Поиск

Қозоқбой Йўлдошев

Филология фанлари доктори, профессор.

 


Бошқа адабиётшунос олимларимизни камситмаган ҳолатда шуни айтиш мумкинки, Қозоқбой Йўлдошевгагина ҳос бўлган: бадиийятни теран ҳис эта олиш, бадиий асар таҳлилидаги ҳолислик, жаррох аёвсизлиги ва юксак дид ҳар кимга ҳам насиб этавермайдиган, ҳавас қилса арзийдиган истеъдоддир.

Гапларимга ишонмасангиз, қуйидаги бахс -мунозарани қунт билан ўқиб чиқинг.

 

Холдор Вулқон



Холис эътироф эҳтиёжи




Қозоқбой-Йўлдош– Одамият жаннатдан қувилгандан бери ўзининг моҳиятини ахтаради. Бу изланиш эса унга ҳаёт, завқу шавқ ва ҳаловат беради. Инсон ўзини англаш йўлида кўп шарафли йўлларни босиб ўтди. Замон тили билан айт­ганда юксак тараққиётга, цивилизацияга эришди. Лекин… биласизми, инсоният муаммоларининг кўлами ҳечам ўзгаргани йўқ. Аксинча, бу муаммолар асрдан-асрга улканлашиб, боши берк кўчага кириб бормоқда. Келинг, кичгинагина бир мисол келтирамиз: тасаввур қилинг, зарурат бўлса бугун экранда танамизнинг ҳар бир ҳужайрасини кузатиш, унинг устида тажриба ўтказиш ва ҳатто ҳаракатланишини таъ­минлаш имкони бор. Лекин шу аппаратларга яраша касаллигимиз ҳам бор-да! Муаммо ҳа­мон ўша: хасталикдан қутулиш! Инсоннинг муаммосини ҳал этолмаган “қулайлик” қандай қилиб тараққиёт бўлади? Менинг назаримда, инсоният асли тараққиётдан қуйига қараб ҳаракатланаётгандек.


Шу маънода айтадиган бўлсак, инсониятнинг бадиий тафаккур тарзи ҳам асрдан-асрга саёзлашиб, ғариблашиб, сийқалашиб бораётгандек. Ахир буюк Навоий СЎЗининг қудратини беш асрдан бери шарҳ қиламиз. Ҳазратнинг сўзи ўнлаб, юзлаб адабиётчиларни профессор қилди. Лекин начора, бошқа Навоий туғилмади.


Минг ваҳки, бадиий тафаккурнинг саёзлашиши азалий ўзанларни ҳам ўзга томонларга буриб юбормоқда. Аслида юксак хаёлот маҳсули адабиёт – инсоннинг ҳақир дунё ташвишларидан, шафқатсиз ҳаёт синовларидан ўтишида энг яқин кўмакчи, сирдош ва маслаҳатчидир. Би­роқ ХХI асрга келиб, том маънода адабиёт ҳам “ер”га тушди. Тирикчилик манбаига, турмуш дас­тёрига, ғоявий қуролга ва ҳакозоларга айланиб бормоқда.
Қозоқбой ака, бу тарзда адабиётнинг саёз­лашишида адабий танқидчиликнинг ҳиссаси кат­та десам муболаға қилмайманми? Чунки адабий танқидсиз адабиёт ривожланмайди. Адабий тан­қидчи, адабий яратувчи ҳамдир.


– Жавобни охирги икки гапингизга тўла қўши­лишимни айтишдан бошлаганим маъқулга ўхшайди. Аслида-ку, юқоридаги даъволарингизда анча ошириб юбораётганингизни ўзингиз ҳам билиб турибсиз. Суҳбат сал кескинроқ бўлиши учун шундай журналис­тик усул қўллаяпсиз, шекилли. Илмий тараққиётнинг жуда шитоб билан бораётгани одам умрининг узайи­шида, бевақт ўлимнинг камайишида, бир одамнинг ўз умри давомида жуда кўп ишлар қилиб қолиш имконияти ошиб бораётганида кўриб-билиб турибмиз. Эҳтимол, инсон маънавияти борасида таназзул кечаётгани ҳақида гапирилса, жўялидир.


Энди салкам олти асрдан буён бошқа Навоий ту­ғилмаганига келсак, бошқа Навоий ҳеч қачон туғил­майди. Бунинг кераги ҳам йўқдир. Зеро, чин санъат ва чинакам санъаткор бетакрорлиги билан қадр­лидир. Бобур ҳам, сиз биладиган Машраб ҳам, Ғафур Ғулом ҳам, Абдулла Ориф ҳам ҳеч қачон қайтарилмайди.

 

 

Манба: Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг "Ижод.Уз" сайти.

 

 

Подробнее...

 

Азиз Саид

Шундай камтарин, дунё ҳавас қилса арзийдиган ёниқ шоирларимиз бор, Худога шукр!

 



Азизбек, шеърларингнизни ўқиб, ҳайратдан бир лахза тарашадай қотиб қолдим.Қойил!

 

Дарахтлар остида

Эриб ётар пишган ўриклар

 


Дунёда ҳали ҳеч бир шоир айтмаган янги гап, янги ташбеҳ.Вах!

 

Пулларини санаётган куз

Кўзини узмас

Теракнинг учидаги

Сўнгги япроқдан.

 


Сизнинг шеърларингизни ўқиган инсофли ОДАМ "Ўзбекнинг шундай ажойиб шоирлари бор!" деб юбориши аниқ.Ҳа, ҳақиқий шоирларгина шундай лирик шеърларни ёза оладилар.


Ахир, шундай бўлиши керакда.


Шоирдан қоп-қора қарғиш, хотинчалиш хақорату майда йиғи -сиғи, ўз бошига кул сочган қора фарёд, фитна, ғараз,гўру кафан, ғийбатлару қон -йиринг килкиллаган хандак, тупук тўла қудуқ қолмаслиги керак!

Ундай нарсалар ҳеч қачон шеър бўлолмайди.Оддий сўзлар йиғиндисини айтиш учун қофия ва мисраларни овора қилишнинг нима кераги бор?Ундай нарсаларни, шундай, оғзаки, даханаки айтса ҳам бўлади.

ҲАҚИҚИЙ ШЕЪР руҳ меваси, санъат асаридир.Санъат асарлари ақл билан ёзилмайди.Руҳ билан ёзилади.Руҳ бепоён ҲОЛ. Ақл эса, модда, ҚОЛ, яъни ҚАВЛ.Руҳ билан шеър ёзишни Худо ҳар кимга ҳам ато этавермайди.

Халқ дардини айтмоқчимисан? Унда одамни кулгисини қистайдиган даражада ёки эснашга махкум этгувчи ўта содда примитив сўзлар ва ёки бақириқ дағдаға, хақорат билан эмас Азиз Саидга ўхшаб айт, қойил қолайлик.

 

Сўзга айлана олмай қийналар
Рангли шарлар ичидаги
Нафасим

 

Азиз Саид бу шеърида гох қизил болишвой, гох жигарранг фашист, гоҳ чала демкрот бўп халқни хавоси айниб қолган шар ичида сақлагувчи жамият ва ўша шар ичида бўғилиб ўлаётган, тоза ҳавога зор инсон образини мато мойбўёқсиз, сўз билан қойил қилиб ифодаламоқда.

Мана шоир ва шеър қандай бўлиши керак.

Бу сизга аллақандай сувсизликдан қақраган ватанда фавворалар қахқахасига лаганбардорларча қасида битиш эмас.


Байрон, Пушкин, Есенин, Лоркаларнинг шеъриятига қаранг.Ҳақиқий маънодаги шоирлардан ёруғ, мангу ўлмас шеърлар ёдгор бўлиб қолади.Яхши шеърлар учун сизга минг раҳамат, Азизбек!
Доимо соғ бўлинг, дўстим!


Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.


 



***

Дарахтни зўрға кўндирдим
Бирга учишга

Қушга айланишимни
Кутамиз энди

***

Сўзга айлана олмай қийналар
Рангли шарлар ичидаги
Нафасим

***

Иккимизнинг қўлларимизга
Ёғар эди баҳор ёмғири

Шамол ҳар кун териб келтирар
Титроғимиз синиқларини

***

Томда қуриган маккапоялар
Қуёшни қитирлаб кемирар сичқон

Кўкдаги қушларга термилар
Қариган мушук

***

Туёқ тозалаётган шаҳарлик аёл
Қўлларига ёпишиб қолар

Олис яйловдаги майсалар саси

***

Соғилаётган сутнинг овози
Ўчоқдаги олов овози
Суҳбатлашар

Кутиб турар тонг бўсағада

***

Бир шода анор
Хона деворига осилган

Кўрпани бошига тортар болакай

***

Пулларини санаётган куз
Кўзини узмас
Теракнинг учидаги
Сўнгги япроқдан.

 

 

 

Манба: Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг "Ижод.Уз" сайти.

 

Подробнее...

 

 

Қорадарё.

 

 

(Суратлар сал сифатсизроқ.Лекин борига шукр.)

 

 

 

Бу дала йўли Қорадарё соҳилларига элтади.

 

 

 

 

 

"Мизхаппар" асаримдаги воқеалар мана шу дарё соҳилларида кечади.(Х.В.)

 

 

Қорадарёнинг саёз кечувлари.Биз бу жойлардан сигир ҳайдаб ўтардик.(Х.В.)

 

 

Қорадарё соҳиллари.

 

Шу анҳор сувларига бақадай сакраб, калла урардик.

 

 

Маслахат қишлоғининг масжиди.

 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

Навоийдан ибратланмоғимиз керак

(Ҳазрат Навоийдан ҳам донишмандроқ бўлиб кетган кимсалар бу мақолани ўқимасин)

 


Пиримиз Амир Алишер Навоий ҳазратлари узоқ йиллар султон Хусайн Бойқаро саройида вазири аъзам вазифасида хизмат қилганлари тарихдан маълум.

Шу ерда бир ҳақли савол туғилади.


Нега барча бирдай ҳурмат қиладиган мулохазали, шарқ шеъриятининг баҳайбат, сўнмас қуёши, донишманд шоир Алишер Навоий подшо саройида хизмат қилдилар?


Нега унинг шеъру ғазалларида хақорат, ношукрлик, мангу норозилик, қарғишу қора фарёд, ғийбату  фисқу фасод кўринмайди, диний ва дунёвий фанатизм, миллатчилик, ирқчилик каби ғоялар кўзга чалинмайди?


Нега?


Ё Пайғамбар Алайхиссалом хадисларига арбаъинлар ёзган Навоийнинг шаръий, фиқхий маърифати, диний ва дунёвий илми, саводи етарли эмасмиди?


Нега Алишер Навоий шеърияти асрлар оша, барча даврларда,  ҳатто худосиз жамиятларда ҳам қатағонга, тазйиқу тақиқларга учрамади, лаънатланмади, аксинча,бирдай буюк ҳурматга, эҳтиромларга сазовор бўлди?


Бугунги давримизда ҳам бобомиз ҳазрати Навоий халқимизнинг энг буюк ва ардоқли шоири бўлиб қолаётганига сабаб нима?


Нега Мир Алишер Навоий ҳазратлари:

 

Олам аҳли билингиз иш эмас душманлиғ,

Ёр ўлинг бир бирингизға, ки эрур ёоорлиғ иш.

 


дея ёздилар?


Нега "уммат аҳли билингиз" ёки "миллат аҳли, ёинки аҳли ирқ билингиз" дея ёзмадилар?


Лоақал "Дунё аҳли билингиз" деб ҳам қўймадилар?


Нега шоир ОЛАМ аҳлига мурожаат қилмоқда?

Олам тушунчаси чексиз галактикаларни, қуёш системларини, поёнсизликни англатадику.


Нечун Ҳазрати Навоий ИЛМИ ҚОЛга эмас, ИЛМИ ҲОЛга эргашдилар, сиёсий исломни эмас, тариқат йўлини танладилар?


Нега мутлақ ҳокимликка, подшоликка, тожу тахтга интилмадилар, маишатга, айшу ишратга, хашаматга, молу матога меҳр қўймадилар?


Нима учун уни подшо мамлакатдан қувиб чиқармади, сассиқ зиндонларида канаю битга талатиб, тириклай чиритмади, бошини жаллод кундасида кесдирмади ё дорга осдирмади?


Чунки Навоий ўз асарларида умуминсоният дарди қайғуларини куйлади, инсониятга, барча одам болаларига бирдай тегишли муҳаббат ва фалосифа мавзуларида ўз ўқувчисини ҳайратлантира оладиган даражадаги нафис, теран, руҳ билан ишланган гўзал сўз санъати намуналарини яратиш билан машғул бўлдилар.


Навоийда илоҳий истеъдод билан бирга одамзод учун энг зарур жихатлар: камтаринлик, ҳалимлик, тавозуъ ва энг муҳими, инсонни эл назаридан қолмаслигига кафил бўлгувчи фазилат - ОДОБ бор эди.

У инсонда одамни маънавий ҳалокатга элтгувчи кибр иллати, хасад, макр йўқ эди.


Навоий гарчанд сўздан ҳар қандай шакл яратиш қудратига эга бўлсада, подшоларни ёки бошқа оддий одамларни мазаммат қилмади, тахқирламади, устидан кулиб роҳатланмади.


Шу яхши фазилатлари учун Худои Таоло уни муносиб тақдирлади, мукофотлади, унга буюк илҳомлар, олий мартабалар, юксак иззату ҳурмат, элнинг, инсониятнинг қиёматгача битмас туганмас меҳру муҳаббатини ато қилди.


Дарвоқеъ, шоирнинг ёки бирор инсоннинг буюклигини, азиматини унинг айтаётган гапларидаги сўзлар залворидан осонгина билиб олса бўлади.


Қаранг, Алишер Навоий, кўриниши одми, содда сўзлари билан олам аҳлига, унсу жинсга, тамоми онгли, идрокли мавжудодларга мурожаат қилиб, душманлик келтириб чиқаргувчи фисқу фасоддан тийилишга,фисқу фасод сабаб бир бирларини ўлдириб, оний чақиндай, йилдиримдай йилт этиб ўтгувчи бу арзимас муваққат умр мобайнида оғир гунохлар ботқоғига ботмасликка, охиратини куйдирмасликка, динидан, миллатидан, ирқидан қатъий назар барча халқлар дўст -биродар бўлиб, бир оила фарзандларидай тинч -тотув, ўзаро уйғун яшашга чорламоқдалар.


Лекин биз ўзбекистонликлар бу насихатга қулоқ тутдикми, тутяпмизми?


Аксинча, ақл билан иш юритиб, мавжуд муаммоларни қиличсиз, қонсиз, муросаи мадора йўли билан хал қилиш ўрнига, асрлар оша турли бахоналар билан улусни урушга чорлаб, кўринмас душманлар тамонидан қўлимизга тутқазилган пантуркизм жадидизм туғини кўтариб, ура ура қилиб, миллион  миллион бегунох одамларнинг қирғин бўлишига, муаззам шаҳарларимиз вайрон бўлишига, юртимиз ер остки ва устки бойликларининг аёвсиз талон тарож қилинишига сабабчи бўлдик ҳалос.Кўпчилик ҳамюртларимиз, учинчи кучлар тузиб берган ғояларга алданиб, йўлдан озиб, ҳануз ўз ўзанини топа олмай, сиёсат сахросида тентираб юрганлари ғоят ачинарли.Биз ўрмонга дарахт кесгани кетаётган буратиноларга ўхшамаслигимиз, аксинча, вақт борида зулматли йўлларимизни мангу сўнмас машъала бўлиб беминнат ёритгувчи Навоийга қайтмоғимиз керак.


Биз Ўзбекистонликлар ўзимизни Амир Алишер Навоийнинг меросхўрлари дея хисоблаб юриш билангина кифояланмай, донишманд бобомизнинг шеъру ғазалларидаги ҳикматлар мағзини чақмоғимиз, улардан тўғри хулоса чиқармоғимиз, амалга оширган ҳайрли ишларидан, ҳаёт йўлларидан ибратланмоғимиз керак.




02/05/2016.

Кундуз соат 12:49.

Канада.

 

 

 

Хосият Рустамова шеърияти ҳақида

 


Хосият Рустамова одамлар: "Старые веееещи!" дея ҳайқириб юрадиган эски тускилар бозоридан Пушкиннинг суратини сотиб олади ва ёмғир савалаётган кўчадан мамнун одимлайди. Пушкиннинг сурати, сершовқин бозор, кулранг осмон ва ёмғир. Хосият уйига бориб, Пушкиннинг суратини хонасининг деворига осиб қўяди.У ерда Пастернак, Цветаева, Ахматова.Хосият хурсанд. У энди ёлғиз эмас.Квартирада яна бир шоир сигарет тутунларининг қуюқ туманлари аро шеър ёзмоқда.У ўрилган ўтларни эшакка юклаётганда бир зум тин олиб, каккунинг ҳасратли овозига қулоқ тутган чоғларини, олис воҳани соғинган.У ўша Хосият Пушкиннинг суратини эхтиётлаб одимлагувчи кўчаларни ўйчан савалаётган  ёмғир каби қитирлатиб шеърлар ёзаётир.Бу Қўчқор Норқобил.Ҳа, Хосият Рустамова билан Қўчқор Норқобил худди Ҳамид Олимжон билан Зулфиядай, Сайид Аҳмад билан Саида Зунуновадай бир қушнинг икки қанотидирлар.Бу қанотлар қайрилмасин.Замонавий адабиётимиз деразасини Хосият Рустамова каби истеъдодли шоиралар ва шоирларнинг ёмғирли шеърлари чўқиб, ўйчан пичирлайверсин.

 

Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.

 

Роман Холдора Вулкана "Жаваронки поют над полем". Читать онлайн.

 

Хосият Рустамова.

Шеърлар

 

 

***

 

 

Энди куни бўйи юраман ўйлаб,

Оғриган бошимга соласан ғамни.

Қушча, ўзимда йўқ нарсани сўраб –

Жуда хижолатга кўйдинг одамни.

 

Жовдираб қарайсан қафасдан отсам –

Бир ҳовуч ушоқ, дон, сув ва майсани…

Олдингга ташлайман нимаки топсам –

Озодликдан бошқа ҳамма нарсани…

 

 

 

 

Подробнее...

 
Еще статьи...