Поиск
Т.Низом-286x400 (286x400, 24Kb)

Ўзбекистон халқ шоири Тўлан Низом ижодига ва ҳаётий фаолиятига бир назар.

Бўзтўрғай

(Ўзбекистон халқ шоири Тўлан Низом ижодига ва ҳаётий фаолиятига бир назар)

 


Андижонда "Бўз" деган гўзал қишлоқ бор.

Бир четида ям -яшил ўрмон барпо этилган бу сўлим -салқин қишлоқ маркази ҳозир мўъжаз шаҳарчага айланган бўлиб, кўчаларининг икки чети азим мажнунтоллар тераклар ва сарв дарахтлари шамолларда чайқалиб ётади.

"Бўз" бир пайтлар қуш учса қаноти, одам юрса оёғи куядиган чўлу биёбон бўлган десалар, ишонгингиз келмайди.

Бўзликлар адабиётни, санъатни севадиган, шоир ёзувчиларни, санъаткорларни қадрлайдиган халқ.

Бу қишлоқдан халқимиз орасида ўзининг "Топишмоқ" шеъри билан машҳур, ажойиб шоир ва "Сарбадорлар" романини ёзган таниқли ёзувчи , Ўзбекистон халқ шоири, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг раиси Муҳаммад Али етишиб чиққан.

Муҳаммад Алини ўзбекнинг Пушкини десак, мубалоға қилмаган бўламиз.

Бўзнинг донғини дунёга танитган яна бир лирик шоир Ўзбекистон Халқ шоири Тўлан Низомдир.

Тўлан Низомнинг ўз ижодий услуби, бировларникига ўхшамайдиган алохида сози, латиф овози борки, унинг шеърларини, достонларини бир марта ўқиган одам яна қайта қайта ўқигиси келаверади.

Чунки Тўлан Низом асарларида ифода соддалиги билан ўқигувчини сеҳрлайдиган ички дард, маҳзун мусиқа бор.

Тўлан Низом шеъру достонлари ўз ўқигувчисини худди Бўзнинг чуқур ва тезоқар дарёси "Сариқ жўга" сувлари каби бешик -бешик бўлиб лопиллаб олисларга оқизиб кетиб қолади.

Гоҳо эса унинг шеърлари Бўзнинг тонги далалари, юлғунзорлари узра  муаллақ қанот қоқиб, чулдираётган тўрғайни эслатади.

Тўлан Низом нафақат гўзал лирик шоир, балки нон увоқ топса, бошқалар билан тенг бўлишиб ейдиган қўли очиқ, саҳоватли, қалби тонглар каби беғубор, барчага яхшиликни раво кўргувчи, меҳмонга жонини ҳам беришга тайёр олийҳиммат ИНСОНдир.

Унинг дастурхонидан туз тотимаган ижодкор Ўзбекистонда камдан кам топилса керак.

Ўзбекнинг Гётега ўхшайдиган истеъдодли шоири Салим Ашур Бўз Педагогика Билим юртининг меҳмонлар дафтарига дастхат қолдираркан, устози Тўлан Низомнинг адабиётимиз олдидаги буюк хизматларини эътироф этиб, "Бўз"ни шоир ёзувчиларнинг Маккаси дея атаган эди.

Тўлан Низом қизиқ латифалар эшитса, кўзларидан ёш чиқиб кетгунча қах -қаха отиб куладилар.

Баъзи бошқалар муваффақиятидан қувона олмайдиган хасадгўй, бахил кимсалар каби хунук ишшаймайди.

Мана шу бағри кенглиги, ҳалоллиги ва бировга ёмонликни раво кўрмагани учун ҳам Тўлан Низомга Худои Таоло Ва Таборак молу дунёю юксак обрў ҳурмат, мартабаларни, илоҳий илҳому гўзал асарларни ато этган бўлса не ажаб.

Ижодингизга барака, Тўланбой ака!

 

 

Ҳурмат билан, Холдор Вулқон

 

Тўлан Низом

Тўлан Низом 1939 йил 17 августда Андижон вилояти, Бўз туманидаги Бешгул қишлоғида туғилган. Ўзбекистон халқ шоири (1998). Андижон педагогика институтини тугатган (1965). Биринчи шеърий тўплами — «Сенинг эртакларинг» (1970). «Ифтихор» (1982), «Ой қизлар» (1988), «Муқаддас руҳ» (1993), «Ватан туйғуси» (1993), «Чаман ичра», «Акс-садо», «Интизорлик» (1994), «Даҳр боғи» (1995), «Сайланма» (1998) каби шеърий тўпламлари эълон қилинган. Достон ва лирик қиссалар ҳам ёзган («Чўлпон»; «Мажнунтол йиғиси»; «Руҳи равоним», 1993; «Уч сўз», 1995; «Ботмай қолган ой», 1996 ва бошқа). «Меҳнат шуҳрати» ордени билан мукофотланган (2003).

ДЎСТ

 


Қанот боғлаб бугун учмоққа шайман,

Торликда чарх учган қушга ўхшайман,

Ҳақ дебон сайрайман, ҳақ деб қақшайман.

Илҳомим фаввора, шундоқ яшайман,

Фавворалар ичра фаввораман, дўст.

 


Манзилга интилдим, ета олмадим,

Ё, бошимни олиб кета олмадим,

Юракка борини бита олмадим,

Довонлар бор ҳали, ўта олмадим,

Оворалар ичра овораман, дўст.

 

 

 

 

 

Подробнее...

 

Одил Ҳотам

Биз қачон қутлаймиз бир-биримизни

 



Боғлар аро ранглар тўлғоғи

Туйғуларга олтин бешикдир.

Яшилликнинг сим-сим титроғи

Оқшомдаги ойдин қўшиқдир.

 


Табиатни англамоқ ҳам бахт,

Бахтдир ёмғир сирин тингламоқ.

Чақинларнинг чарақлаган шаҳд –

Қиличига ётдир зангламоқ.

 


…Тўлғоқларда туғёнлар чақнар,

Лабларингда туғилар исмим.

Кўзларингда мингингчи марта

Эриб кетар юрагим, жисмим…

 

 

* * *

 


… Тўлғоқ тутар дарахт жисмини,

Англамайсан, недан бу титроқ.

Сен билмаган бир қиз исмини,

Қулоғингга шивирлар япроқ.

 


…Харсангтошлар келар жунбушга,

Англамайсан, недан бу титроқ.

Орзуларинг ўхшайди қушга

Ҳамон сим-сим шивирлар япроқ.

 


…Толиқади охири бир кун,

Англайдирсан недан бу титроқ.

Қуёш эса ботар… сен бутун

Сарғаясан мисоли япроқ.

 

 

ҲАМОН…

 


Вазмин харсанг тошлар, жасур қоялар,

Мангулик ҳукмига маҳкум посбондир.

Булут, қуш қаноти солгай соялар,

Осмонда уммону уммон осмондир.

 


Бари ўз ўрнида, бари мунтазам,

Ҳаракат жадвали боқий, устувор.

Табиат – мўъжиза, борлиқ – муҳташам,

Ҳар бир зарра ўрни аниқ, барқарор.

 


Яхлит бир хулоса, яхлит силсила –

Машшоқ қўлидаги мукаммал чолғу.

Оҳанглар борлиғи – умид, ғулғула –

Шўх наво кўнгулдан олгайдир улгу.

 


Саҳролар сарғаяр, ёшарар боғлар,

Селдай оқаверар шамол хониши.

Ҳамон кетмагандир ойдаги доғлар,

Борлиққа мезондир қуёш ёниши.

 


…Ҳаёт-мамот аро топганча омон,

Тафаккур амрида ташларкан қадам.

Ўзини, шайтонни енголмай ҳамон,

Икки жаҳон аро кетмоқда ОДАМ…

 

 

* * *

 


Намчил ҳаво, ҳазин, рутубат,

Парво қилмай қарға, зоғларга.

Вужудингга қилмай ҳеч шафқат,

Чиқиб кетсанг баланд тоғларга.

 


Олавериб ўзлигинг ҳақин,

Мувозанат жадвалини туз.

Бораверсанг қуёшга яқин,

Қолиб кетса пастда ҳорғин куз…

 

 

ГУРЛОВУҚДА


Абдуғани ЖУМАЕВга



Осмон кенгаяди юрганинг сайин,
Тоққа чиқа-чиқа тораяди йўл.
Шўх ел бодомзорни эркалар майин,
Вазмин харсангтошлар силкиб қолар қўл.



Неларни шивирлар қушларнинг лаби,
Уфққа сингишар жилвагар боғлар.
Тикланар курашга тушмоқчи каби,
Мушаклари бўртган паҳлавон тоғлар.



Илҳом тошқинида қалқир мўъжиза,
Буюк қудратга лол қолаверасан.
Ўнгданми, сўлданми, қоя устига,
Ёнбошлаб сувратга олаверасан.



Бошингдан қуёшнинг нури кетмагай,
Руҳларми, ортингдан борар изма-из.
Барчага ҳам сендек насиб этмагай
Абадият билан бўлмоқ юзма-юз.

 

 

 

 

 

Манба: Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг "Ижод.Уз" сайти.

 

 

 

 

 

Ойдин Ҳожиеванинг ойдин шеърлари

 


Мен бир пайтлар болалар учун "Қоратаппак" деган маъжозий қисса ёзганман.Ўша асарни "Гулхан" журналига олиб бордим.Журналнинг бош мухаррири Ойдин Ҳожиева  қўлёзмани кўздан кечириб, олиб қолдилар.Тўғрисини айтсам, ўшанда мен  у асарни журналда чоп этишларига ишонмаганман.Буни қарангки, кўп ўтмай "Қоратаппак" "Гулхан" журналида эълон қилинди.Яна қандай денг.Истеъдодли рассом Хуршид Зиёхонов чизган ажойиб рангли иллюстрациялар билан!Менинг тасвирий санъатдан озми кўпми хабарим борлиги учун анча мунча акварель ишлар мени ҳайратга сололмасди ўшанда.Аммо, Хуршид Зиёхоновнинг иллюстрацияларини кўриб, рассомнинг маҳоратига, юксак бадиий дидига қойил қолганман.Бугун Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг "Ижод.Уз" сайтига кириб, Ойдин опанинг шеърларига кўзим тушди.Қишлоқ манзаралари акс этган у шеърларни ўқиб, маза қилдим. Ойдин опа ўтмишни, болалик чоғларини қўмсаб, онасини соғиниб ёзган бир шеърида:

 

Тонг саҳарлаб ариқ бошида

Лампашишаларни ювади,

Офтоб тушиб кўзу қошидан

Шиша қурумларни қувади.

 


дея ёзадилар.Мисраларни ўқиркансиз, беихтиёр лампашишали чироқлар ёқиладиган электрсиз ватан ўтмиши, тозалигидан ярақлаётган лампашиша кўз олдингизда намоён бўлади, юрагингиз, руҳингиз ўша озода лампашишадай тозаради, ярақлай бошлайди.

Ташқарида — ғўзапоянинг

Ғарамида ухлайди шамол.


дея ёзадилар яна Ойдин опа.Бу ғўзапоя ғарамланган ўзбек ховлисининг, сокинликнинг, осуда кечанинг гўзал сурати эмасми?


Бола очар фикрингда булбул…


дейди шоира яна бир шеърида.Фикр инида мурғак булбул полапонлари!Нақадар гўзал!Ойдин кечага акс -садо бераётган булбул чах -чахи, кўздан нихон булбулнинг сурх новдалар, зангор япроқлар ичидаги ини, сариқоғиз полапонлари жонланади бу мисрада.


Ғўзапоя гулхан алангасида

Қўлларимни тутиб исинолмадим.


Юқоридаги мисраларни ўқиб, кузги шудгорларнинг туманли увотларида ёқилган олис гулханлар, гулхан шуъласидан ёришган шодон чеҳралар лоп этиб кўз ўнгингизда намоён бўлади.


Ойдин опа!Бир пайтлар Сиз менинг "Қоратаппак" номли қиссамни журналда эълон қилган эдингиз.Бугун мен океанлар ортида, "Мувозанат" номли сайтда Сизнинг шеърларингизни чоп этмоқдаман.Қачонлардир бир ижодкорга қилинган яхшилик осмонларда айланиб, айланиб, яна ўзингизга қайтиб келган бўлса не ажаб!Адабиётимиз, яқинларингиз, дўстларингиз, шогирдларингиз бахтига доимо соғ бўлинг, опажон!


Ажойиб шоир ва мохир таржимон Иброҳим ака Ғафуровга ва бошқа устозларга, адабиётшунос олимларга, шоир ёзувчи дўстларимизга, ватандошларга салом айтинг.

Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.

 

 

 

Подробнее...

 

 

Очиқчеҳра, кўнглида кири йўқ, лирик шоир Муҳаммад Раҳмонни ёд этиб.

 

 

Қайси йили эди, эсимда йўқ.


Газета журналларнинг редакцияларини бир қатор кезиб чиқиш, ижодкор дўстлар билан кўришиш, ижодий муҳитдан руҳ олиш каби эзгу мақсад билан Тошкентга бордим ва  "Журнальный центр" биносига чиқиш учун лифтга кирдиму, баногоҳ лирик шоир, раҳматли Муҳаммад Раҳмонга дуч келдим.


Тўғриси, Муҳаммад Раҳмондек буюк шоир билан лифтда учрашиб қоламан деб сира ўйламаган эдим.


Ундай катта шоир мени ҳатто танимаса ҳам керак.Салом - алик қилсам, бу одам ким бўлди дея, ҳайрон бўлиб юрмасин -деган ўй келди мийямга.


Бир маҳал Муҳаммад Раҳмон самимий жилмайиб: -(Холдор Вулқон ҳам эмас, )Холдоржон, қалайсиз, яхши юрибсизми? Ижодлар яхшими? -деса бўладими.


Муҳаммад ака мени танир эканлар.Ҳатто ижод қилишимни ҳам биларканлар дея қувониб кетдим ва айни дамда улуғ шоирнинг бу гапларидан шошиб қолдим.


-Э, ассалому алайкум, Муҳаммад ака, ўзингиз ҳам яхши юрибсизми?Хонадонлар тинчми?Келин аям, жиянларим ҳаммалари соғ -омонми? - дедим мен ҳам шошиб, Муҳаммад Раҳмонга кўришиш учун қўл узатарканман.


Биз кўришдик.


Бу орада мен тушадиган қават чироғи ёнаркан, Муҳаммад Раҳмон билан ҳайрлашдим ва лифтдан чиқдим.


Лифтдан чиқдиму: -Эх, галварс, шоирнинг "Драхтларни уйғотади шаббода" китобини ўқиганингни, "Ёшлик" журналида эълон қилинган "Кўкка тутиб ховучларини" дея бошланадиган "Паландара" номли шеърини қайта қайта ўқиганингни айтсанг бўлардику -дея ўзимни ўзим койидим.


Кейин, ҳа майли, янаги учрашганимизда айтарман дея ўзимни ўзим тинчлантирдим.


Надоматларким, Муҳаммад Раҳмон билан биз қайта учрашмадик.


Шоирнинг шеърлари ҳақида айтмоқчи бўлган гапларим қалбимда қолиб кетди.


Ўзбекнинг Ҳамид Олимжондай жўшқин лирик шоири Муҳаммад Раҳмон тирик бўлганларида бугун қутлуғ 65 ёшга кирган бўлардилар.

Интернетдан ахтариб, унинг "Тақвим варақлаётган одам" ҳамда "Кўхи падаркуш" номли икки шеърини топдим ва бу  гўзал шеърларни сайтимиз ўқувчилари ҳукмига ҳавола қилгим келди.Қаранг, қандай ажойиб шеърлар!

 

 

Тушликни қаердан қилсам экан,

Эрта кимнинг йилоши эди?

Ўтириб қолмадимми бир жойда узоқ,
Кимнинг тагига сув қуйсам экан?..


Пойабзал қалашиб ётар остонасида нуқул,
Худонинг берган куни уйида меҳмон -
Ёмби топиб олганми ялангоёқ қўшним?!

 


ёки

 

…Ватан учун осилиб кетиш,

Ватанга «осилиб» ҳам яшаш мумкин…

 


Каби мисраларда янги гапларни ўқийсиз, беихтиёр шоирга қойил қоласиз!

Ҳа, Ватан дея осилиб, отилиб кетганлар қанча!

Ватанга осилиб яшаётганларчи!..

Муҳаммад Раҳмон шеърларида ҳамма айтавериб медага теккан, увадаси чиқиб кетган сийқа гаплар йўқ.Ҳатто унинг ижтимоий - сиёсий мавзудаги кинояли шеърларида ҳам бадиийликка путур етмайди.Энг муҳими, у ҳали ҳеч бир шоир айтмаган янги гапларни айтади.Муҳаммад Раҳмон шеърияти ёруғ, сувли селли шеърият.

Камтарин шоир Муҳаммад Раҳамоннинг бахти шундан иборатки, унинг ортидан қора қарғиш, хақорат, бўм -бўш туника бўчкадай хуеук танғиллагувчи шовқин, ўпкасини чўпга илган бақир - чақир, ўз бошига кул, тупроқ сочгувчи йиғи сиғи тўла ёзғавалар, қуруқ газетавий техник сўзлар йиғиндисидан иборат, майда маҳаллийчилик, миллатчилик, туз еб туздонга туфламоқ, айёрлик, макру ҳийла, сохта муомала, фитна каби иллатларга эш фисқу фасод, қон йиринг тўла хандак эмас, аксинча, осуда, ойдин сукунатли соҳилларида кўзагуллар очилиб ётадиган, тўлқинлари лапанглаб оқадиган зилол сувли чуқур ва сокин дарёлар каби гўзал шеърият қолди.

Муҳаммад Раҳмон ХХ аср ўзбек шеъриятининг буюк ва бетакрор ёниқ ёрқин шоирлари Рауф Парфи, Муҳаммад Солих, Шавкат Раҳмон, Усмон Азим, Эшқобил Шукур, Абдували Қутбиддинлар даражасидаги шоир эди.

Муҳаммад Раҳмон шеърияти бинафшалар, ялпизлар ариқ бўйлаб чопиб юрадиган, дарахтларини шаббодалар уйғотадиган мангу бир баҳор!

Марҳум устозимиз Муҳаммад Раҳмонни Худо ўз раҳматига олиб, жойларини Жаннатдан қилсин!

Изох: ("Паландара" номи Паланг, яъни йўлбарс сўзи билан боғлиқ бўлиб, "Йўлбарслар яшайдиган дара" маъносини англатади.Бу номдан билиб олса бўладики, қадим замонлар юртимиз тоғу тошларида, дараю тўқайларида йўлбарслар яшаган, кейинчалик улар қириб ташланган.Ҳозир у ерларда тулки, қуён ва оғизларидан сўлак оқиб тургувчи, маккорона иржайганларича бир бирларига тангадай йилтиллаган кўзлари билан тикилиб,  сарғайиб кетган сўйлоқ тишларини такиллатгувчи жирканч шакаллар қолган ҳалос.)

 

Холдор Вулқон


 

 

Подробнее...

 

Ҳалима Аҳмад

"Ва ҳаводан келар йиғининг хиди", "Соғинч боғларида мудрайди кунлар","Сарғайган китобдай титилади боғ"

Қандай дардли ва гўзал ташбеҳлар!(Х.В.)

 

Яшил

(баллада)

 

Эй, қайғу билан бахтни
яраштирувчи,
Эй, Ажал кўзларини
қамаштиргувчи,
Ўзимни
ўзимда адаштиргувчи
Ноламга гул тиккан-
тонгни кўрдингми,
Кўрдингми иситмаси баланд шафақни…
Бу лаҳза кўнглимнинг ямоқларига
Ошиқ этгим келар ҳар бир япроқни.
Хаёл кенгликлари
яшил ва қўнғир,
Соғинч боғларида мудрайди кунлар
Қовжираган эрта ташналигида
Томирда ҳаллослаб чопади хунлар
Самонинг ортида
куйган бир юлдуз
Кулларин тўрт ёнга сочиб очар фол
Ёришмаган фолдай таниш бир овоз
Чорлайди:
Ҳалима, қайдасан, келгин, кела қол!
Мана шу овозга айланар
хокисор умрим,
Аммо кўнглим чироғини ўғирлар кимдир
Ва шодликсиз қолган қорачиқларим-
Ичида
Ненидир шивирлаб тинмайди ёмғир…

 

 

Подробнее...

 
Еще статьи...