЛАР


1

Мен ўзим кузатдим
Қўлидан тутиб,
Мени ардоқловчи
Одамлар кетди.
Ҳамма гуноҳим
Чин дилдан унутиб,
Айбимни оқловчи
Одамлар кетди.

Ўтмишим ҳаддимдан
Сал ташқарида,
Билмайман кимларни
Эслашни тағин.
Чиройли қизларнинг
Йиғлашларидан
Бўлак хотира йўқ
Кўнглимга яқин.

Ўжар, қайсар эдим
Ва бироз шоир,
Тан олмай яшадим
Ҳаёт шартини.
Тушунсам, бир томон
Айланаркан ер,
Бошқачароқ экан
Яшаш тартиби.

Такрор сўз ўзимнинг
Жонимга тегар.
Энди ким гапимга
Қулоқ солади.
“Ҳар ким ўзи учун
Ўзи жавобгар”—
Шу бўлди умримнинг
Хулосалари.

Мен ўзим кузатдим
Қўлидан тутиб,
Мени ардоқловчи
Одамлар кетди.
Бошқа бағирда ҳам
Бир мени кутиб,
Бир мени хоҳловчи
Одамлар кетди.

Сунбула. Олмалар
Таранглашган кез.
Қовунлар ҳидига
Тўлганда ҳовлим.
Ўзим билан ўзим
Дардлашиб ёлғиз,
Бундан сиқилишни
Сира кутмовдим.

Кузнинг салқинини
Соғинган кўйи.
Ётаман.
Ёнимдан ўксиб олислар.
Қўлида мен бехос
Жон беpиб қўйиб
Ниятга етмаган
Чиройли қизлар.


2

Ёш эдим, ғўр эдим,
Эҳтимол ёшим
Ўн етти-ўн саккиз
Ораламаган.
Ҳали айланмаган
Севгидан бошим,
Қўлим ҳали бир шеър
Қораламаган.

Ўшанда райҳонни
Атардим райҳон,
Ўшанда қизғалдоқ
Қизғалдоқ эди.
Бир қиз ҳаётимга
Кирди ногаҳон,
Билмадим, у кезлар
Қиз қандоқ эди.

Ўша қиз қоп-қора
Сочларин ёзиб,
Менинг вужудимни
Чирмади бирдан.
Шунда бутун борлиқ
Ақлдан озиб,
Бир хил овоз келди
Осмону ердан.

"Сизни билмадим, мен
Сизни севаман!"
Шунча бўларми бир
Сўзнинг қудрати?!
Бир ўлиб-тирилдим
Бу иқрордан ман
Муҳаббат ҳаққи-ю
Кўнгил ҳурмати.

Кейин кунлар кечди
Рангсиз, файзи йўқ.
Тунимда липиллар
Хира шамчироқ.
Қиз кетди (тўғри-да,
Мендан қарзи йўқ.
Қайтанга қарз берди
Бўса ва титроқ).

Қарийб ўн йил ўтди
Бир кун дардида -
Илтифот кўрсатган
Қизнинг куни у.
Айтсам, минг тўққиз юз
Тўқсон олтида
Хазонларга тўлган
Кузнинг куни у.

Энди хумор қилар
Май билан бирга
Шамолда ўйнаган
Сочларнинг бўйи.
Соқоллари ўсган
Ғариб шоирга
Оғирлик қиляпти
Хотира куйи.

Титиб ўлтираман
Кундалигимни,
Эҳтимол, у кунлар
Менга дарс эди.
Ўшанда бўларди
Севсам ҳам кимни,
Ўшанда муҳаббат
Муқаддас эди.


Бир пул бўлганида
Энди ҳаммаси,
Ўзимча муҳаббат
Ҳақида ёздим.
Аммо адашибман,
Билсам, чамаси,
Ахир мен ўн йилни
Бекор ўтказдим.


3

Тавқи лаънат билан,
Қарғишлар билан
Шеър ёзиб дилингиз
Оғритган менман.
Жабрдийда, юзи
Сарғишлар билган
Юзларга тортилган
Сўнгги оминман.

Феруза кўзлардан
Қараманг менга,
Биламан, сиздаги
Ҳаёт бокира.
Мен қайсар одамман,
Шоир кўнглимга
Ёлғизлик ёқади
Сиздан ҳам кўра.

Мен сизни севаман,
Севганим шунча -
Бир кунда бир марта
Салому алик.
Бироқ туғилгандан
Ўла-ўлгунча
Сизни севолмайман
Битта сўзчалик.

Астойдил эътибор
Бермай бахтимга,
Йўлимда яратдим
Шунча изтироб.
Сизни қучиш учун
Кетган вақтимга
Ёзсам тугар эди
Ёстиқдай китоб.

Йигирма йил зиёд
Яшадим шодон,
Одамлар улашган
Ҳарорат билан.
Бундан буёғига
Шодлик даргумон
Битта қиз қолдирган
Ҳақорат билан.


Мен сизни севаман,
Ичимда айтиб
Юрган шеърларимдан
Кўп бўлмаса ҳам.
Ўша шоирликдан
Бир зумга қайтиб,
Севиб туриш керак
Баъзида одам.

Ёзув столимга
Кўзёш тўкилар,
Бугун иродаси
Сал ожиздекман.
Мени кўриб қолинг,
Кейин кеч бўлар
Машҳур бўлиб кетсам
Чорасизликдан.

Мен сизни севаман,
Севганим шунча...

---------------------------------------------------

Манба: "Ёшлик"  журнали

 

 

 

 

 

 

Xoldor  Vulqon

 

 

Til  haqida







Horazmlik shoir  Avaz  O‘tarning  bir  hikmatli  bayti  bolalik  chog‘larimdanoq  miyyamga  muxrlanib  qolgan  va  hali  xanuz   esimdan  chiqmaydi.

 

 

Har tilni  biluv  emdi  bani  odama  jondir,

Til  vositai   robitai,    olamiyondir.

 

 

deya  yozar ekan,  shoir  tilning  xalqaro  muomala  vositasi  va    madaniyatlar  uzra   qurilgan  robita(ko‘prik) ekanini  ta‘kidlaydi. Darhaqiqat,  Yaratgan  Parvardigorimiz   turini  yozib  tagatib  bo‘lmaydigan  miqdordagi  ne‘matlarni,  bulardan  eng  asosiylari:   Yerni,  suvni,  havoni, Jabroil  farishtani, Muqaddas  kitoblarni,  Payg‘ambarlarni  hamda  tilni    O‘ZI  bilan  bandalar  o‘rtasida  vosita  qildi.

Biz  bugun  bu  ro‘yxatdagi   asosiy   vositalardan  biri - TIL  to‘g‘risida  so‘z yuritamiz.


Men  millatchi  emasman. Ammo  til  masalasiga  juda  jiddiy  qarayman. Negaki,  biron  xalq  tilidan  judo  bo‘lsa,  u   xalq   halok  bo‘libdi,  yitibdi  deya  bemalol  aytish  mumkin.


Aqlli  xalqlarga  qarasangiz,  ular  boshqa  tillarni  suvdek bilsalarda,  iloji  boricha  o‘z  tilida  gapirishga  harakat  qiladilar.


Bunga  misol,  Amerika  prezidenti  va  Angliya  premьer - ministri  rasmiy  doiralar  minbaridan  ingliz  tilida  ma‘ruza  qiladi. Frantsiya  prezidenti  frantsuz  tilida, Germaniya  kantsleri  nemis  tilida  so‘zlaydilar  va  bu  yaxshi.

Rossiya  Federatsiyasi  prezidenti  ham, garchand  nemis  tilida  bemalol  so‘zlasha  olsada, Germaniyaga  borganda  o‘z  tilida  gapiradi. Amerikaga  borsa  ham,  BMT  minbaridan  turib  ham  faqat  rus  tilida  ma‘ruza  qiladi. Bu  o‘sha  prezidentning  o‘z  ona  tiliga  va  xalqiga  bo‘lgan  ehtiromidir.

Agar  buning  aksi  o‘laroq,  bironta  prezident  BMT  minbaridan  yoki  boshqa  mamlakatlarga  borganda  davlat  tili  deya  qonunlashtirilgan  o‘z  ona  tili  bo‘la  turib,  o‘zga  tilda  so‘zlasa,  bu  amal  o‘sha  prezidentning  o‘z  ona  tilini  bilmasligidan,  yoki  o‘z  tilini  hurmat  qilmasligidan,  vayo  o‘z  tilida  gapirishga  or  qilayotganidan  darak  beradi.


Bundan  ham  yomoni,  o‘sha  prezidentning  mamlakati  mustaqil  emasligini,  o‘zining  esa  haqiqiy  ma‘noda  prezident  emasligini,  siyosiy  qo‘g‘irchoq  ekanini,  o‘zga  mamlakatlar  oldida,  siyosiy,  iqtisodiy,  ijtimoiy,  ma‘naviy  qaramligini, qulligini  bildiradi.


Yaqinda,    mamlakatimiz  prezidenti  Islom  Karimovning  Navro‘z  bayramida  ishtirok  etib,  o‘z  ona  tilimizda  so‘zlaganidan  xursand  bo‘ldim.Qanday  yaxshi!Shunday  bo‘lishi  kerak - da   axir!Agar  u  boshqa  tilda  so‘zlasa,  o‘sha  til  egalarining  ba‘zi  og‘ziga  kuchi  yetmagan  millatchi  qatlam  vakillari: -Bu  o‘zbeklarning  tili  o‘zlariga  o‘xshab   kambag‘al,  qashshoq. Shuning  uchun,  ularning  bechora  prezidenti  ham  bizning  tilimizda  gapirishga  majbur.  Bular  bizsiz,  bizning  tilimizsiz  halok  bo‘ladi - deyishlari  ham  mumkin.

Men  ham  dunyo  kezib  ko‘p  vatandoshlarni  ko‘rdim. Afsus  va  yana  ming  afsuski,  ular  bir  joyga  to‘plansalar,  birov  majbur  qilmasa  ham,  o‘z  ona  tilimizda  emas,  o‘zga  tillarda  so‘zlaydilar. Birovlari  o‘zlarini  madaniyatli  qilib  ko‘rsatish  uchun  rus  tilida  gapirsa,  yana  boshqa  birovlari  turk  tilida  gapirishni,  boshqalari  forsiyda  gaplamoqni   yaxshi  ko‘radilar. Ularning  til  biluvi  yaxshi,  ammo   o‘z  vatandoshlari  davrasida  o‘zga  tillarda  gapirishlari  menga  juda  g‘alati  tuyuladi.

Eng  kulgilisi,  ular  so‘zlayotgan  til  egalari  o‘zbek  tilini  bilmaydilar,  bilishni  istamaydilar,  bilsalar  ham,  bizning  ona  tilimizda  so‘zlashni  hoxlamaydilar. Nega?  Chunki  ular  qancha  o‘z  tilida  gapirsa,  ona  tilisi  ko‘proq  dunyoga  yoyilishini  yaxshi  biladilar.Ularning  vatanparvarligini,  o‘z  ona  tilisiga  bo‘lgan  ehtiromini  shundan  bilib olsa  bo‘ladi. Ona  tiliga  ehtirom  ko‘rsatmoq  taxsinga  loyiq,  ammo  o‘zi  yashab  turgan  mamlakatning  davlat  tilini  ham  hurmatlasalar   yanada  yaxshi.

Aynan  davlat  tilida  gapirgani  uchun  ham  ularni  yerlik  aholi  yaxshi  ko‘radi, ikki  xalq  o‘rtasida  mehr  paydo  bo‘ladi.

Davlat  tilining  egalari  o‘z  vatanida  o‘z tilida  so‘zlasalar,  til  to‘g‘risidagi  davlat  qonunga  amal  qilgan  bo‘ladilar.

Muhojir  o‘zbeklarimiz  o‘zlari  yig‘ilgan  davralarda  o‘z  tillarida  gapirsalar,  o‘zini  hurmat  qilgan  demokratik  mamlakatlarda   hech  kim  ularni:  "nega  o‘z  tilingda  so‘zlayapsan?"  deya  ta‘qib  qilmaydi.

Men  bir  voqeani  ko‘rib,  hayratdan  angrayib  qolganman. O‘zbekistonda  yashab,  davlat  tilini  hurmatlab,  uni  mehr  bilan  o‘rgangan  rus  hamyurtimiz  o‘zbekka  sof  o‘zbek  tilida  gapirsa,  u  o‘zbek  o‘sha  vatandoshimizga  rus  tilida  javob  berayotgan  holatini  ko‘rganman. Bu  -  aqli  kalta,  befarosat,  mute‘,  ojiz  bir  kimsaning  g‘oyat  achinarli  xatti - harakati  edi.

Vaholanki,  boshqa tilda  gapirishga  odatlanib,  o‘z  tilini  yo‘qotgan  xalq  sekin - asta  boshqa,  o‘z  tilini  asragan,  aqlli  xalqlar  tarkibiga  singishib,  xalq  sifatida  dunyo  saxnasidan  yitadi,  yo‘q  bo‘lib  ketadi.

O‘zimiz  o‘z  ona  tilimizni  sevsak,  unda  doimiy  so‘zlasak,  bizning  ona  tilimizga  ham  e‘tibor  kuchayadi,  dunyo  xalqlari  o‘zbek  tilini  katta  qiziqish bilan   o‘rgana  boshlaydilar.

Biz  o‘zimiz  oliftachilik  qilib: -Kecha,  kak  to  zashel,  ogaynim Shuriklani  o‘yiga,  i,  znayeshь  chto  on  skazal?  deb  tursak,  yoki  bo‘lmasa,  "duzannanan "  debmi,  vayo, " tavajjux    saloyu  savashni  mashro‘‘  qildi" deya,  o‘zimizni  boshqalarga  donishmand  sifatida  ko‘rsatishga  urunsak,  o‘z  ona  tilimizga  zimdan  zarar  yetkazib,  o‘zimiz  sezmagan  holatda  uning  yemrilishiga  xizmat  qilayotgan  bo‘lamiz.

Arabi  yoki  forsiy  arxaik  so‘zlarni   zo‘raki,  aralash  ishlatib,   ba‘zan  vatandoshlarimizning  g‘ashini  keltirib  qo‘yishimiz  mumkin.

Ona  tili  deb  bekorga  ta‘rif  berilmagan. Kimki  o‘z  ona  tiliga  yot  so‘zlarni  qo‘shib  gapirsa,  u  odam  o‘z  tuqqan  onasining  tilini  pichoq  bilan  kesayotgan  bo‘ladi.

O‘z  ona  tilimizni  ko‘z  qorachig‘iday  avaylab,  asraylik,  saqlaylik,  qadrlaylik! Ona  tilimiz  borligidan  quvonaylik!

 

 

 

22  may,  2012  yil.

Tungi  soat   10.

Toronto  shahri,  Kanada.