Поиск

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмасининг аъзоси

Комронбекнинг ўчмас ёди



18 ёшида дунёни тарк этган жияним Комронбек вафотидан аввал ўзи касал ётган холатда, синглим Дилоромга: -Ая, акангизни эслаб, ҳадеб қайғураверманг.

Ижодкорлар мусофирликда, қийинчиликда ватанини, халқини қаттиқроқ соғиниб, янада кучлироқ ижод қиладилар.


Тоғам ҳам Бобур, Фурқатларга ўхшаб, Худо ҳохласа, зўр асарлар ёзади, мана мен айтди дерсиз -деган экан.


Бу сўзлари билан у менинг зиммамга Ер шари оғирлиги қадар улкан масъулият залворини юклаб кетди.


Раҳматли жиянимнинг ҳали ҳеч ким эшитмаган мураккаб топишмоқлар айтиб, одамларни ўйлашга, мулоҳаза юритишга ундайдиган одати бор эди.


Бугун энди ўзи топиб бўлмас топишмоққа айланиб қолди.


Мен ҳар доим ғам - қайғудан ҳоли ёруғ ва туйғули асарлар ёзишга ҳаракат қилганман.

Қуйидаги шеърни эса, ҳарчанд уринмайин, кўз ёшисиз ёзишнинг уддасидан чиқолмадим.


Жойинг Жаннатдан бўлсин, Комрон!

Қайғу

(Жияним Комронбекнинг порлоқ ҳотирасига)



Мисоли минг йилда бир келган даҳо,
Юрардинг жилмайиб, топишмоқ айтиб.
Бу ёруғ дунёда, Комронбек, наҳот,
Энди кўришмасмиз сен билан қайтиб?

Кексалардай оқил, донишманд, зийрак,
Сен келган эдингми дард, азоб учун?
Топиб беролмадик биз сенга буйрак,
Дардинг ололмадик, сен бизни кечир.

Дарчадан мўралар сени излаб ой,
Ахтарар боғлардан сени то саҳар.
Комронбек қаерда?, топингларчи, ҳой!
Тополмайди ҳеч ким, берарлар шаҳар.

Йиғлаб, мозоринга очганча бағир,
Онанг изларингни тополмай ҳалак.
Сенсиз дунё унга Саҳрои кабир,
Оҳидан зир титрар осмону фалак.

Шум ўлим кўзларни қилиб шамғалат,
Олиб кетди умринг гуллаган пайти.
Энди завол кўрмай юргин сен абад,
Жаннат ҳурларига топишмоқ айтиб.



18/06/2018.
Кундуз соат 10:32.
Канада, Онтерио.


 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмасининг аъзоси

Қадрдон кўча.Шу қурама ариғда чўмилиб катта бўлганмиз.Укам Иномиддин кўча тамондаги менинг дарсхонамни ва бошқа эски уйларни бузиб тейлаб, қурилиш, реконструкция ишларини бошлаб юборган.

Уйимиздан чиқиб келаётган синглим Дилором.(Х.В.)

Холдор Вулқон туғилган уй.

"Олисларда ёнган чироқлар" номли повестдан янги боб


2000 йиллари Холмирза тоғамларникига бордим.Тоғам билан кўришиб, иккаламиз ховлидаги сўрида чой ичиб, узоқ суҳбатлашиб ўтирдик.Энамни, бобомни эсладик.Мен ховлига хавас билан кўз югиртириб: -Тоға, қандай бойиб кетдингиз? Бойиш йўлларини менга ҳам ўргатинг -десам, тоғам: -Э, сен ҳам ҳали ўзингнинг қандай бойиб қолганингни сезмай қоласан - дедилар.Кейин уйдаги енгил машиналарга ишора қилиб: -Анави янги қора "Нексия"ни Баҳром ўғлим олиб берди.Наряғда "Дамас". Айтгандай, сен Бахромнинг ҳашаматли участкасини кўрдингми? -дедилар. -Йўқ -дедим мен.Бир кўргин -дедилар тоғам, бизнесмен ўғли билан фахрланиб.

Тоғам билан суҳбатлашиб ўтирган пайтимиз Тўхтахон келин аям кўчадан бир говмиш сигирни хайдаб кириб келдилар.Салом аликдан сўнг келин аям ажойиб палов тайёрлаб, ўзбекона меҳмондўстликни ўрнига қўйдилар.Бу муваққат дунёда йиллар ўтган сайин сен учун муқаддас бўлган ховли жойлар, болалигингда ўйнаб ўсган кўчалар, далаю дашт, қишлоғу шаҳарлар ҳам таниб бўлмас даражада ўз қиёфасини ўзгартириб, азиз инсонлар бирин кетин охират сафарига равона бўлаверар эканлар.Улардан фақат мунис ҳотираларгина сақланиб қолар экан.

Йиллар ўтиб, Тўхтахон келин аямнинг ҳам умр қуёши сўнаркан, вафотларидан авал Холмирза тоғамга: -дадаси, мен ўтиб кетгач, биронта яхши аёлга уйланинг.Мендан сўнг ёлғиз қолиб, қийналишингизни сираям истамайман -дебдилар.

-Э, нималар деяпсан, онаси, унақа гапларни гапирма.Васият қилишинга ҳали эрта.Бахтимизга тезроқ соғайгин, сафар навбати меники, сен ортимда қолгин -дебдилар тоғам, йиғлаб.

Тўхтахон келин аям сўзларида туриб олибдилар.Мен оламдан ўтгач, биронта инсоф диёнатли аёлга уйланаман дея вада беринг -дебдилар.

-Э, онаси, эсинг жойидами?Мен қандай қилиб бошқа аёлга уйланаман?Сендай аёл бу дунёда борми? -дебдилар тоғам, жигархун бўлиб йиғлаб.

Қаранг, кўплаб аёллар эрини ҳар қадамда тергаб, дуч келган симёғочга рашк қилиб, ортидан одам қўйиб, кечасию кундузи пойлаб, кетар чоғи :- мендан кейин биронта аёлга уйлансангиз икки қўлим ёқангизда кетади.Рашк ўти жисму жасадимни қамраб, мозорим то қиёмат гувиллаб ёниб туради! -дейдиган замонларда Тўхтахон келин аям охират дорвозаси олдида ўз умр йўлдоши, Холмирза тоғамнинг ёлғиз қолишларини ўйлаб, ташвишланибдилар, унга ачинибдилар.Мана ҳақиқий ўзбекона муҳаббат!Бу ҳазрати Алишер Навоийнинг достонларида, ёки Абдулла Қодирийнинг романларида эмас, бизнинг замонда, ҳаётда юз берган ҳақиқий воқеа!

Шундан кейин Тўхтахон келин аям оламдан кўз юмиб, Холмирза тоғам ёлғиз қолдилар ва ўзлари айтгандай, қайта уйланмадилар.Оғир жудоликка чидолмаган тоғам ҳам узоққа бормай, оламдан ўтдилар.

 

 

Суратда Дадам Усмонжон Абдусаломов ва онам Эзозхон Кенжаева.(Х.В.)

 

Менинг иккинчи онам


Чақалоқлигимда мени тарбия қилаётган Патила аммам Исмон ака деган хоммомчига турмушга чиқиб кетгач, мени иккинчи онам Эзозхон Кенжаева ўз қарамоғига олганлар.

Аям мени худди ўз туққан боласидай ювиб, тараб, кечалари бешигим устида алла айтиб, онамнинг йўқлигини билинтирмай, парвариш қила бошлаганлар.Секин - секин эсимни таний бошладим.Дадам ёғочдан мусиқа яратадиган даржада қўли гул дурадгор уста бўлсаларда, улфатлар билан отамлашишни, гап гаштакни, шовқинли давраларни севар, улфатлари уйимизга келса, аям, акам ва мен нимқоронғи дахлиздаги ўчоқ ёнида биқиниб, қимтиниб ўтирардик.

Уйимизда ёғоч қутига ўхшаган "Беларус" номли приемник магнитоламиз бўлар, дадамнинг улфатлари ўша магнитоладан таралаётган Комилжон Отаниёзов, Мамуржон Узоқов, Таваккал Қодировларнинг қўшиқларига ҳамоҳанг жўр бўлиб қарсак чалишар, чарчаб ҳолдан тойгунларича оммавий рақсга тушишар, баъзилари мастликдан кўзларининг жилити чиқиб, алжираб, меҳмонлар тонга яқин тарқалишарди.

У пайтлар газ электр қаёқда дейсиз.Уйлар лампашиша - жинчироқ ёрдамида ёритилар, чой ўчоқда қайнатилар, овқат ҳам шу йўсинда тайёрланарди.Аям бечора дахлиздаги ўчоқ бошида ўтин - чўп ёқиб, олов пуфлаб, меҳмонларга тинимсиз егулик тайёрлар, қумғонда қайнаган чойни чойнакларга дамлаб, дадамга узатар, дадам қаттиқ қуруқ гапирса, мени бағирларига босиб, овозсиз йиғлардилар.

Бир куни колхозимиз клубига концерт келишини эшитиб, ҳовлиқиб, югирганимча колхоз клуби тамон бордим.Қарасам, дадам ўша жойда бошқа дурадгорлар билан тахтадан сахна қураётган эканлар.Эх, тезроқ оқшом тушиб, концерт бошлана қолсайди дея ўйлайман.Ниҳоят қуёш Тянь -шан тоғ тизмаларининг қорли чўққилари ортига беркиниб, қишлоғимизга осуда ёз оқшоми чўкди.Дарё тамонда бақалар ҳасратли қуриллаб, чигирткалар бир моромда чириллай бошлади.Дурадгорлар бригадаси движок ёрдамида ёқилган чироқлар ёруғида ишлар, қулоқ супраларига қистирилган қаламни олиб, тахталарга чизиб, уларни ўлчаб, арралаб, тешалар билан тўқиллатиб мих қоқиб, куймаланиб юришарди.

Бир маҳал дадам ишлагани ҳалал бераётган бир ўрам симни олиб, четга қўймоқчи бўлдилару бирдан юқори кучланишли ток уриб, гурс этиб қуладилар.Қий - чув, бақир-чақир, тўс -тўпалон бошланиб, одамлар ининининг қопқоғини шамол ағдарган асаларилар галасидай тўзғиб кетди.-Э, сувга тооорт, сувгаааа! -дея бақирарди кимдир.Одамлар дадамни кўтариб, қишлоғимиздан оқиб ўтгувчи Қурама ариқнинг намчил қумига кўмдилар. Анчадан кейин кимдир, ҳайрият, тирик, тирик! -дея ҳайқирди.Бўйлари пастаккина Фотима энам вой боламлаб ариқ қирғоғида йиғлаб уёқдан буёққа чопиб, изиллаб юрар, бобом, амакиларим ҳам ўша жойда, мислсиз қайғуга ботиб туришарди.Ўша куни дадамни капали машина кузовига чиқариб, Андижон шаҳридаги Облбольница деган клиникага олиб кетишди.

Бу воқеадан аям бечора адойи тамом бўлдилар.Қачон қарасам, кўзларида ёш, овозсиз, эзилиб йиғлаб юрган бўлардилар.Бир куни почтачи мактуб олиб келди.Хат дадамдан келибди.Конвертни очсак, дадамнинг бошқа беморлар билан тушган сурати чиқди.Суратдаги йўл -йўл пижама кийган дадам ниҳоятда озиб кетибдилар.Бечора худди фашистлар ўлим лагеридаги махбусга ўхшаб қолибди. Қўшнимиз Улфатхон ая, Ҳекматхон аялар билан суратни тамоша қилаётган аям шундай йиғладиларки, кўз ёшлари дувиллаб суратга тўкилди.

Ҳеч эсимдан чиқмайди, кўчада болалар билан ўйнаб юрсам, хиром этик кийган дадам солдатларга ўхшаб катта катта қадам ташлаб келяптилар.Соғиниб кетган эканман, югириб бориб, хиром этик кийган оёқларини махкам қучоқлаб олдим.Дадам худди иккинчи жахон урушидан қайтган ногирон жангчидай мени даст кўтариб бағрига босдилар.Биз уйга кирганимизда хурсандчиликдан аямнинг кўзлари жиққа ёшга тўлди.Хувиллаган уйимиз яна тўлиб, ҳаётимиз байрамга айланди.Лекин энди дадам аввалгидай ўз хунари билан шуғилланолмас, меҳнат ногиронига айланиб қолган эдилар.Оиламиз дадамнинг нафақа пулига қараб қолди.Энди аввалгидай еб -ичиш йўқ эди.Аччиқ қора бўрка нонни шакарга текизиб ердик.Қозонимиз сувда қолди.Бизга раҳмлари келиб, Матлуба аммам ярим қоп ун ташлаб кетдилар.

У маҳаллар дадам бош оғриғидан қаттиқ азоб чекар, у янада инжиқроқ бўлиб қолган эди.Бунинг устига носвой чекардилар.Энг ажабланарлиси, дадамнинг жонажон улфатларидан биронтаси ҳолинг не деб йўқлаб келмади.Шундан кейин дадам ароқ тугаши биланоқ дўстлиги ҳам тугайдиган ундай улфатлардан қўлларини ювиб, қўлтиқларига урдилар.Ичкиликни ташлаб, номоз қиладиган бўлди.Бобом отбақар бўлсаларда Қуръони Каримни ёд олган муфассир олим киши эдилар.Дадам энди бобомдан оз -оз илм ўрганишга киришдилар.Менинг зехним жуда ўткир бўгани учун дадам номозларида овоз чиқариб ўқийдиган сураларни ёдлаб олардим.

Бир куни фотиха сурасини ёддан айтиб берганим учун дадам менга бир рубль пул берганлар.Худди кузги япроқ каби сап -сариқ пул.Мен ўшандай сариқ рубль сабаб бир гал дадамни қийин аҳволга қўйганимдан ҳали ҳануз азоб чекаман.Воқеа бундай бўлган эди.Кўчада болалар билан ўйнаб юрувдик, дўстларим кўчада гаплашиб турган дадаларидан пул олдилар.Қарасам, ўша одамлар орасида менинг дадам ҳам турибдилар.

Боламанда, югириб бориб, дада пул беринг дебман.Дадам чўнтагини ковлаб, менга бир сўм бердилар.Табиийки, биз болалар дадаларимиздан олган пулларга дўкондан ул -бул харид қилиб, пулларни тугатдик.Уйга келсам, дадам носқовоғини чўп билан ковлаб, сўнги носвой кукунларини кафтига тўплаб, каппа отдилар.Мен дарров тушундим.

Менга берилган пул дадамнинг носвой сотиб олиш учун асраб қўйган пуллари экан.Дадамга раҳмим келди.Ҳомушланиб, бошимни қуйи солдим.

Йиллар ўтаверди.Дадам электр токи тасиридан ҳамон азоб чекар, тобора серзарда, асабий бўлиб қолган эдилар.У умрининг охиригача ўша дарддан азоб чекди.Бизларни минг меҳнат - машаққат билан ўстириб, вояга етказган дадамдан мингдан минг розиман.Бечора умрининг охирларида телефон орқали суҳбатлашар эканмиз, мендан йиғлаб кечирим сўрадилар.

-Ўйласам, сенга раҳмим келаверади.Сенга ёрдам беролмаганимдан хижолатдаман..Мана энди ёлғиз ўзинг тиришиб тирмашиб қурган уйингни ҳам ташлаб, Канадага кетиб қолдинг.Ўз ватанинга сиғмадинг.Яқинда болалар сен эккан оқ ўрик меваларидан олиб келишди.Йиғлаб едим.Илоҳо, менинг беролмаганларимни ҳам сенга Оллонинг ўзи берсин деди.Узоқ дуо қилиб, охири йиғлаб, гапиролмай қолдилар.Жойлари Жаннатдан бўлсин.

Яна ўтмишга қайтамиз.Биз, мен акам ва аям уччаламиз рўзғорга ёрдам бўлсин, дадамнинг пенциясига қараб ўтиравермайлик деб далада астойдил ишлардик.Аям раҳматли мени доим ўзлари билан етаклаб юрар, тез тез Чувамадаги ота уйига, тоғаларимникига олиб борардилар.Аямнинг оналари энам, оппоқ юзли, қизиқ қизиқ гапларни топиб, гапириб, ҳаммани кулдириб қотирадиган қувноқ кампир эди.Энамнинг кенжа ўғиллари Адхамжон тоғам ҳам ҳазил мутоибани яхши кўрадиган бола бўлиб, худди такаббур раҳбар ролини ўйнаётган актёрдай қўлларини орқага қилиб, гердайганича энамга: -Ҳа, кампиршо! -деб қўяр, унинг бу гапларидан ҳаммамиз кулар эдик.Кенжавой бобом соқол мўйлови ўзига ярашган, подшолардай баланд бўйли, камтарин, меҳрибон инсон эдилар.Болалар хурсанд бўлсин деб бобом бизга пул берар, биз болалар чуввос солиб, Мохидил опам бошчилигида кўчага, дўконга қараб югирар эдик.

У маҳаллар олий маълумотли Ҳурмуҳаммад тоғам мактабда, Холмирза тоғам чорвачилик фермасида, Бекмирза тоғам электромонтер бўлиб ишлар эдилар.Катта холамнинг ўғиллари Миролим, Миркомил, Ҳурмуҳаммад тоғамнинг ўғиллари Азамжон, Акрамжон ва бошқа болалар ҳаммамиз эртадан кечгача ховлида у ёқдан бу ёққа югириб ўйнардик.Қирғоқларидан тошиб оқадиган, ховлини кесиб ўтган ариқ сувида кўкариб, жағларимиз такиллаб қолгунча қий чув қилиб чўмилар эдик.Остида қумлари, тошлари қўриниб турадиган дарё сувлари, қамишли соҳиллар, шамолларда шаршарадай шовуллагувчи толзорлар, узоқ узоқларда сайраётган каккуларнинг ҳасратли оҳи, дарё ортидан охиста кўтарилаётган ой, осуда жимликни бузиб қуриллаётган бақалар, Чуваманинг сокин ва осойишта қуриллоқ кечалари ҳамон ёдимда.

Совет зомонлари Адҳамжон тоғам ўзимизнинг Бухорои шарифда харбий хизматни ўтагани ажойиб бўлган ҳаммадан ҳам.У Қоровулбозор қамоқхонасида аристон қўриқлар, бизга мактублар ёзиб турарди.Харбий хизматни тугатгач, бир куни у бизникига келди.У ўз одатича виқор билан ховлимизда уёқдан буёққа юрар, ўз қиёфаси билан менга худди "Сангам" фильмидаги Сундрни эслатарди.Тоғам ўша пайтларда шунақа келишган йигит эдилар.У менга чумолига қарагандай қараб, худди сехрли чироқдан чиққан девдай; - Холдормирза, қалайсан? -дедилар.- Яхшиман, тоға -дедим мен юқорига қараб.

-Манабу сурат сенга -дедилар тоғам, менга ўзининг оқ -қора тасвирдаги суратини бериб.Ўша пайтлари мен далада ғўзаларнинг дўл урган олаларига чигит экувчи қизларга дориланган чигитларни етказиб турардим.Бўйига етган қизлар мени тушунмайди деб сирли гапларини ўзаро ўртоқлашишар, мен эса ҳамма нарсани тушунардим.Бир куни уларга тоғамнинг суратини кўрсатдим.Тоғамнинг суратини кўриб, қизларнинг униси уёққа, буниси буёққа йиқилиб, хушларидан кетди.

Йўқ, тоғамнинг суратини кўриб, қўрқиб кетмадилар, аксинча, дарёдан тутиб олинган сандиқни очгач, Тохирни кўрган паризодлар каби эс - хушларидан айрилган эдилар.

Улар энди рашк ўтида тоғамни талашиб, бир -бирларини теша билан чопиб, ўлдириб қўймсалар эди дея анчагача ҳавотирланиб юрдим.Суратни маҳалламиздаги бошқа қизлар ҳам кўришди.Шундан кейин жуда кўп қизлар тоғамнинг ишқида оҳ чекиб, тунлари ҳижрон тўшагида тўлғониб, қанчаси бўйнига тош боғлаб, кимдир Хонариққа, яна бировлари Қорадарёга ўзини отиб, сувга ғарқ бўлди, яна баъзилари ўзларини тарктор тагига ташлаб ўлди.Ҳазил ҳазилу, лекин ростдан ҳам бир опамиз тоғамнинг суратини кўриб, қаттиқ севиб қолганлар.У: -Холдорбек, тоғанг қачон келади? - дея ҳадеб сўрайверганидан кейин мен шундай хулосага келганман.

Бекмирза тоғам, катта холам, холамнинг фарзандлари, дадамнинг божалари поччамиз, дўстим Миролим билан Пахтаободнинг Қўқонқишлоғида, оқшом тушган ховли узра сакраб, қуриллаб юрган бақаларни қувлаб юрган дамларимиз ҳақида ёзсам, воқеалар бу бобга сиғмаслиги мумкин.Шу сабаб кўпроқ мен мулоқотда бўлган Холмирза тоғам ҳақида тўхталаман.

2000 йиллари Холмирза тоғамларникига бордим.Тоғам билан кўришиб, иккаламиз ховлидаги сўрида чой ичиб, узоқ суҳбатлашиб ўтирдик.Энамни, бобомни эсладик.Мен ховлига хавас билан кўз югиртириб: -Тоға, қандай бойиб кетдингиз? Бойиш йўлларини менга ҳам ўргатинг -десам, тоғам: -Э, сен ҳам ҳали ўзингнинг қандай бойиб қолганингни сезмай қоласан - дедилар.Кейин уйдаги енгил машиналарга ишора қилиб: -Анави янги қора "Нексия"ни Баҳром ўғлим олиб берди.Наряғда "Дамас". Айтгандай, сен Бахромнинг ҳашаматли участкасини кўрдингми? -дедилар. -Йўқ -дедим мен.Бир кўргин -дедилар тоғам, бизнесмен ўғли билан фахрланиб.

Тоғам билан суҳбатлашиб ўтирган пайтимиз Тўхтахон келин аям кўчадан бир говмиш сигирни хайдаб кириб келдилар.Салом аликдан сўнг келин аям ажойиб палов тайёрлаб, ўзбекона меҳмондўстликни ўрнига қўйдилар.Бу муваққат дунёда йиллар ўтган сайин сен учун муқаддас бўлган ховли жойлар, болалигингда ўйнаб ўсган кўчалар, далаю дашт, қишлоғу шаҳарлар ҳам таниб бўлмас даражада ўз қиёфасини ўзгартириб, азиз инсонлар бирин кетин охират сафарига равона бўлаверар эканлар.Улардан фақат мунис ҳотираларгина сақланиб қолар экан.

Йиллар ўтиб, Тўхтахон келин аямнинг ҳам умр қуёши сўнаркан, вафотларидан авал Холмирза тоғамга: -дадаси, мен ўтиб кетгач, биронта яхши аёлга уйланинг.Мендан сўнг ёлғиз қолиб, қийналишингизни сираям истамайман -дебдилар.

-Э, нималар деяпсан, онаси, унақа гапларни гапирма.Васият қилишинга ҳали эрта.Бахтимизга тезроқ соғайгин, сафар навбати меники, сен ортимда қолгин -дебдилар тоғам, йиғлаб.

Тўхтахон келин аям сўзларида туриб олибдилар.Мен оламдан ўтгач, биронта инсоф диёнатли аёлга уйланаман дея вада беринг -дебдилар.

-Э, онаси, эсинг жойидами?Мен қандай қилиб бошқа аёлга уйланаман?Сендай аёл бу дунёда борми? -дебдилар тоғам, жигархун бўлиб йиғлаб.

Қаранг, кўплаб аёллар эрини ҳар қадамда тергаб, дуч келган симёғочга рашк қилиб, ортидан одам қўйиб, кечасию кундузи пойлаб, кетар чоғи :- мендан кейин биронта аёлга уйлансангиз икки қўлим ёқангизда кетади.Рашк ўти жисму жасадимни қамраб, мозорим то қиёмат гувиллаб ёниб туради! -дейдиган замонларда Тўхтахон келин аям охират дорвозаси олдида ўз умр йўлдоши, Холмирза тоғамнинг ёлғиз қолишларини ўйлаб, ташвишланибдилар, унга ачинибдилар.Мана ҳақиқий ўзбекона муҳаббат!Бу ҳазрати Алишер Навоийнинг достонларида, ёки Абдулла Қодирийнинг романларида эмас, бизнинг замонда, ҳаётда юз берган ҳақиқий воқеа!

Шундан кейин Тўхтахон келин аям оламдан кўз юмиб, Холмирза тоғам ёлғиз қолдилар ва ўзлари айтгандай, қайта уйланмадилар.Оғир жудоликка чидолмаган тоғам ҳам узоққа бормай, оламдан ўтдилар.

Вафотларидан аввал Холмирза тоғамга синглим Дилором менинг "Тунги лайлакқор" китобимни олиб бориб берган экан, тоғам қувониб, кўзларида ёш билан: -Дилором, сен Холдорнинг китобини келтириб, миллион доллар пул бергандай мени хурсанд қилдинг -дебдилар.(Гап шундаки 2004 йили Тошкентдаги "Янги аср авлоди" нашриётида чоп этилган китобимга Холмирза тоғам учун дастхат ёзиб қўйгандиму лекин топширишга улгирмаган эдим )

Энди яна ўтмишга қайтамиз.

Менда ўша болалик пайтларимдаёқ романтик туйғулар шаклланган бўлиб, декабрнинг шамол гувиллаётган совуқ кечаларида соатлаб осмонга тикилиб, қоронғу осмондан қор учқунларининг тушишини кутиб турардим.Қор ёғаётган кеча менинг руҳимда ботиний, илоҳий байрам бошланар, дераза ортидаги чироқ шуъласида оппоқ чивинлар галаси каби тўзғиб, чарх уриб, чирпираётган оппоқ қор учқунларидан шуурим зулматлари ойдиндаги қудуқдай туб - тубигача ёришиб кетар эди гўё.

Тунлари осуда жимлик, қорли сукунат, зулмат қаърида сассиз садосиз беғамгина ёғаётган қор учқунларини кузатиб ўтириш менинг энг севимли машғулотим эди.Бир тонг уйғониб, кирза этикларимни кийиб, ташқарига чиқсам, қор қоплаган дарахтлардан ховлимиз қалин қорли ўрмонга ўхшаб қолибди.Вооо! -дея ҳайратланиб, қорларни ғарт -ғурт босиб, гох уёққа юраман, воооҳ! -деб буёққа.Шу асно чопиб кўчага чиқибману шайтон васваса қилиб, қор емоқчи бўлибман, қаранг.Қорни шундоқ тилим билан илиб оламан дебманми, кутилмаганда тилим чип этиб кўпригимизнинг темир тўсқичига ёпишиб қолса бўладими.Тилимни тортсам худди магнитга ёпишгандай сира чиқмасди.Тилингиз ёпишиб қолса фақат унли товушларнигина талаффуз қилиб, бировни ёрдамга ҳам чақиролмас экансиз.-А -а-а-а-а! -дейман ҳалос.Қўрқиб кетдим.Яхшиям аям ховлида қор кураётган эканлар, товушимни эшитиб, югириб чиқдилар.- Вой, вой ўлмасам, сенга нима бўлди! -деди бечора, саросима ичра.Кейин чопиб уйга кириб кетдилар.Бироздан кейин туника чойнагимизда илиқ сув олиб чиқиб, тилимга қуйдилар.

Шундан кейингина тилим темирдан ажраб, худди қопқондан қутилган бўридай енгил тортдим.

Келаси йили дадам билан колхоз отхонасига бориб, ховури чиқиб турган от гўнгини қопларга солиб, тележкада уйга ташидик.Кейин уларни ўрага ташлаб, қўлбола теплица қурдик.Дадам у ўрага февраль ойларида помидори уруғларини экдилар.Шундай қилиб биз кўчат етиштириб, тадбиркорлик билан шуғилланадиган бўлдик.Кейинчалик ростакамига теплица қурдик.Мен қиш кечлари ўша парникка кўмир ташиб, буғли истигич печкасини ёқиб, қўқонлик шоир Гулханий каби гўлахилик қиладиган бўлдим.Жим - жит қиш кечалари парник чироғи шуъласида Машраб, Муқумий, Фурқат, Чехов, Пушкин, Жюль Вернларнинг китобларини ўқиб ўтирар эканман, баъзан эгма сувқоғоз томга шитирлаб тушаётган қор учқунларининг илоҳий шивирига қулоқ тутардим.

Секин аста парникчилик ортидан беш тўрт сўмлик бўлдик.Бир ёз оқшоми, дадам ҳаммамизни тўплаб: -Озгина пул йиғилди.Шунга сигир харид қилсакми, ё телевизор сотиб олсакмикин? -дедилар, бизга синчиков назар ташлаб.Кейин: -Қани, сигир оламиз деганлар қўл кўтарсин! -деди.Мендан бошқа ҳамма қўл кўтарди.Дадам менга ҳайрон бўлиб қарадилар.Сўнг: -Ҳа, сен нега қўл кўтармаяпсан?!-дедилар. -Телевизор оламиз -дедим мен, секингина.Дадам мени койий бошладилар: - Эҳ, калласи йўқ!Қара ака -укаларингнинг ақллилигини!Тўғрида, сигирнинг сутини, қатиғини ичасан, сарёғини нонга суртиб ёйсан.Туғса, боласини катта қилиб, сотсанг, ана пул!Тапписини деворга ёпиб, қишда печкага ёқасан.Гўнгини айтмайсанми, гўнгини! Тайёр ўғит!Сен бефаросат бўлсанг, телевизор оламиз дейсана.Телевизордан нима фойда, хомкалла?!-дедилар.Мен индамадим.Аммо ўз фикримдан қайтмадим.Ўша кеч бу дунёнинг адолатсизлигини ўйлаб ётиб, уйқуга кетдим.

Эртасига дадам шаҳарга бориб, сигир эмас, "Рассвет" русумидаги оқ -қора тасвирли телевизорни стабилизатори билан бирга харид қилиб, уйга олиб келсалар бўладими.Телевизорни қўйганимиздаги хурсандчилигимни оддий сўзлар билан ифодалаб бўлмайди.Қарасам, кеча сигир оламиз деб қўл кўтарган ака-укаларим ҳаммалари симга қўнган қалдирғочлардай қатор бўлиб ўтириб, телевизор кўришяпти.Раҳматли дадам мени ўшанда койиган бўлсаларда, барибир адолатли подшо каби менинг мухолиф фикримни инобатга олганлар, масалага инсоф билан ёндошган эдилар.

Энди аям билан боғлиқ бир воқеага тўхталмасам бўлмас.

Ёз эди.Даладан ўт ўриб, оғир ўт боғламини елкамда кўтариб, ихраб -сихраб ховлимизга кирдиму боғламни елкамдан ташладим ва шу ондаёқ бир оёғимни чангаллаб ўтириб қолдим.Оёғимга катта яра чиққан эди.У яра шимимнинг пойчасига ёпишиб қолган экан. (Мен ўша пайтларда ҳам бошқаларга оғиримни туширмаслик учун дард келса, ҳеч кимга айтмай, индамай юраверар эдим.) Ҳуллас, ўтни ерга ташлаганимда ярам кўчиб, арчилиб кетибди.Оғриқдан афтимни бужмайтириб, азоб чекаётганимни кўрган аям югириб келдилар.Сўнг кўчиб кетган ярамни кўриб, йиғлаб юбордилар.Ҳа, ахмақ бола, оёғинга шундай яра чиққанини бизга айтмай юравердингми? -дедилар, кўз ёшлари дувиллаб тўкилиб.Сўнг илиқ сув олиб келиб, ярамга қуйиб, уни шимимнинг пойчасидан ажратиб, тозалаб ювиб, бинт билан боғлаб қўйдилар.

Йиллар ўтиб улғайиб, билим юртида ўқидим.Билим юрти мутахассислиги бўйича дипломни олдиму у диплом бўйича бир кун ҳам ишламадим.Ўзимнинг Худо берган хунарим рассомчилик билан уйларнинг деворларига халтура расмлар чизиб, колхозларда алвон матоларга елим аралаштирилган тиш парашоги билан шиорлар ёзиб, тирикчилик қиладиган бўлдим.

Кейин харбий хизматга кетдим.Армия хизматидан кейин Тошкент Давлат Университетида ўқидим.Тошкентнинг нуфузли нашриётларида китобларим нашр қилинди.Шеърларим адабий жамоатчилик тамонидан тан олиниб, Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмасига аъзо бўлдим.Ҳурмуҳаммад тоғам олий маълумотли зиёлий, адабиётни чуқур тушунадиган инсон бўлганликлари учун китобларимдаги шеърларни таҳлил қилиб, фахрланиб юрдилар.

Айниқса бир фалсафий шеъримдаги:


Осмон о симон, худди йўқлик рамзи ноль рақамидай


деган ташбехдан ҳайратланар эдилар.

2000 йиллар уйларига борсам, Ҳурмуҳаммад тоғам овқатга уннаб, нарсаларни тўғраштираётган келин аямга: -Турсиной, эсингдами? Шу Холдор кичкина бола эди.Манашу ховлиларда югириб ўйнаб юрарди.Энди қарагин, катта бўлиб, шеърлар ёзиб, китоблари чиқибди.Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлибдия! -деди.Шунда унинг меҳр тўла кўзларида хурсандчилик кўз ёшларини кўрганман.Афсус, мени ҳаммадан ҳам кўпроқ тушунадиган, шундай ажойиб, ўқимишли, зиёлий тоғам эрта оламдан ўтиб кетдилар.Жойлари Жаннатдан бўлсин.

 

Биламан, бечора тоғамни фарзанд доғи адойи тамом қилди.Бир ўғли автоҳалокатда оламдан ўтди.Яна бир Акрамжон деган олий маълумотли жаррох ўғиллари буйрак дардига йўлиқди.

Қаранг, қанча одамлар ҳаётини сақлаб қолган жаррох ўз дардига даво тополмади!Акрамжоннинг ахволи йилдан йилга оғирлашаверди.Охири буйраклари ишламай қолгач, унга соғлом буйрак имплантанти зарур бўлиб қолди.


Шундай кунларнинг бирида Ҳурмуҳаммад тоғамнинг Рустамжон деган ўғли жаррохлик столига ётиб, оғир дарддан азоб чекаётган акаси Акрамжонга ўз буйрагини кесиб ўрнатишларига рози бўлди ва бу ҳайрли муолажа муваффақиятли амалга оширилди.Аммо Акрамжонга бу муолажа ҳам ёрдам беролмади.Автохалокат туфайли оламдан ўтган фарзанд фироқи, ва ҳаёт шами шундоққина кўз ўнгида сўниб бораётган ўғли Акрамжоннинг тузалмас дарди тоғамнинг юрагини тилка пора қилди.Худди яшин урган дарахтдай фарзанд доғидан ёниб кул бўлган тоғам, яна бир фарзанди Акрамжоннинг иложсиз аҳволига чидай олмай, охири бу ғам - қайғу тўла муваққат дунёни тарк этдилар. Ҳурмуҳаммад тоғамнинг вафотларидан кўп ўтмай, Акрамжон ҳам оламдан кўз юмди.


Ўз буйрагини ҳеч иккиланмай акасига кесиб беролган Рустамжоннинг ҳақиқий укалик жасорати эса ҳали ҳануз мени қойил қолдиради, ҳайратлантиради.Баъзи ака -укалар арзимас молу дунёни деб, уй жой талашиб, бир бирлари билан уришиб, юз кўрмас, қиёмат дийдор бўлиб кетаётган шу кунларда Рустамжоннинг жасорати нафақат ўзбек ёшларига, балки бутун инсониятга ибрат эмасми?

Менинг шундай яхши қариндошларим борлигидан доимо фахрланиб юраман.


 

11/06/2018.

Тунги соат 11:36.

Канада, Онтерио.


Сўз сўнгида меҳрибон тоғам Ҳурмуҳаммад Кенжаев ҳотирасига бағишлаб ёзган шеъримни ҳукмингизга ҳавола қиламан.

 

Ойдин сукунат

(Тоғам Ҳурмуҳаммад Кенжаевнинг порлоқ ҳотирасига)

 

Тоға, Чувамада ҳозир ҳойнаҳой,

Оқшом тушиб, қуёш ботгандир.

Оппоқ чинни товоқ каби ой,

Тентаксойда чўкиб ётгандир?


Тошқин бузган кўприк ходаси,

Тахталари ётгандир кўчиб?

Сув кечарди сигир подаси,

У кўприкдан ўтгани чўчиб.


Қуриллайди балки бақалар,

Қирғоқларда қамишлар оҳи.

Дайди тулки сувлар ёқалаб,

Қулоқ тутар жимликка гоҳи.


Сўқмоқ уни соҳилга бошлар,

Ғир ғир эсар тунги шабада.

Кўринар сув остида тошлар,

Боғбон эса ухлар капада.


Юлдузларни жимлик хоритар,

Олис осмон -овоз етмас жой.

Қабрингизни ғамгин ёритар,

Жим -жит, сокин сукунатда ой.

 

 


22/10/2017.

Тунги соат 1 дан 21 дақиқа ўтди.

Канада, Онтерио.


 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмасининг аъзоси

 


Одамзод бу дунёга айланиш учун келади



Маълумки, ҳеч ким, ҳатто манаман деган академик олим ҳам ҳеч қачон оддий халқдан донишимандроқ бўлолмайди.


Исбот учун халқ оғзаки ижодини олиб кўрайлик. Халқ оғзаки ижоди намуналарига басталанган шундай қўшиқлар борки, уларни анча мунча шоир ёзолмайди.


Ўзбек халқ мақоллари эса, минг  - минг йиллар элагида қолган олмос доналар, ота буваларимиздан мерос бебаҳо ҳазиналардир.


Бу мақоллар шуниси билан азизки, улар бизнинг миллий зехниятимиз билан чамбарчас боғлиқ, турмуш тарзимизга, урф -одат ва маданиятимизга уйғун.


Халқимизнинг оддий "Айланиб кетай сандан" деган гапининг ўзиёқ, доимий айланиб турадиган коинот билан, космик туманликлар ҳаракати билан боғлиқ экани ҳақида ҳеч ўйлаб кўрганмисиз?


Буни қарангки, одамзод ихлос билан бетоб фарзанди атрофида айланса, хасталик ўзига ўтиб, боласи соғайиб кетар экан.


Сўфийларнинг гир айланиб зикр тушишлари ҳам айнан коинотнинг айланма ҳаракати билан боғлиқ.


Ҳа, олам айланади.


Бугун энди "олам айланмайди" деган одамни осий дея эълон қилиб, гулханда куйдиришлари ҳам ҳеч гапмас.


Гоҳ у шаҳарга, гоҳ бу шаҳарга бориб, айланиб, яна уйига қайтиб келаверадиган, айлана шаклда муттасил ҳаракатланиб, оламлар билан бирга чирпираб, чарх урадиган, тупроқдан бунёд этилган одам яна тупроққа айланаверади.

Оддий, яғир дўппи кийган ўзбекдан: -Ҳа, нима қилиб юрибсан? -дея сўрасангиз, у соддагина қилиб: - Айланиб юрибман -дея жавоб беради.


Ҳа, одамзод бу дунёга айланиш учун келади.

Ё жаннатийга ё дўзахийга.


Менинг энг қойил қоладиган нарсам, ота боболаримиз ҳали ер қуёш атрофида, қуёш системалари эса, яна қайсидир марказ теварагида айланиши тўғрисидаги гипотеза пайдо бўлмаган замонлардаёқ оламни "ЧАРХ", яъни айланиб тургувчи дея атаганлар.


Бунга қадимий шеъриятимиздаги чарх, чархи кажрафтор (терс айланувчи олам) сўзлари далил ва дастак бўла олади.


Кейинчалик маълум бўлдики, олам ростдан ҳам чарх каби айланиб турар экан.


Шу маънода халқимизнинг русларни "Ўрислар" дея аташи ҳам шунчаки айтилмагандай, халқимиз "ўрис" деганда Ўғиз маъносини назарда тутгандай туюлаверади менга.


Ким билади, балки ўрислар ҳам биз каби қадимий Ўғизларнинг авлодларидирлар?


Албатта бу бир гипотеза.


Балки бу ҳақда ҳам чуқурроқ ва жиддийроқ ўйлаб кўриш керакдир?

"Ўзбек" атамаси ҳам менимча Ўғиз беклари деган тушунчадан ташкил топиб, Ўғизбекларга айланиб, ЎҒИЗБЕК тушунчасидан эса, кейинчалик ЎЗБЕК атамаси пайдо бўлганов.

Яна Валлохи аълам.

Менинг бу шахсий фикрларимга ҳайрҳох бўлмаган баъзи кимсалар дарров бу гапларимдан гула кўтаришга шошилмасликлари учун бир ажойиб ўзбек ватандошимиз билан кечган суҳбатимизга тўхталмоқчиман.


Даврада ўзбеклар жуда кўп эди ва улар фалон саркарда ҳам, фалон олим ҳам ўзбек бўлган дея ўзаро бахслашар, тортишар эдилар.


Табиатан камгап, камтарин, аммо ғоят донишманд суҳбатдошим эса, менга секингина: -Одам Ато ҳам ўзбек бўлган экан, ҳаа -деди ва елкаларини силкитиб кула бошлади.


Менинг ҳам кулгим қистади.


Иккаламиз роса кулдик.


Дарҳақиқат, инсон боласи қайси ирққа, қайси миллатга, қайси динга қарашли бўлишидан қатъий назар, аслида бир оиланинг аъзоси, Одам Атонинг зурриёди хисобланади.


Шу маънода нафақат Ўзбекистонимизда мавжуд барча халқлар ва элатлар, балки бутун дунё халқлари миллатидан, динидан, ирқидан қатъий назар бир оила фарзандларидай аҳил иноқ яшашлари керак.


Кимда ким Одам Атонинг Худо тамонидан яратилганини инкор қилса, у одам мусулмон бўладими, насроний бўладими, иудей ё буддавий бўладими, имони шубҳа остида қолади.


Негаки, барча динлар Одам Атонинг Худои Таоло тамонидан яратилгани тўғрисидаги ҳақиқатни инкор этмайди.


Демоқчиманки, агар биз Ўзбекистонликлар жонажон мустақил Ватанимизда доимо тинчлик -омонлик, ҳотиржамлик бўлишини истасак, жамиятда чаёндай овозсиз ўрмалаб, секин аста фашизмни оёқлантирадиган, ўзаро жанжалларга, қонли урушлару қирғин баротларга сабабчи бўладиган ирқчилик, миллатчилик каби жирканч иллатлардан йироқроқ яшашимиз керак.


Ҳазрати Алишер Навоий бу ҳақда фақат дунё ҳалқларига эмас, ҳатто олам аҳлига қарата:

 

Олам аҳли, билингиз, иш эмас душманлиғ,

Ёр ўлинг бир бирингизғаким, ёрлиғ иш.

 


дея таълим берганлар.


Энди, Алишер Навоийдан ҳам донишмандман деган кимсалар бўлса, ўзлари билади.


Мен шунчаки айтдим, қўйдим.




23/05/2018.
Кундуз соат 12:28.
Канада, Онтерио.


 

 

Холдор Вулкан

Член Союза писателей Узбекистана

 

Азиз ва камтарин инсон, рус тили ўқитувчимиз, Неъматжон Дехқоновни ёд этиб


Шундай улуғ айём кунларда, одамзод ўтиб кетган ўз ота -онасини, яқинларини, дўстларини эслаб, ёд этади, дуолар билан уларнинг руҳларини шод этади.


Бошланғич синфларда ўқиётган пайтимиз бизнинг Неъматжон Дехқонов деган рус тили ўқитувчимиз бўлар эди.Озғин, қотма қорачадан келган, бўйни узун, доимо русларга ўхшаб кепка кийиб юрадиган, кулганда дельфиннинг тишларидай майда тишлари кўриниб турадиган, қувноқ ва беозор домламиз табиатан меҳрибон инсон эдилар.


Унинг бировдан ранжиганини, ёки ўзи биронта одамни ранжитганини эшитмаганман.


Мустақилликнинг илк йиллари, нон деса кесак ғувиллайдиган замонлар.


Бир куни домлани автобусда учратиб қолдим.Кўришдик.Ҳол аҳвол сўрашдик.У бир пақир қирмизи олмаларни олиб, тирикчилик қилиш учун бозорга кетаётган экан.Ўшанда, қийналса ҳам ҳеч кимга шикоят қилмайдиган, ҳамма билан бирдай кулиб гаплашадиган камтарин домлага ич ичимдан раҳмим келган.


Кўп ўтмай эса домланинг бозорда, олма сотаётиб, юраги инфаркт бўлиб, оламдан ўтганларини эшитиб, тошдай қотиб қолганман.


Бугун энди рус тилида 662 та(сараланганлари) шеър, қатор ҳикоялар, бир нечта повесть ва романлар ёзиб, озми кўпми рус аудиториясидан муҳлислар ортдирганимда, ўша менга илк бор рус грамматикасини ўргатган, жаҳон шеъриятига ихлос уйғотган домламиз, азиз инсон Неъматжон ака Дехқоновни бот бот эслайдиган бўлдим.


Илоҳим, домламизнинг жойлари Жаннатдан бўлсин!




22/05/2018.
Кундуз соат 5:40.
Канада, Онтерио.
Рамозони шариф.


Холдор Вулкан


Собир Рахимов

(Светлой памяти нашего учителя русского языка Нигмата Дехкановича)



Наша однаэтажная старая школа,
Огромные тополя и ивы.
Ивы как львы глядели из окна,
Ощетинив зеленые гривы.

Наш учитель русского языка,
Нигмат Дехканович в срок,
Приходил в кепке как русский,
И начинался урок.

-Это волк! - говорил он, указывая,
На рисунок добрым взором.
Мы повторяли то, что он сказал,
Громко, дружным хором.

Я всегда сидел с поднятый рукой,
Даже если клонит ко сну и таю.
Я поднимал руку, чтобы наш домля,
Подумал, что я все знаю.

Он спрашывал только у того,
Кто не поднимает руку.
Дехканович был честным учителем,
И чутко реагировал звуку.

Он сказал: -Нука, Гиясиддинов,
Скажи, "Мы собираем хлопок"!
Гиясиддинов встал и сказал:
-Мы Собир Рахимов хлопок!

Как мы тогда громко захохотали,
Смеялись до слез, Боже.
Самое смешное то, что хихикал,
Гиясиддинов тоже...

Потом мы выросли и разошлись,
Кто в город кто еще куда.
Некоторые отправились в тюрьму,
По приговору суда.

Кто бы подумал тогда, что я,
В далекой Канаде, в тиши,
Напишу на русском языке когда то,
О Нигмата Дехкановича стихи.



05/01/2015.
3:05 дня.
г.Бремптон, Канада
.

 

 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмасининг аъзоси

 

Ой порлаган оқшомлар

(қисса)


1 боб

Кузги дала



Холбўри 20 ёшлардаги ўрта бўйли, сочлари қора, аммо кўз қорачиқлари яшил, қирғийбурун, қалин лаблари устида мўйловлари сабза урган рассом йигит.Гарчанд рассомчилик ўқув юртларини тамомламаган эсада, у олийгохни хатм қилган тажрибали рассомлардан сира кам эмас.Холбўри мойбўёқда ҳам, акварельда ҳам бирдай, рангларни кир қилмай, табиат манзараларини қойиллатиб ишлар, биронта гўзал этюд яратиш ишқида кун бўйи жийдалар, юлғунлар ўсиб ётган дарё соҳилида, шамолларда шаршарадай шовуллагувчи толзорларда, каккулар оҳ чекаётган далалар этагида худди ўлжа излаган овчи каби этюднигини елкасига осганича дайдиб юради.Баъзан тонг саҳарда уйғониб, соҳил тамон йўл оларкан, шудрингли бедазор сўқмоқлари аро ғира - шира сўлим субҳи содиқ сукунатида бири қўйиб, бири сайраётган беданалар овозига қулоқ тутганича: - эх беданалар, муздек шудрингларни ичиб, томоқни шамоллатиб қўйибсизларку.Қаранглар, тинмай йўталяпсизлар –дея ўйлайди ва ўзича жилмайиб қўяди.Соҳилга етгач, ёйилиб оқаётган Қорадарёнинг кўзгу каби ялтираган теран ва сокин сувларига термулганича одамлар ҳали донг қотиб ухлаётган, машиналар ва қушлар шовқини тинган тоза ҳаволи сукунатда асабларини созлайди, шу ҳолатда баланд жарликлар узра тик туриб тонгни қарши олади.
Тонги қоронғуликда, узоқ узоқларда хўрозлар қичқиришга тушаркан, уларнинг ўткир ва ўктам овозлари олмос ойнакесгич каби тонгнинг мусаффо кўзгусини кесиб юборгандай таасурот қолдиради.
Кейин эса осмон этаклари оҳиста оқаришиб, рангпар парқу булутлар дақиқалар ўтган сайин оч сариқ тусга кирганича, бора бора уфқ ранги йўлбарс терисидай кўриниш касб этади.Бу илоҳий манзарани жимгина кузатиш Холбўрининг энг севимли машғулотларидан бири.
Кўп ўтмай тонги сокинлик, теварак - жавониб қушлар сайроғидан жаранглай бошлайди.Қушлар сайроғи урилган тонг жимлиги тоғ ўнгирлари каби акс садо қайтараркан, кўп ўтмай далалар этагидан кўзни қамаштиргувчи баҳайбат қуёш кўтарилади ва тўрғайлар шўх -шодон чийиллаб, тонги далалар устида муаллақ сайрай бошлайдилар.
Далалар узра сайраётган тўрғайлар тонги оппоқ булутларга кўринмас иплар билан осиб қўйилган қўнғироқчалардай жарангдор товушлари билан одамзод юрагини қувончга, шодликка тўлдириб тоширади.
Ҳозир "Қовункапа" қишлоғида куз кезиб юрибди.Ўтлоқларда ўт -ўланлар қувраб, қовжираб, қўнғир -қизғиш ранга кирган, пахтазорлар чаман бўлиб очилган пахталардан қордай оқариб ётибди.Далалар четидаги тут дарахтларининг, толзордаги қари бужур, букри тол ва азим адл теракларнинг барглари қахрабодай сарғайиб, махзун пичирлаб, тўкиларкан, кузнинг ўйчан шамолларида чирпираб учиб, заъфарон капалаклар галаси сингари енгил, оҳиста оҳиста ерларга қўнар, суви қуриб қолган ариқларнинг ўзанига, дарахтларнинг ўйчан соялари акс этган кўзгудай тиниқ анхор сувларига ёғилар, йўллар ва сўқмоқлар гўё сариқ ва қирмизи хазон кўрпасига ўраниб ухлаётгандай.Ҳадемай далалар қуюқ кимсасиз сокин туманлар билан қопланади.Холбўри совуқ куз кечалари чироғи ўчирилган хонасида ётаркан, тунги далаларда, туманлар қаърида наъра тортиб ер шудгорлаётган ёлғиз тракторнинг ҳасратли товушига қулоқ тутганича то кўзларига уйқу илингунга қадар хаёл суриб ётади.Оҳ, бу далаларни қишда кўрсангиз эди!Чирпираб айланиб, рақс тушаётган қорқуюнга термулиб, қорли далаларнинг яйдоқ кенгликларида бўғзигача қорга ботган чўкиртакларнинг, қамишларнинг совуқ изғиринда аччиқ изиллаган, ғувиллаган товушларига қулоқ тутсангиз эди.Ромга таранг тортилган мато каби оппоқ қордан тундрадай оқарган теварак атрофнинг кундуз каби ёп -ёруғлигини, машиналар шовқини тинган қорли сукунатда далалар кимсасизлигини тасаввур қилиб, лаззатланмоқ, ҳузурланмоқ бахти ҳар кимга ҳам насиб этавермас? Ҳа, ҳозир бу ерларда куз ҳукмрон. Холбўри бундай паллалар уйда ўтиролмайди.У уч оёқли этюднигини дала четига ўрнатиб олиб, қахрабо ҳазонлар ёғилаётган теракзорлар, соҳилдаги толзорлару илонизи сўқмоқлар, кузги кимсасиз дала йўлларини матога мойбўёқда акс этдириш билан банд.Ҳаво очиқ бўлгани учун узоқдаги уфқларга туташ пахта далалари ортида Тянь -Шань тоғ тизмаларининг қорли чўққилари аниқ кўриниб турар, пахтазорда одамлар эгатлар оралаб энкайганларича пахта териб юрардилар.Холбўри пахтазорлар устидан гувиллаб учаётган чуғурчуқларнинг безовта галаларига термулганича қўлидаги мўйқалам бўёғини латтага артиб, бир зум осмонларга термулиб қолди.Чуғурчуқлар галаси ҳавода парвозини тез тез ўзгартириб, дарё соҳилидаги бошоқлари олтиндай товланиб пишган шолизорлар тамон учардилар.Бу кузги чуғурчиқ ва чумчуқларнинг улкан галалари узоқдан шамол ипларини узиб қаёқларгадир учириб бораётган парашютларга ўхшайди.Холбўри яна этюд ишлашда давом этди.У шу қадар берилиб ишлардики, ҳатто шаҳарлик хашарчи қизнинг шундоқ ёнида туриб, яратилаётган гўзал картина эскизига ҳайрат билан тикилиб турганини ҳам сезмасди. Агар этюдга масофадан назар ташлаш мақсадида ортига тисарилмаса ва қизга урилиб кетмаса, у ҳамон ҳайратдан донг қотган биринчи тамошабиннинг келганини ҳам сезмай ишлайверган бўларди.

-Э, ахир одам деган сал йўталиб нетиб келадида.Юракни ёрай дедингизку, оппоқ қиз -деди Холбўри жўрттага жиддийлашиб.

-Кечиринг, рассом ака.Чизаётган картинангизга хушим кетиб... -деди қиз, айбдорларча бош эгиб, гоҳ рассом йигитга, гоҳ этюдникка ер остидан ўғринча назар ташлаганича, уялиб.

-Ҳечқиси йўқ, оппоқ қиз, хазиллашдим.Ҳавотир олманг, ҳаммаси жойида.Юрагим ёрилгани йўқ.Ишонмасангиз кўксимга қулоқ солиб, юрагим ураётганига ишонч ҳосил қилишингиз мумкин -деди Холбўри самимий жилмайиб.

-Товбаааа, сиз рассом экансизда а? Далаларни, дарахтларни, тоғларни худди ўзига ўхшатиб қўйибсиз.Қандай ажойиб! -деди қиз ҳамон ҳайратини яширолмай, ҳаяжон ичра.

-Чизаётган этюдим сиздай соҳибжамол қизга ёққани учун ўзимни худди асари Париждаги Лувр музейидан ўғирлаб кетилган бахтли рассомдай ҳис қилаяпман -деб қўйди Холбўри ишлашда давом этиб.Кейин қизга ярим ўгриларкан: -Менинг исмим Холбўри - деди ўзини таништириб.

-Менинг исмим Илтижо деди қиз уялибгина.

-Исмингиз ҳам ўзингизга ўхшаб ғоят чиройли экан.Агар камондай қайрилма қошларингиз бўлмаса, худди машҳур италян рассоми Леонардо да Винчи чизган портретдаги Монна Лизага ўхшаркансиз.Сиз билан танишганимдан хурсандман -деди Холбўри.

-Мен ҳам -деб қўйди қиз, ҳамон этюдникдан кўзларини узолмай.

-Сизни авваллари ҳеч учратмаган эканман.Кўринишингиздан шаҳарлик қизларга ўхшайсиз.Бу ёқларда нима қилиб юрибсиз дайдиб? Ё қариндошларингизникига меҳмонга келдингизми? -сўради Холбўри, мўйқаламдаги бўёқни латтага хафсала билан артиб.

-Мен тиббиёт институтининг 3 босқич талабасиман.Курсимиз билан пахта йиғим теримига кўмаклашиш учун келдик.Биз ёрдамчи хашарчилармиз - тушунтирди қиз.

-Тушунарли -деб қўйди Холбўри.Кейин яна ишга киришаркан, давом этди:

-Эшитишимча бошига қоп кийган махсус жаллодлар пахта териш нормасини бажармаган талабаларни карнай - сурнай ва ноғораи калон садолари остида дала шийпонининг пешхорисига намоишкорона осиб қатл қилармишлар, шу ростми? -деди у.

Бу гапларни эшитиб, қиз бўйнидаги харир рўмоли билан оғзини тўсганича нозик елкаларини силкитиб астойдил кула бошлади.

Кейин: -Товба, сизни рассом десам, қизиқчи ҳам экансизда а? Ҳеч жаҳонда пахта териш нормасини бажармаган талабани ҳам дорга осадиларми? -деди у кулишда давом этаркан.

-Энди, йигит кишига етмиш хунар оз дейишадику машойихлар.Хар тўкисда бир айб деганларидай, шунақа ҳазил мазах деса томдан ташлайдиган қизиқчилик одатим бор.Зерикмай ҳазиллашиб турайлик дедим –да, оппоқ қиз. Лекин, керак бўлса, пахта теришда сизга ёрдамлашишдан ҳам тоймайман.Ёрдамчиларга ҳам ёрдам керак ахир.Медицина тили билан айтсак, "тез ёрдам" -деди Холбўри.

-Э, Худо сақласин. Ҳеч бандани тез ёрдамга мухтож бўлгулик қилмасин -деди қиз.

-Яхши. Унда тез эмас, сал секинроқ ёрдамлашаман - деди Холбўри илжайиб.

Қиз яна кулди. Кейин худди муҳим бир нарса ёдига тушгандай ялт этиб йигитга қараркан: -Кечирасиз, Холбўри ака, сиз одамнинг суратини ҳам чизасизми? Бизнинг шаҳарда рассомлар хиёбонларда ўтириб олиб, ўтган - кетган одамларнинг суратини чизиб беришади.Мен ҳеч суратимни чиздирмаганман.Агар сиз чизиб берсангиз, портретимни дугоналаримга кўрсатиб, мақтаниб юрардим - деди Илтижо.

-Яхши - деди Холбўри ва мато қопланган ромлардан бирини олиб, этюдникка махкамларкан, қизга қилт этмай кулиб туришни буюрди.

-Аввал кўмир билан қоралама қиламиз, кейин... деди у қизнинг дўндиққина оппоқ юзларига, шахло кўзларига, ғунчадек лабларию, оққушникидай силлиқ бўйинларига бир зум ўйчан термулиб.

Холбўри чизишни бошлаши билан қиз лунжларини шишириб, кутилмаганда кулиб юборди.

-Ие, кулмангда.Ахир қилт этмай ўтиринг дедимку сизга -деди Холбўри, гоҳ қизга қараб, гоҳ ромматога кўз югиртириб, бадиий кўмир билан тез тез қоралама қиларкан.

-Кулгим қистаб кетяптида -деди Илтижо яна қайта жиддийлашишга тиришиб.

Холбўри бир зум чизишдан тўхтаркан, битта оппоқ бўлиб очилган пахта чаноғини банди билан узиб, қизнинг қуюқ ва майин сочларига, чаккасига қистириб қўйди.Сўнг яна ишга шўнғиди.

Илтижо қилт этмай ўтирсада, ҳамон кўз қири билан этюдникка қараб турар, суратининг қай йўсинда чизилаётганини билгиси, матодаги тасвирга қарагиси келарди.

-Яхшилаб чизяпсизми? Яна карикатурамни чизиб қўйманг! -деди у. Сўнг сабрсизланиб: - Ҳали узоқ ўтиришим керакми? Бўйним толиб кетдику -деди.

-Ҳечқиси йўқ, сабр қилинг. Кечаси бўйнингизга тахта боғлаб ётсангиз, эрталабгача дардингиз мусаффо бўлиб кетади, Худо ҳохласа - деди Холбўри.

 

 

 

Подробнее...

 
Еще статьи...