Поиск

 

Қорадарё.

 

 

(Суратлар сал сифатсизроқ.Лекин борига шукр.)

 

 

 

Бу дала йўли Қорадарё соҳилларига элтади.

 

 

 

 

 

"Мизхаппар" асаримдаги воқеалар мана шу дарё соҳилларида кечади.(Х.В.)

 

 

Қорадарёнинг саёз кечувлари.Биз бу жойлардан сигир ҳайдаб ўтардик.(Х.В.)

 

 

Қорадарё соҳиллари.

 

Шу анҳор сувларига бақадай сакраб, калла урардик.

 

 

Маслахат қишлоғининг масжиди.

 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмасининг аъзоси


 

Фарид Усмонга



Қон томирлар риштадир, шундан жарангдор созимиз,

Бизга шундай соз ато этган Худодан розимиз.



Шеър ёзишдек бедаво бир дардни юқтирган азиз,

Камтарин шоир Фарид Усмон бизим устозимиз.



Шум қадамлар етмаган тош қоялар мангу макон,

Кўкда бургутлар каби кўз илғамас парвозимиз.



Қилмағаймиз эътибор ёғий ғанимлар ҳайлига,

Бор адолатли Худо -явмул қиёмат Қозимиз.



Йиғламай қувноқ яшармиз бу фано тупроғида,

Титратар оламни гарчанд оҳ ила фарёдимиз.




16/06/2016.

Кеч соат 8:02.

Канада.

 

Андижонлик улуғ ИНСОНларни ёд айлаб

 

Андижонда кўплаб бообрў, камтарин, донишманд ижодкорлар, олимлар ўтганларки, уларнинг саноғига етиш мушкул.

Шундай улуғ инсонлардан бири буюк навоийшунос олим ва математик Омонуллохон Валихонов Боқир (Мансур Ҳалложнинг издоши, Балхда мустабид Махмуд Қатағон фармонига биноан дорга осилган Шох Машрабнинг пири Офоқхўжанинг авлоди, Саййид Омонуллохон тўра) бўлиб, мен бу инсоннинг ҳам назарига тушиш, ва дуоларини олишга мушарраф бўлганман.

Қотма қорачадан келган, нигохи фикрлари каби ўткир ва теран бу олим билан Андижон адабиёт музейида, шеърият анжуманида учрашиб қолдим ва у менинг шеърларимга юксак баҳо бериш билан бирга аруз вазнида қилган машқларимдаги айрим хатоларимни тўғрилашга ёрдам берди, архаик сўзлар маъно -моҳиятини эринмай тушунтирди.

Унинг менга сенлаб мурожаат этганидан хафа бўлмадим.Қайтага, шундай улуғ адабиётшунос олим, Пайғамбар алайҳи салоти васалламнинг авлоди мени қалбига яқин олди дея хурсанд бўлдим.

Аммо Имодиддин Улфат, Восит Саъдуллалар билан учрашиш менга насиб этмади.

Устоз адиб, лирик шоир Олимжон Холдорнинг дуосини олганман.

Олимжон Холдор шундоқ кўчада қўлларини дуога очиб: Буюк шоир бўлинг, бошқа гап йўқ, омин Оллоху Акбар дея юзларига фотиха тортдилар.

Ўзбекистон халқ шоири Тўлан Низом ҳам қийналиб қолган пайтларим менга кўп ёрдам берганлар.

Ёниқ шоир Фарид Усмон эса менга илк бор шеър ёзиш техникасини ўргатганлар.

Ул зотлардан Яратган Парвардигори олам рози бўлсин.Андижонда яна бир тилшунос олим борки, бу инсон ҳақида ҳам ёзмасам бўлмайди.

У Мухторхон Эшонхўжаевич Умархўжаевдир. Бу инсон немис тили бўйича мутаҳассис олим.У ўзининг немис тили шеваларидаги сўзлар таснифотига бағишланган докторлик диссертациясини Германияда ёқлаганлар.

Германияни бошдан оёқ кезиб, оддий немисларнинг ўзларига ҳам маълум бўлмаган шева сўзларини тўплаб, уларнинг келиб чиқиши, мазмунини изохлаб, таснифлаганлар.

Мухторхон ака Пайғамбар Алайхиссаломнинг авлоди эканлиги учунми, юзларида нур, амалида файзу баракотлар бор.

У олим билан суҳбатлашган одам ҳар доим янги, қулоқ эшитмаган ҳикматли гапларни эшитади.

Қалбида кири, кибри йўқ, доимо суҳбатдошига беғараз жилмайиб қарайдиган, хасад, кек, бахиллик, қитмирлик, макру ҳийла нималигини билмайдиган бу очиқчеҳра улуғ инсоннинг бирон марта қовоғини уйганини, бировнинг устидан кулганини, кўча кўйда майда чуйда, бачкана кимсалар билан ичкилик ичиб юрганини кўрмаганман ва нимадандир норизо бўлганини, бировни ғийбат қилганини, ёлғон гапирганини, сўкинганини эшитмаганман.

Доимо кастим шим кийиб, бўйинбоғ тақиб юрадиган маданиятли, диди юксак, камтарин,одоб ахлоқли, ҳар хил зиною маъсиятлардан, харом харишдан йироқ, қалби тонг каби беғубор, олийжаноб у инсонга ҳамиша хавас қилиб яшаганман.

Мухторхон ака узоқ йиллар Андижон чет тиллар институтида ректор бўлиб  ишладилар.

Ҳозир невара чеваралари бағрида қарилик гаштини сураётир.

Камтарин, донишманд олим, филология фанлари доктори Мухторхон Умархўжаевнинг умрлари узоқ бўлсин, илоҳим.

Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.

 

 

 

06/07/2016.

Кундуз соат 2:27.

Канада.

 

Искандар Мадғозиев

Андижонлик истеъдодли шоир ва тарихчи олим

 

Қомусий билим эгаси

Ҳаётда шундай инсонлар бўладики, уларга Яратган бемисл ақл-заковат, тафаккур ато қилган бўлади. Уларнинг кўплаб илм соҳаларига бўлган қизиқиш ва интилиши, ижодкорона юксак истеъдоди ёшлик чоғлариданоқ тез суръатда шаклланиб, шунинг баробарида гўзал хулқ-одоб, нозик дид, фаҳм-фаросат каби фазилатлар ҳам унга уйғунлашиб боради. Бундай инсонларни кўрган, бевосита мулоқотда бўлган ҳар бир киши уларнинг “ладуний” яъни “худо томонидан ато қилинган” юксак истеъдодларига гувоҳ бўладилар.
Биз сўзимиз аввалини бундай гаплар билан бошлашимиз бежиз эмас, албатта. Чунки она Ватанимизда камолга етган бундай қомусий билим эгалари барчамизга яхши танишдир. Лекин булар ичида кўпчиликка маълум бўлмаган, номлари “бир оз” хаёлимиздан кўтарилган шундай инсонлар борки, бугунги ўтмиш қадриятларимиз қайта тикланаётган бир пайтда уларни яна бир бор ёдга олиш, ёш авлодга уларни таништириш лозим бўлади.
Шу ўринда биз етук олим, нозиктаъб шоир ва таржимон, эл орасида катта ҳурмат-эҳтиромга эга бўлган Амонуллохон Валихонов – Боқир ҳақида сўз юритмоқчимиз.
Боқир деганда аввало, баланд бўйли, теран нигоҳли, камтар ва ширинсухан, нозик дид ва фаросат эгаси, ўткир мушоҳадали, айтадиган гапини салмоқлаб, турли маънолар билан бойитиб суҳбатдошига етказиб берувчи ва шу аснода уни ўз оҳанрабоси билан сеҳрлаб, лол қилиб қўювчи инсон кўз олдимизга келади.
Асли келиб чиқиши Саййид Офоқ Хожа (“Оппоқ хўжа”) авлодларидан бўлган Саййид Амонулло Боқирхон тўра 1923 йилда Андижон шаҳрида таваллуд топади. 1928 йилда оталари Саййид Жўрахон тўра вафот этганларидан сўнг оналари Саодатхон пошша қўлида тарбия топади. 30-йиллар бошида қулоқлаштириш сиёсати туфайли бутун мол-мулклари тортиб олингач, қийин шароитда кун кўришга мажбур бўладилар. Шу зайлда, уруш даври қийинчиликларини тортиш билан бир қаторда, кутилмаганда “сиёсий ўйин” қурбони бўлиб, қамоққа олинадилар. Сабаби 1944 йилда Ғулжада тузилган Шарқий Туркистон муваққат инқилобий ҳукумат раҳбарлигига қонуний ҳақдор шахс сифатида у кишининг тавсия қилиниши эди.
Аммо бу лавозимни эгаллашга у киши рози бўлмайди ва совет органлари томонидан вақтинча қамоққа олинади. Орадан кўп ўтмай, у кишининг сиёсий курашларда иштироки йўқлиги исботланиб, озод этилади.
1949 йили Амонуллохон Валихонов Фарғона педагогика институтининг физика-математика факультетига сиртдан ўқишга қабул қилинади. 1954 йили институтни тамомлаб, мактабларда математика ўқитувчиси бўлиб ишлай бошлайди. Дастлаб Андижон шаҳрининг 8, 18, 20-мактабларида, сўнг шаҳарнинг услубий таянч мактабларидан бўлмиш 29-ўрта мактабда математика ўқитувчиси бўлиб фаолият кўрсатади.
1958 йилда Андижон Давлат педагогика институти ректори Ғ.Х.Абдуллаев таклифига биноан институтга ишга ўтади. Институтда 20 йил давомида катта ўқитувчи, “Бошланғич таълим услубияти” (“педфак”) факультетининг декан муовини, декани, физика-математика факультети декани каби лавозимларда ишлайди.
1983 йилдан то умрининг сўнггига қадар (1986 йил 27 декабр) Андижон адабиёт ва санъат музейида мудирлик вазифасини бажаради. Бу давр мобайнида музей фонди ва экспозициясини бойитишда талай ишларни амалга оширади. Нодир қўлёзмалар ва ўтмиш шоирларимиз ижодий ва илмий меросига доир кўплаб китоблар ва ҳужжатлар тўпланади.
Айни шу йиллари Боқир домла саъй-ҳаракатлари билан Андижонда ўтган шоирларнинг таржимаи ҳолларига оид кўплаб маълумотлар йиғилади. Бу эса адабиёт ва санъат музейининг кейинги фаолиятида муҳим аҳамият касб этади.
Табиатан серҳаракат ва изланувчан бўлган Боқир домла музейда ишлаш билан бир қаторда илмий фаолият ва ижоддан бир нафас бўлса-да тўхтамайди, доимо изланишда, ёзишда бўлади.
Ёшлик даврларидан бошлаб Навоий ижодига қизиқиш ва баҳоли қудрат уни тадқиқ этишни кўнглига тугиб қўйган олим улуғ шоир асарларининг нозик қирраларини таҳлил қилишга киришади. Буни Навоий ижодини, умуман шарқ мумтоз адабиётини ва араб-форс тилини яхши билганлиги ва бу адабиётдан етарлича маълумотга эга бўлганлиги билан изоҳлаш мумкин.
Камтарин олим бу йилларда бир қанча илмий тадқиқотлар ҳам олиб боради. “Навоий аллома”, “Навоий ва мусиқа”, “Навоий ижодида гул”, “Навоий ва Жомий” каби илмий ишлар шулар жумласига киради.
Амонуллохон домла айниқса, Навоий ғазалларида кўп учрайдиган “гул” тимсолига алоҳида аҳамият қаратади. Унинг “Навоий ижодида гул” деб номланувчи илмий иши қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади: “Гул ва Навоий навоси”, “Гул ва дардлар давоси”, “Гул ва ранглар жилоси”, “Гул ва маҳбуба сиймоси”, “Гул ва севги можароси”, “Гул ва замон муаммоси”, “Гул ва дил нашъу намоси”, “Гул ва Навоий даҳоси”.
Олим Навоий ғазалларининг бадиий жозибаси, мазмун-моҳияти, оҳанги ва энг муҳими улуғ ижодкорнинг маҳорати хусусида сўз юритишга ҳаракат қилади. У ўзини олим санамайди, балки улуғ шоир асарларининг оддийгина бир мухлиси сифатида хис қилади. Бундан ташқари Навоийнинг ҳаёт фаолияти ва илмий-ижодий салоҳияти хусусида жуда қизиқ ва оригинал маълумотларни тартибга келтиради. Бугунги кунда навоийшуносликда мустаҳкам ўрин эгалловчи асарлар сирасига кирувчи – “Ғазал нафосати” (1985) китоби шу тариқа вужудга келади.
Боқир домла фақатгина Навоий ижоди билан чегараланиб қолмай, балки бобуршуносликка ҳам ўзининг муносиб ҳиссасини қўшади. Унинг “Шоир ва шуур” номли туркум мақолалари Бобур ижодиёти ва шахсиятига оид кўплаб жиҳатларни ўзига қамраб олганлиги билан аҳамиятлидир.
Биз юқорида Амонуллохон домланинг шоирлиги ҳақида айтиб ўтган эдик.
Дарҳақиқат, Амонуллохон Валихонов Боқир тахаллусида ижод қилиб, юздан ортиқ жозибали ғазаллари, ўтмиш ва замондош шоирларимиз ғазалларига боғлаган элликка яқин мухаммаслари, рубоий ва туюқлари, мурабба ва мувашшаҳлари ва бир қатор ҳажвий шеърлари, бундан ташқари Жомий, Саъдий, Навоий, Умар Хайём, Паҳлавон Маҳмуд, Бедил, Гулханий каби шоирларнинг форс-тожик тилидаги асарларининг ўзбек тилига жуда моҳирлик билан қилган таржималари билан ўзбек адабиётига ўзининг катта ҳиссасини қўшганлигини эътироф этиш лозим.
Боқирнинг шоирлик истеъдодига ўз даврида катта авлод вакиллари бўлган кекса ва замондош шоирлар, адабиётшунослар муносиб баҳо берганлар. Жумладан, қўқонлик машҳур педагог Пўлатжон домла Қаюмов (1885-1964) у кишига ёзган хатида (22.12.1961 йил) шундай дейди: “...Кекса шоирлар сингари шеър сўзлаганингиздан менинг ҳануз хайронлигим бордур. Фазлий Намангоний айтганидек:


Бундайки нуктадон сен, ким эрур устодинг?
Ой касби нур қилмас, то офтоб кўрмай...”

Ёшлигидан адабиётга меҳри баланд бўлган Боқир домла 17-18 ёшлариданоқ яхшигина шеърлар, ғазаллар ёза бошлайди. 1943-1944 йиллардан бошлаб “Андижон адабий гурунги” номи билан машҳур бўлган шоирлар даврасига қўшилиши унинг кейинги ижодий фаолиятида катта аҳамият касб этади. Дастлаб Абдулҳамид Хуррам, Улфат, Мунирхон Муинзода, Сайфий, Анисий, Маҳжурий, Ҳабибий каби шоирлар билан танишган шоир кейинчалик, Ғафур Ғулом, Собир Абдулла, Бокий домла, Чархий, Т.Жалолов, В.Абдуллаев, Б.Валихўжаев каби йирик олим ва шоирлар билан ҳам дўстона муносабат ўрнатади. Уларнинг самимий ва мустаҳкам дўстлиги – бир-бирларига ёзган хатлари, муштарак мушоаралари ва шеърларида ўз аксини топгандир.
Шоирнинг 1964 йилда Абдулаҳад Анисийга атаб ёзилган қуйидаги рубоийси ўзбек адабиётида саноқли шоирлар қўллаган “мусовият тарафайн” (икки ёқли шеър) деб аталувчи шеърий санъатда ёзилгандир:

Қутлаш янги йилда Сизни менга фарҳат,
Янги йилда янги саодат ила бахт!
Сизни менга саодат этмиш эди дўст,
Фарҳат ила бахт дўст бўлсин, давлат!

Боқир домла ўз навбатида чинакам олим эди. Маълумот жиҳатидан асли математик бўлган олимнинг кўплаб фанларга қизиқиши кучли бўлиб, aниқ ва табиий фанларни пухта билиши билан бир қаторда адабиёт, тарих, фалсафа соҳаларидан яхшигина хабардор эди.
У кишининг Фузулий ғазалларига озарбайжон лаҳжасида боғлаган мухаммасларидан озарбайжон, Увайсий ғазалларининг рус тилидаги таржимасидан рус, Абдураҳмон Жомий, Навоий, Умар Хайём, Пахлавон Маҳмуд, Саъдий, Бедил, Соиб, Гулханий, Зебуннисоларнинг форс-тожик тилидаги асарлари таржимасидан форс-тожик тилларини, бундан ташқари араб, турк, уйғур ва немис тилларини яхши билганликларини кўришимиз мумкин.
Заҳматкаш олим ва шоир Боқир домла бугун жисмонан орамизда йўқ. Бироқ у кишининг қолдирган бой маънавий мероси – китоб ва қўлёзмалари, матбуотда эълон қилинган шеър ва ғазаллари, мақола ва илмий ишлари ҳамон ўзининг қадр-қимматини, аҳамиятини йўқотган эмас. Ҳалигача у кишини кўрган-билган, суҳбатида бўлган кишилар, шогирдлари ва фарзандлари Боқир домланинг самимий суҳбатларидан олган таассуротларини, ажойиб лутф ва мулойим ҳазилларини, юксак инсоний фазилатларини ҳурмат билан эслайдилар.
Бу йил Боқир домла ҳаёт бўлганларида тўқсон беш ёшни қаршилаган бўлар эди. Яхшиларни ёд этиш муқаддас динимизда ҳам хайрли саналади. Шу боисдан биз шундай инсонлардан бўлган Амонуллохон Боқир домлани эслашни жоиз деб билдик. Зеро, ўзидан яхши ном ва улкан маънавий мерос, солиҳ фарзандлар ҳамда кўплаб шогирдлар қолдирган бундай инсоннинг порлоқ хотираси ҳеч қачон ўчмайди ва қалбимизда абадий яшаб қолади.
Биз сўзимизни шоир Улфатнинг Боқир вафотига ёзган марсиясидан келтирилган қуйидаги парча билан якунлаймиз:



...Минг таассуфким, бу кун бизларни мотамда қўйиб,
Ўтди оламдан ажойиб фазл аҳлин сарвари.

Соҳиби илми ладун эрди, бағоят покрўй,
Обрў топган эл ичра илм элин сардафтари.

Эл аро номи Амонулло, ўзи покиза табъ,
Назм аро Боқир лақаб, ашъор элин тожи сари.

Олтмиш уч ёшида кўз юмди жаҳонни тарк этиб,
Айлади умрин хазон бераҳм ажал ғоратгари.

Илм қомуси эди, афсус минг афсуским,
Борди тупроқ қўйнига бундоқ билимнинг пайкари...


2018 йил, 14 июль.

 

Юқоридаги мақолага бизнинг кичик бир эътирозимиз бор. Искандар, сиз Шох Машрабнинг пири Офоқхўжани "Оппоқхўжа" дея атабсиз. "Офоқ" сўзи дунё маъносини англатади. Офоқхўжа, яний дунёнинг хўжаси, хўжайини деганидир.

Холдор Вулқон.



 

Муфавваз Абдураззоқов


Муфавваз Абдураззоқов - Фидоий (1915-1942). Муфавваз Фарғона пединститутининг 3-босқичида ўқиб турганида, 1940 йилда ҳарбий хизматга чақирилади. Ҳарбий хизматни Белоруссиянинг Минск вилояти, Слуцк шаҳрида адо этаётганида 1941 йили 2-жаҳон уруши бошланиб қолади. 1942 йили Белоруссияни озод қилиш чоғида 27 ёшида ҳалок бўлади. Унинг окопда ёзган ва Андижонга йўллаган 4 мустаҳзоди ва мухаммаси:

 

 


НУР ҚЎЙНИДА ИНСОН



Тонг отди кулиб, чиқди қуёш шунчаки равшан,
Нур қўйнида инсон,
Барқ урди ҳаёт, кулди чаман, гуллади гулшан,
Роҳатда яшар жон.

Бу мулку диёр ичра ўсиб илму саноат,
Жон кўрди ҳаловат,
Бахтнома биза келтирибон завқу саодат,
Юксалди бу даврон.

Бу гулшан аро илҳом олиб, яшнади ёрим,
Онг берди диёрим,
Турмуш менга кўп берди амал, бўлди мадорим,
Топдим шарафу шон.

Фан боғида биз ўсдик азиз мисли санубар,
Ҳижл ўлди-ку ҳулкар,
Инсон шарафи ондинки, ақл соҳиби гавҳар,
Бағри тўла бир жон.

Мадҳини ёзиб тўхтама сен, бу Ватан олий,
Равшан бунинг ойи,
Албатта жаҳон бирлашажак, билки Фидоий,
Милён тоза виждон.

Слуцк шаҳри,
6.08.1940.

 



БЎЛ МЕНГА ҲАМРОЗ



Оҳ сенга узоқ банди бўлиб ўтди ҳаётим,
Наззора қил оз-оз.
Минг йиллар ўтиб кетса-да кўрмас сира зотим,
Бир сен каби танноз.

Юлдуз ила ой бўлди ҳижил қошу кўзингдан,
Кун эрса юзингдан,
Боғлардаги булбул бўладур лол сўзингдан,
Йўқ сенча хуш овоз.

Лаъли лабинга зийнат учун тушган экан ҳол,
Бу сенгaдур иқбол,
Талҳ айлама комим менгa бер бўса билан бол,
Қилғум сени эъзоз.

Ўртанди юрак, куйди жигар соғина ҳар кун,
Раҳм айламадинг чун,
Ҳасрат-ла ўлиб кетсам агар сенга қолур хун,
Не қилғуси сен боз.

Қилғум сенга кел жонни Фидо юзни ёширма,
Дардимни оширма,
Зардоб ила тўлган бу юрагимни тоширма,
Бўл мен била ҳамроз.



Слуцк шаҳри,
30.12.1940.

 



СЎЗИ ОЛТИН



Ҳар кимни ўзин севгани ҳам ёри бўлакдир,
Дилдори бўлакдир,
Кўнглига қувонч бергуси гулзори бўлакдир,
Гулнори бўлакдир.

Севдим дема сен тишлари инжу, сўзи олтин,
Сўнг бўлма жигар хун,
Кулфатни сенга тақдим этар охири бир кун,
Иқрори бўлакдир.

Тортар кишилар юзи чиройлилар учун оҳ,
Йиғлайди тўлиб гоҳ,
Топмас у билан дил уйи ҳеч бир роҳату ислоҳ,
Бедори бўлакдир.

Кўз тоғини ҳар чўққисида юрса у оҳу,
Келтирмаса уйқу,
Дил бошқа бўлиб, ҳар лабида ўйнаса кулгу
Ҳушёри бўлакдир.

Сен излаганинг дунёда, ҳеч жойда топилмас,
Ё пулга сотилмас,
Ширин деганинг бирла асал тотли тотилмас,
Таъм хори бўлакдир.

Қўй бошқани сен, ёки Фидоий яна ёдинг,
Бўлсинки ижодинг,
Сендан не қолар дунёда, сен кyйлаки шодинг,
Ҳамкори бўлакдир.



1941



ЖОН ТОПГУСИ РОҲАТ



Ҳар чоғ кишилар бир-бири-ла бўлса яқинроқ,
Жон топгуси роҳат,
Гар бўлса нифоқ алар ичинда халқи тарқоқ,
Йўқ фан ила санъат.

Ой кўк юзида юлдуз ила шунчаки ёндош,
Бир-бирга кўзу қош,
Бирлик ила кўк кўрпасиданким чиқарур бош,
Мисли бу ҳикмат.

Устози фалак дунёни хўб яхши яратмиш,
Инсонни таратмиш,
Бирини жону жони жанонга қаратмиш,
Кўп кучли бу қудрат.

Ул юлдузи ой бирла ёруқким бутун оппоқ,
Иш эрмас осонроқ,
Ўлса не ажаб дил уйи ундан яна беҳроқ,
Ҳам ақлу фаросат.

Бу уйларингиз лаҳзада меҳмон ила тўлсин,
Мезбон била тўлсин,
Ҳам фан эгаси олиму даврон била тўлсин,
Лол ўлсин ул Суқрот.

Бу тўйларингиз бир неча йил тилда зикрким,
Ҳам бошда фикрким,
Қутлуғ сиза бўлсин эмди Фидоийда шукрким,

Бошим била ҳурмат.



Слуцк шаҳри,
8.04.1941.

 

 


НАВОИЙ ҒАЗАЛИГА МУХАММАС



Ажратди менинг ўз она юртим шаҳаримдин,
Тушдимда йироқ ул лаби ширин-шакаримдин,
Кечгайман охир ёрсиз эришган зафаримдин,
Эй ким нафаси ғойиб эмассен назаримдин,
Воҳким ғаму ҳажринг оқизур қон жигаримдин.

Кўксим тўладир ғам била тошиб келадурман,
Тоғ бўлса алам мен ани ошиб келадурман,
Ҳажринг била кўп йўлдан адошиб келадурман,
Расволиқ ўти бирла тутошиб келадурман,
Эй аҳли саломат, қўпингиз раҳгузаримдин.

Не менга керак боқса неча кўзлари юлдуз,
Ё булбул ўлиб этса менга қанча ширин сўз,
Боқмамки сира ўзга агар бўлса пари юз,
Сен ғофилу мен ваҳм қилурмен кеча-кундуз,
Бу нолайи шабгир ила оҳи саҳаримдин.

Ахтар яна васл олға томон ташла қадамким,
Топсанг ани гар сенга алам мунча не ғамким,
Васл ахтара кўп жисм ила жонимға ситамким,
Ғам елидин ул навъ ўтим урди аламким,
Юз барқ ясар абри бало ҳар шараримдин.

Ҳажринг била ўз табъими инжиқладим анча,
Тоқат тугабон кўксими ҳам тиғладим анча,
Бисмил каби қон оқдики биғ-биғладим анча,
Белинг ғамидин мўя била йиғладим анча,
Ким, ўқ дуру гавҳари ўтди камаримдин.

Йўқдир менингдек ғам била ёр ғамзада ичра,
Қонлар ютамен сенсиз улуғ манзара ичра,
Оққанму кўзи ёши каби шаршара ичра,
Эй зуҳд, йўлим урмаки бу марҳала ичра,
Мақсадғача сенсен бири юз минг хатаримдин.

Бу танни яна ўтлара сен ташлаки, тинман,
Қолдики сўнгак сен ани тарошлаки, тинман,
Мардона Фидоийки кўзин ёшлаки, тинман,
Эй ишқ фано йўли сари бошлаки, тинман,
Гар топса Навоий хабар ушбу сафаримдин.

Брест шаҳри,
21.01.1941


 

Андижонлик шоир ва драматург Карим Аҳмадий (1911-1972) америкалик ёзувчи Langston Hughes билан (Тошкент, 1932-33 йиллар)

Матн ва суратлар Iskandar Madgaziyev фейсбук саҳифасидан олинди.

 

 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

Навоийдан ибратланмоғимиз керак

(Ҳазрат Навоийдан ҳам донишмандроқ бўлиб кетган кимсалар бу мақолани ўқимасин)

 


Пиримиз Амир Алишер Навоий ҳазратлари узоқ йиллар султон Хусайн Бойқаро саройида вазири аъзам вазифасида хизмат қилганлари тарихдан маълум.

Шу ерда бир ҳақли савол туғилади.


Нега барча бирдай ҳурмат қиладиган мулохазали, шарқ шеъриятининг баҳайбат, сўнмас қуёши, донишманд шоир Алишер Навоий подшо саройида хизмат қилдилар?


Нега унинг шеъру ғазалларида хақорат, ношукрлик, мангу норозилик, қарғишу қора фарёд, ғийбату  фисқу фасод кўринмайди, диний ва дунёвий фанатизм, миллатчилик, ирқчилик каби ғоялар кўзга чалинмайди?


Нега?


Ё Пайғамбар Алайхиссалом хадисларига арбаъинлар ёзган Навоийнинг шаръий, фиқхий маърифати, диний ва дунёвий илми, саводи етарли эмасмиди?


Нега Алишер Навоий шеърияти асрлар оша, барча даврларда,  ҳатто худосиз жамиятларда ҳам қатағонга, тазйиқу тақиқларга учрамади, лаънатланмади, аксинча,бирдай буюк ҳурматга, эҳтиромларга сазовор бўлди?


Бугунги давримизда ҳам бобомиз ҳазрати Навоий халқимизнинг энг буюк ва ардоқли шоири бўлиб қолаётганига сабаб нима?


Нега Мир Алишер Навоий ҳазратлари:

 

Олам аҳли билингиз иш эмас душманлиғ,

Ёр ўлинг бир бирингизға, ки эрур ёоорлиғ иш.

 


дея ёздилар?


Нега "уммат аҳли билингиз" ёки "миллат аҳли, ёинки аҳли ирқ билингиз" дея ёзмадилар?


Лоақал "Дунё аҳли билингиз" деб ҳам қўймадилар?


Нега шоир ОЛАМ аҳлига мурожаат қилмоқда?

Олам тушунчаси чексиз галактикаларни, қуёш системларини, поёнсизликни англатадику.


Нечун Ҳазрати Навоий ИЛМИ ҚОЛга эмас, ИЛМИ ҲОЛга эргашдилар, сиёсий исломни эмас, тариқат йўлини танладилар?


Нега мутлақ ҳокимликка, подшоликка, тожу тахтга интилмадилар, маишатга, айшу ишратга, хашаматга, молу матога меҳр қўймадилар?


Нима учун уни подшо мамлакатдан қувиб чиқармади, сассиқ зиндонларида канаю битга талатиб, тириклай чиритмади, бошини жаллод кундасида кесдирмади ё дорга осдирмади?


Чунки Навоий ўз асарларида умуминсоният дарди қайғуларини куйлади, инсониятга, барча одам болаларига бирдай тегишли муҳаббат ва фалосифа мавзуларида ўз ўқувчисини ҳайратлантира оладиган даражадаги нафис, теран, руҳ билан ишланган гўзал сўз санъати намуналарини яратиш билан машғул бўлдилар.


Навоийда илоҳий истеъдод билан бирга одамзод учун энг зарур жихатлар: камтаринлик, ҳалимлик, тавозуъ ва энг муҳими, инсонни эл назаридан қолмаслигига кафил бўлгувчи фазилат - ОДОБ бор эди.

У инсонда одамни маънавий ҳалокатга элтгувчи кибр иллати, хасад, макр йўқ эди.


Навоий гарчанд сўздан ҳар қандай шакл яратиш қудратига эга бўлсада, подшоларни ёки бошқа оддий одамларни мазаммат қилмади, тахқирламади, устидан кулиб роҳатланмади.


Шу яхши фазилатлари учун Худои Таоло уни муносиб тақдирлади, мукофотлади, унга буюк илҳомлар, олий мартабалар, юксак иззату ҳурмат, элнинг, инсониятнинг қиёматгача битмас туганмас меҳру муҳаббатини ато қилди.


Дарвоқеъ, шоирнинг ёки бирор инсоннинг буюклигини, азиматини унинг айтаётган гапларидаги сўзлар залворидан осонгина билиб олса бўлади.


Қаранг, Алишер Навоий, кўриниши одми, содда сўзлари билан олам аҳлига, унсу жинсга, тамоми онгли, идрокли мавжудодларга мурожаат қилиб, душманлик келтириб чиқаргувчи фисқу фасоддан тийилишга,фисқу фасод сабаб бир бирларини ўлдириб, оний чақиндай, йилдиримдай йилт этиб ўтгувчи бу арзимас муваққат умр мобайнида оғир гунохлар ботқоғига ботмасликка, охиратини куйдирмасликка, динидан, миллатидан, ирқидан қатъий назар барча халқлар дўст -биродар бўлиб, бир оила фарзандларидай тинч -тотув, ўзаро уйғун яшашга чорламоқдалар.


Лекин биз ўзбекистонликлар бу насихатга қулоқ тутдикми, тутяпмизми?


Аксинча, ақл билан иш юритиб, мавжуд муаммоларни қиличсиз, қонсиз, муросаи мадора йўли билан хал қилиш ўрнига, асрлар оша турли бахоналар билан улусни урушга чорлаб, кўринмас душманлар тамонидан қўлимизга тутқазилган пантуркизм жадидизм туғини кўтариб, ура ура қилиб, миллион  миллион бегунох одамларнинг қирғин бўлишига, муаззам шаҳарларимиз вайрон бўлишига, юртимиз ер остки ва устки бойликларининг аёвсиз талон тарож қилинишига сабабчи бўлдик ҳалос.Кўпчилик ҳамюртларимиз, учинчи кучлар тузиб берган ғояларга алданиб, йўлдан озиб, ҳануз ўз ўзанини топа олмай, сиёсат сахросида тентираб юрганлари ғоят ачинарли.Биз ўрмонга дарахт кесгани кетаётган буратиноларга ўхшамаслигимиз, аксинча, вақт борида зулматли йўлларимизни мангу сўнмас машъала бўлиб беминнат ёритгувчи Навоийга қайтмоғимиз керак.


Биз Ўзбекистонликлар ўзимизни Амир Алишер Навоийнинг меросхўрлари дея хисоблаб юриш билангина кифояланмай, донишманд бобомизнинг шеъру ғазалларидаги ҳикматлар мағзини чақмоғимиз, улардан тўғри хулоса чиқармоғимиз, амалга оширган ҳайрли ишларидан, ҳаёт йўлларидан ибратланмоғимиз керак.




02/05/2016.

Кундуз соат 12:49.

Канада.

 

 

 

Хосият Рустамова шеърияти ҳақида

 


Хосият Рустамова одамлар: "Старые веееещи!" дея ҳайқириб юрадиган эски тускилар бозоридан Пушкиннинг суратини сотиб олади ва ёмғир савалаётган кўчадан мамнун одимлайди. Пушкиннинг сурати, сершовқин бозор, кулранг осмон ва ёмғир. Хосият уйига бориб, Пушкиннинг суратини хонасининг деворига осиб қўяди.У ерда Пастернак, Цветаева, Ахматова.Хосият хурсанд. У энди ёлғиз эмас.Квартирада яна бир шоир сигарет тутунларининг қуюқ туманлари аро шеър ёзмоқда.У ўрилган ўтларни эшакка юклаётганда бир зум тин олиб, каккунинг ҳасратли овозига қулоқ тутган чоғларини, олис воҳани соғинган.У ўша Хосият Пушкиннинг суратини эхтиётлаб одимлагувчи кўчаларни ўйчан савалаётган  ёмғир каби қитирлатиб шеърлар ёзаётир.Бу Қўчқор Норқобил.Ҳа, Хосият Рустамова билан Қўчқор Норқобил худди Ҳамид Олимжон билан Зулфиядай, Сайид Аҳмад билан Саида Зунуновадай бир қушнинг икки қанотидирлар.Бу қанотлар қайрилмасин.Замонавий адабиётимиз деразасини Хосият Рустамова каби истеъдодли шоиралар ва шоирларнинг ёмғирли шеърлари чўқиб, ўйчан пичирлайверсин.

 

Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.

 

Роман Холдора Вулкана "Жаваронки поют над полем". Читать онлайн.

 

Хосият Рустамова.

Шеърлар

 

 

***

 

 

Энди куни бўйи юраман ўйлаб,

Оғриган бошимга соласан ғамни.

Қушча, ўзимда йўқ нарсани сўраб –

Жуда хижолатга кўйдинг одамни.

 

Жовдираб қарайсан қафасдан отсам –

Бир ҳовуч ушоқ, дон, сув ва майсани…

Олдингга ташлайман нимаки топсам –

Озодликдан бошқа ҳамма нарсани…

 

 

 

 

Подробнее...

 
Т.Низом-286x400 (286x400, 24Kb)

Ўзбекистон халқ шоири Тўлан Низом ижодига ва ҳаётий фаолиятига бир назар.

Бўзтўрғай

(Ўзбекистон халқ шоири Тўлан Низом ижодига ва ҳаётий фаолиятига бир назар)

 


Андижонда "Бўз" деган гўзал қишлоқ бор.

Бир четида ям -яшил ўрмон барпо этилган бу сўлим -салқин қишлоқ маркази ҳозир мўъжаз шаҳарчага айланган бўлиб, кўчаларининг икки чети азим мажнунтоллар тераклар ва сарв дарахтлари шамолларда чайқалиб ётади.

"Бўз" бир пайтлар қуш учса қаноти, одам юрса оёғи куядиган чўлу биёбон бўлган десалар, ишонгингиз келмайди.

Бўзликлар адабиётни, санъатни севадиган, шоир ёзувчиларни, санъаткорларни қадрлайдиган халқ.

Бу қишлоқдан халқимиз орасида ўзининг "Топишмоқ" шеъри билан машҳур, ажойиб шоир ва "Сарбадорлар" романини ёзган таниқли ёзувчи , Ўзбекистон халқ шоири, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг раиси Муҳаммад Али етишиб чиққан.

Муҳаммад Алини ўзбекнинг Пушкини десак, мубалоға қилмаган бўламиз.

Бўзнинг донғини дунёга танитган яна бир лирик шоир Ўзбекистон Халқ шоири Тўлан Низомдир.

Тўлан Низомнинг ўз ижодий услуби, бировларникига ўхшамайдиган алохида сози, латиф овози борки, унинг шеърларини, достонларини бир марта ўқиган одам яна қайта қайта ўқигиси келаверади.

Чунки Тўлан Низом асарларида ифода соддалиги билан ўқигувчини сеҳрлайдиган ички дард, маҳзун мусиқа бор.

Тўлан Низом шеъру достонлари ўз ўқигувчисини худди Бўзнинг чуқур ва тезоқар дарёси "Сариқ жўга" сувлари каби бешик -бешик бўлиб лопиллаб олисларга оқизиб кетиб қолади.

Гоҳо эса унинг шеърлари Бўзнинг тонги далалари, юлғунзорлари узра  муаллақ қанот қоқиб, чулдираётган тўрғайни эслатади.

Тўлан Низом нафақат гўзал лирик шоир, балки нон увоқ топса, бошқалар билан тенг бўлишиб ейдиган қўли очиқ, саҳоватли, қалби тонглар каби беғубор, барчага яхшиликни раво кўргувчи, меҳмонга жонини ҳам беришга тайёр олийҳиммат ИНСОНдир.

Унинг дастурхонидан туз тотимаган ижодкор Ўзбекистонда камдан кам топилса керак.

Ўзбекнинг Гётега ўхшайдиган истеъдодли шоири Салим Ашур Бўз Педагогика Билим юртининг меҳмонлар дафтарига дастхат қолдираркан, устози Тўлан Низомнинг адабиётимиз олдидаги буюк хизматларини эътироф этиб, "Бўз"ни шоир ёзувчиларнинг Маккаси дея атаган эди.

Тўлан Низом қизиқ латифалар эшитса, кўзларидан ёш чиқиб кетгунча қах -қаха отиб куладилар.

Баъзи бошқалар муваффақиятидан қувона олмайдиган хасадгўй, бахил кимсалар каби хунук ишшаймайди.

Мана шу бағри кенглиги, ҳалоллиги ва бировга ёмонликни раво кўрмагани учун ҳам Тўлан Низомга Худои Таоло Ва Таборак молу дунёю юксак обрў ҳурмат, мартабаларни, илоҳий илҳому гўзал асарларни ато этган бўлса не ажаб.

Ижодингизга барака, Тўланбой ака!

 

 

Ҳурмат билан, Холдор Вулқон

 

Тўлан Низом

Тўлан Низом 1939 йил 17 августда Андижон вилояти, Бўз туманидаги Бешгул қишлоғида туғилган. Ўзбекистон халқ шоири (1998). Андижон педагогика институтини тугатган (1965). Биринчи шеърий тўплами — «Сенинг эртакларинг» (1970). «Ифтихор» (1982), «Ой қизлар» (1988), «Муқаддас руҳ» (1993), «Ватан туйғуси» (1993), «Чаман ичра», «Акс-садо», «Интизорлик» (1994), «Даҳр боғи» (1995), «Сайланма» (1998) каби шеърий тўпламлари эълон қилинган. Достон ва лирик қиссалар ҳам ёзган («Чўлпон»; «Мажнунтол йиғиси»; «Руҳи равоним», 1993; «Уч сўз», 1995; «Ботмай қолган ой», 1996 ва бошқа). «Меҳнат шуҳрати» ордени билан мукофотланган (2003).

ДЎСТ

 


Қанот боғлаб бугун учмоққа шайман,

Торликда чарх учган қушга ўхшайман,

Ҳақ дебон сайрайман, ҳақ деб қақшайман.

Илҳомим фаввора, шундоқ яшайман,

Фавворалар ичра фаввораман, дўст.

 


Манзилга интилдим, ета олмадим,

Ё, бошимни олиб кета олмадим,

Юракка борини бита олмадим,

Довонлар бор ҳали, ўта олмадим,

Оворалар ичра овораман, дўст.

 

 

 

 

 

Подробнее...

 
Еще статьи...