Поиск

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi


Bu she’r qo‘shiqqa aylanmasa xafa ham bo‘lmaymiz.

She’rlarimni qo‘shiqqa aylantirgan hofiz, xonandalardan esa men hech qachon pul talab qilmayman.

Yozgan she’rlarimiz yoshlarni to‘g‘ri yo‘lga chorlaydigan qo‘shiq bo‘lsa, o‘shaning savobi bizga yetib ortadi.

Faqat so‘zlarni o‘zgartirmay, hofiz she’rga o‘z nomini tirkamay aytsa bas.

Bir generalga bag‘ishlab yozgan she’rimizni bitta havaskor hofiz akamiz rasvosini chiqaribdi.

Eshitib, o‘sha she’rdan voz kechib yubordim.



Xoldor Vulqon.


Onam



Molu dunyo, ayshu ishrat xirsidan manmansirab,
Yurganimda simyog‘ochday kekkayib, sirtim silab,
Mast bo‘lib hatto baqirsam, ranjimay insof tilab,
Menga doim jilmayib, ko‘z yoshlarin yutgan onam,
Kech qolib kelsam mabodo to sahar kutgan onam.

Davralarda chiqsa billur hos qadaxlardan jarang,
Do‘stlarim bu kim desa, men ishshayib, kayfim tarang,
O‘z onamdan or qilib, bu qo‘shnimiz debman, qarang,
Menga doim jilmayib, ko‘z yoshlarin yutgan onam,
Kech qolib kelsam mabodo to sahar kutgan onam.

Boshga ish tushganda sodiq do‘stlarim qochganda ham,
Bosh urib borsam, ular qo‘rqib eshik ochganda ham,
Gohi pismiqlar malomat toshini otganda ham,
Menga doim jilmayib, ko‘z yoshlarin yutgan onam,
Kech qolib kelsam mabodo to sahar kutgan onam.

Xovli joylarni onam yurgan ekanlar to‘ldirib,
Onaizorimni men guldek quritdim so‘ldirib,
Pensasin to‘plab menga ketgan ekanlar qoldirib,
Menga doim jilmayib, ko‘z yoshlarin yutgan onam,
Kech qolib kelsam mabodo to sahar kutgan onam.

Kecha kunduz molu dunyo to‘pladim izg‘ib, chopib,
Onajonim sizni mehmon qilmadim, pullar topib,
Shunda ham olamga maqtab, avf etib, aybim yopib,
Menga doim jilmayib, ko‘z yoshlarin yutgan onam,
Kech qolib kelsam mabodo to sahar kutgan onam.



26/05/2018.
Tungi soat 9:37.
Kanada, Onterio.


 


 

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

 

Odamzod bu dunyoga aylanish uchun keladi



Ma’lumki, hech kim, hatto manaman degan akademik olim ham hech qachon oddiy xalqdan donishimandroq bo‘lolmaydi.

Isbot uchun xalq og‘zaki ijodini olib ko‘raylik. Xalq og‘zaki ijodi namunalariga bastalangan shunday qo‘shiqlar borki, ularni ancha muncha shoir yozolmaydi.

O‘zbek xalq maqollari esa, ming - ming yillar elagida qolgan olmos donalar, ota buvalarimizdan meros bebaho hazinalardir.

Bu maqollar shunisi bilan azizki, ular bizning milliy zexniyatimiz bilan chambarchas bog‘liq, turmush tarzimizga, urf -odat va madaniyatimizga uyg‘un.

Xalqimizning oddiy "Aylanib ketay sandan" degan gapining o‘ziyoq, doimiy aylanib turadigan koinot bilan, kosmik tumanliklar harakati bilan bog‘liq ekani haqida hech o‘ylab ko‘rganmisiz?

Buni qarangki, odamzod ixlos bilan betob farzandi atrofida aylansa, xastalik o‘ziga o‘tib, bolasi sog‘ayib ketar ekan.

So‘fiylarning gir aylanib zikr tushishlari ham aynan koinotning aylanma harakati bilan bog‘liq.

Ha, olam aylanadi.

Bugun endi "olam aylanmaydi" degan odamni osiy deya e’lon qilib, gulxanda kuydirishlari ham hech gapmas.

Goh u shaharga, goh bu shaharga borib, aylanib, yana uyiga qaytib kelaveradigan, aylana shaklda muttasil harakatlanib, olamlar bilan birga chirpirab, charx uradigan, tuproqdan bunyod etilgan odam yana tuproqqa aylanaveradi.
Oddiy, yag‘ir do‘ppi kiygan o‘zbekdan: -Ha, nima qilib yuribsan? -deya so‘rasangiz, u soddagina qilib: - Aylanib yuribman -deya javob beradi.

Ha, odamzod bu dunyoga aylanish uchun keladi.
Yo jannatiyga yo do‘zaxiyga.

Mening eng qoyil qoladigan narsam, ota bobolarimiz hali yer quyosh atrofida, quyosh sistemalari esa, yana qaysidir markaz tevaragida aylanishi to‘g‘risidagi gipoteza paydo bo‘lmagan zamonlardayoq olamni "ChARX", ya’ni aylanib turguvchi deya ataganlar.

Bunga qadimiy she’riyatimizdagi charx, charxi kajraftor (ters aylanuvchi olam) so‘zlari dalil va dastak bo‘la oladi.

Keyinchalik ma’lum bo‘ldiki, olam rostdan ham charx kabi aylanib turar ekan.

Shu ma’noda xalqimizning ruslarni "O‘rislar" deya atashi ham shunchaki aytilmaganday, xalqimiz "o‘ris" deganda O‘g‘iz ma’nosini nazarda tutganday tuyulaveradi menga.

Kim biladi, balki o‘rislar ham biz kabi qadimiy O‘g‘izlarning avlodlaridirlar?

Albatta bu bir gipoteza.

Balki bu haqda ham chuqurroq va jiddiyroq o‘ylab ko‘rish kerakdir?
"O‘zbek" atamasi ham menimcha O‘g‘iz beklari degan tushunchadan tashkil topib, O‘g‘izbeklarga aylanib, O‘G‘IZBEK tushunchasidan esa, keyinchalik O‘ZBEK atamasi paydo bo‘lganov.
Yana Valloxi a’lam.
Mening bu shaxsiy fikrlarimga hayrhox bo‘lmagan ba’zi kimsalar darrov bu gaplarimdan gula ko‘tarishga shoshilmasliklari uchun bir ajoyib o‘zbek vatandoshimiz bilan kechgan suhbatimizga to‘xtalmoqchiman.

Davrada o‘zbeklar juda ko‘p edi va ular falon sarkarda ham, falon olim ham o‘zbek bo‘lgan deya o‘zaro baxslashar, tortishar edilar.

Tabiatan kamgap, kamtarin, ammo g‘oyat donishmand suhbatdoshim esa, menga sekingina: -Odam Ato ham o‘zbek bo‘lgan ekan, haa -dedi va yelkalarini silkitib kula boshladi.

Mening ham kulgim qistadi.

Ikkalamiz rosa kuldik.

Darhaqiqat, inson bolasi qaysi irqqa, qaysi millatga, qaysi dinga qarashli bo‘lishidan qat’iy nazar, aslida bir oilaning a’zosi, Odam Atoning zurriyodi xisoblanadi.

Shu ma’noda nafaqat O‘zbekistonimizda mavjud barcha xalqlar va elatlar, balki butun dunyo xalqlari millatidan, dinidan, irqidan qat’iy nazar bir oila farzandlariday ahil inoq yashashlari kerak.

Kimda kim Odam Atoning Xudo tamonidan yaratilganini inkor qilsa, u odam musulmon bo‘ladimi, nasroniy bo‘ladimi, iudey yoki buddaviy bo‘ladimi imoni shubha ostida qoladi.

Negaki, barcha dinlar Odam Atoning Xudoi Taolo tamonidan yaratilgani to‘g‘risidagi haqiqatni inkor etmaydi.

Demoqchimanki, agar biz O‘zbekistonliklar jonajon mustaqil Vatanimizda doimo tinchlik -omonlik, hotirjamlik bo‘lishini istasak, jamiyatda chayonday ovozsiz o‘rmalab, sekin asta fashizmni oyoqlantiradigan, o‘zaro janjallarga, qonli urushlaru qirg‘in barotlarga sababchi bo‘ladigan irqchilik, millatchilik kabi jirkanch illatlardan yiroqroq yashashimiz kerak.

Hazrati Alisher Navoiy bu haqda faqat dunyo halqlariga emas, hatto olam ahliga qarata:


Olam ahli, bilingiz, ish emas dushmanlig‘,

Yor o‘ling bir biringizg‘akim, yorlig‘ ish.




deya ta’lim berganlar.

Endi, Alisher Navoiydan ham donishmandman degan kimsalar bo‘lsa, o‘zlari biladi.

Men shunchaki aytdim, qo‘ydim.



23/05/2018.
Kunduz soat 12:28.
Kanada, Onterio.

 


0_c3d3f_4c0c2109_XL (700x462, 134Kb)

 

 

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

 


O'zbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoevga


Ushbu yozayotgan maktubim shomoldek shoshib, daryoday toshib, tez kunlar ichida yetib ma’lum va ravshan bo‘lsinkim, o‘shal O‘zbekistonning shishadek musaffo havosidan nafas olib, o‘z prezidentlik burchini ado etib yurgan Shavkatbek akamga deb bilgayman.

Assalomu alaykum, Shavkatbek aka.Yaxshi yuribsizmi?Kelin ayam, jiyanlar, nevara chevaralaringiz barchasi sog‘ va omonmi?Qiyinchilik, kamchiliklar yo‘qmi?Mendan so‘rasangiz, men ham sog‘ salomat yuribman, yozib chizib.Bir etak bola.Yettita farzandim, to‘rtta nevaram bor, Xudoga shukur.Beshinchi nevaram tug‘ilish arafasida, Xudo hoxlasa.

Duo qiling, aka, shu nevaram ham to‘rt mijozi sog‘, umri bilan, rizqi bilan dunyoga kelib, sizday ulug‘ inson bo‘lsin.

Aka, mana siz O‘zbekiston Respublikasining prezidentisiz.Men esa oddiy bir yozuvchiman.Lekin ikkimiz ham shu O‘zbek degan xalqning xizmatkorlarimiz.Siz siyosatda, men esa adabiyotda.Dunyo shunday qurilganki, shox ham gado ham qachondir qaydadir bir kuni albatta bu fano tuprog‘ini tark etadi.Insondan esa faqat hotira, hayotu dunyoda qilgan yaxshi amali hamda san’at darajasida yaratilgan asarlargina saqlanib qoladi.Qolgan hamma narsa yemrilishga, o‘zgarishga, ya’ni yo‘q bo‘lishga maxkum.

Bu haqda mening qachonlardir Vatanimda yozgan bir she’rim bor.O‘sha she’rdan bir band keltiraman.


Yuz yil avval yo‘q edim bunda,

Yo‘qligimdan qo‘rqmaganman hech.

Qo‘rqmagayman yo‘q bo‘lib qolsam,

Yuz yildan so‘ng, yoki erta kech.




Bu dunyo nari borsa, qo‘nib o‘tiladigan qo‘nalg‘a, oxirat safariga tadorik ko‘rayotgan muxojirlar, ya’ni insoniyat uchun Xudoi Taolo tamonidan qurilgan muallaq va muvaqqat bir hujra halos.

Taqdir taqozosi bilan xorijda hayot kechirayotgan biz kabi muhojirlar uchun vatanda kechayotgan siyosiy vaziyatni to‘la tasavvur qilish, yo‘nalishni to‘g‘ri belgilay olish juda mushkul.
Biz xuddi quyuq kuzgi tumanlar ichra, yoki oysiz zulmatda chiroqsiz qolgan yo‘lovchilarga o‘xshaymiz.Shu ma’noda kim do‘st va kim dushman ekanini ajratolmay, avvalgi maktublarim bilan, hayajonda biroz shoshma shosharlikka yo‘l qo‘ygan bo‘lishim ham mumkin.

Bu hatolar uchun sizdan uzr so‘rayman.

Yaqinda deng, bir qiziq voqea sodir bo‘ldi.Sizning vertual qabulxonangizga kirib, maktubimni yana bir tekshirib qo‘yish uchun sahifani ochsam, u yerda SNB rahbari o‘rinbosari B.Xodjayev degan odam imzosi bilan maktub turibdi.Maktubda O‘zbekiston Tashqi Ishlar vazirligi qoshidagi O‘zbekiston Elchixonasidan mening muammolarini o‘rganib chiqib, chora ko‘rishi so‘ralgan ekan.

Menga endi avvallari hech bunaqa maktub kelmagani uchun, xursand bo‘lib, bola chaqalarimga, qarindosh urug‘larga bu "hushxabar" haqida telefon qilib yuboribman.


Vatandagi ukamga; -Mana, Sharobiddin, sen ichkilikni tashlab, masjidga qatnab qolganing uchun duolaring ijobat bo‘lib, mening Vatanga qaytishimga Davlatimiz ijozat berdi - deb yuboribman.E, ishonsangiz, ukam bechora, uch to‘rtta bolali xo‘kizday yigit, xo‘rligi kelib yig‘lavordi.-Xudoga shukur, Xudoga shukur, aka! -deydi halos, ho‘ng ho‘ng yig‘lab.Men u bilan telefonda suhbatlashyapmanu, ukamning yig‘layotgan holatini, xo‘rlikdan maxsining qo‘njisiday bujmaygan aftini g‘oyibona tasavvur qilaman.


Hullas, ukam tushmagur hamma qarindosh urug‘larga, mahalladagilarga: - Akamning Vatanga qaytishiga Davlat ruxsat beribdi! -deb tarqatvoribdi.
Qarindosh urug‘lar meni Vatanga qaytyaptikan deb, xursandliklaridan jo‘r bo‘lib, chuvvos solib yig‘lashibdi.
Men bo‘lsam, haligi SNB chiqargan xatni vertikaligayu diagnaliga qayta qayta o‘qiyverib, uni xuddi bir muqaddas suraday yodlab oldim.Adolat bor ekanku -deyman nuqul, ko‘zlarimda jiqqa yosh bilan.O‘sha kuni do‘kondan tort, ko‘ka ko‘lya, har hil shirinligu yeguliklar harid qilib, uyda katta bayram tashkil qildim.


Komediya.


Nasriddin afandiyam mening qarshimda bir jiddiy odam.


Ayniqsa, mening stol atrofida, oila davrasida ko‘ka ko‘lyani kurushkaga quyvolib aytgan gaplarimni eshitsangiz, kulaverib qotib qolarittingiz.
Eng qizig‘i ertasiga boshlandi.Yashin tezligida butun O‘zbekistonga tarqalgan mening Vatanga "qaytayotganim" haqidagi xabardan sergaklanib, nujeli?!nahotki?! -deya, atrofga havotirli alanglab, menga umrida telefon qilmagan ayrim dingquloq stukachlar birdan faollashib deng, ko‘rib gaplashadigan zamonaviy telefonlarida birin ketin aloqaga chiqa boshladilar.Ular o‘zlarini xuddi samimiy tabriklayotgan hayrihox kishilarday tutsalarda, menga xuddi tergov izolyatorlarida tergovchilar tamonidan beriladigan savollarga o‘xshash ilmoqli savollarni berishar, mendan informatsiya olishga zo‘r berib urinishardi.


Men bo‘lsam, hayolan osmonlarda uchib yurardim.


Shirin hayollar surib, Vatanga qaytganimni, Toshkent Xalqaro aeroportida meni kazo kazo rahbarlaru yozuvchilar delegatsiyasi, qarindosh urug‘larim, sinfdosh do‘stlarim, uzun uzun cho‘paklarga mikrafonlarini osib olgan xalqaro va mahalliy jurnalistlar, hokimu hukamo, olimu ulamo, shoiru shuaro, hofizu huzalo, fozilu fuzalo, nog‘orai kalon, karnay surnay sadolari ostida kutib olayotganlarini tasavvur qilaman nuqul.

Ayniqsa, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi mening adabiyot sohasidagi ozmi ko‘pmi qilgan kamtarin xizmatlarimni xisobga olib, unvon bilan taqdirlagani ham ozday, umr bo‘yi mehnat mashaqqatlar bilan yozgan kitoblarimni bir necha jildli saylanma ko‘rinishida qalin muqovali qilib, yuqori sifatli qog‘ozga yuz ming, ba’zan ikki yuz ming tiraj bilan bepul nashr etganlarini o‘ylab yuragim xapqirib ketardi.

Hatto bir teleko‘rsatuvda jurnalistning: - yosh yozuvchi shoirlarga qimmatli maslaxatlaringiz -degan savoliga; - Yoshlar yaxshi shoir yozuvchi bo‘lishni hoxlasa, hech qachon hech narsa yozmasin -deganimni, va bu gapdan jurnalistning hayron bo‘lganini ko‘z oldimga keltirarkaman, hayolan so‘zlarimga shosha pisha aniqlik kiritardim.

-Ha, hech narsa yozmasinlar.Ularning asarlari o‘z -o‘zidan yozilib qolsin.Shundagina ular haqiqiy shoir yozuvchi bo‘lib yetishadilar -deyman.O‘sha kunlari shunday o‘y hayollar bilan osmonlarda uchib yurdim go‘yo.

Bir kuni yana vertual qabulxonaga kirib, sahifamni ochib, SNBning maktubini o‘qirkanman, pastda "javob" va "ko‘chirib olish uchun" degan tablitsalarga ko‘zim tushdi.Shundoq ochsam, u joyda O‘zbekiston Tashqi ishlar Vazirligi qoshidagi O‘zbekiston Elchixonasi chiqargan, mening 2015 yil sobiq prezident Islom Karimov imzolagan qarorga binoan fuqaroligimni yo‘qotganim va endi O‘zbekistonga faqat viza bilangina kirishim mumkinligi yozib qo‘yilgan eski maktub turardi.

Mening ahvolimni bir tasavvur qiling.Yig‘lashni ham kulishni ham bilmayman.Endi qarindosh urug‘larga, ukalarimga, mening Vatanga qaytayotganim haqidagi xabarni eshitib quvongan do‘stlarimga nima deyman, qanday telefon qilaman? -degan o‘y menga tinchlik bermasdi.

Bu mahal hamon chor tarafdan menga ko‘rib gaplashadigan antiqa zamonaviy telefonlar orqali ovozli qo‘ng‘iroqlar bo‘lib turar, hamma xursand.
Ayniqsa ho‘kmatdan gap tegib qolmasin deb, men bilan telefon orqali suxbatlashish tugul, hatto men haqimda o‘ylagani qo‘rqadiganlar ham jonlanib qolgandilar.

Keyin men bu telefondagi suhbatlar samimiyligini tekshirib ko‘rish uchun bir maqolamda 2015 yili sobiq prezident Islom Karimov tamonidan fuqaroligimni yo‘qotganim to‘g‘risdagi xabarni sizdirdim.

O‘sha maqola e’lon qilinishi bilanoq, stukachlarning ham, qarindosh urug‘, yoru do‘stlarning ham telefonlari xuddi shudring tushgan tungi bedazordagi chigirtkalar ovozidek o‘chdi qoldi.
Hatto ukalarimning telefonlari ham jim.


Hayotimni yana zulmat qopladi.

Yaxshiyam deng, aka, baxtimga kitob bor, adabiyot bor, she’r bor.Adabiyot bo‘lmaganida, men allaqachon xorom qotgan bo‘lardim.
Xudoga shukurlarkim, xorijdagi umrim bekorga o‘tmadi.Men shunga xursandman.

Hurmatli prezident, mening sizga yozayotgan ushbu maktubim asrlar osha tarix saxifalarida qolishiga ishonaman.Uning salbiy yoki ijobiy javob topishi esa, endi sizga bog‘liq.Men va menga o‘xshab, Vatanda demokratiya, so‘z va fikr erkinligi bo‘lishini istab, o‘sha paytdagi siyosatni tanqid ostiga olgani uchungina bola chaqasi bilan nohaq xorijga quvilgan, adolatsizlarcha fuqaroligi bekor qilingan O‘zbekiston fuqarolarining fuqarolik statuslarini qayta tiklanishiga, Vatanga qaytishlariga yordam bering.

 

 

 

13/03/2018.

Tongi soat 8:10.

Kanada, Onterio.

 

 

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

 

Tog'am Hurmuhammad Kenjaevning porloq hotirasiga


Hurmuhammad tog‘am she’riyatni teran anglaydigan, oliygoxni tamomlagan ziyoliy inson bo‘lganlari uchun mening she’rlarimni tahlil qilib, boshqalarga tushintirib yurar edi.Ayniqsa: bir she’rimdagi "Osmon o simon.Xuddi yo‘qlik ramzi 0 raqamiday" degan tashbehdan uzoq hayrat va hayajon tuyib yurdilar.


Afsus shunday ajoyib inson, sevimli tog‘am olamdan o‘tib ketdilar.Ilohim, joylari Jannatdan bo‘lsin.


Anchadan beri u insonning muborak hotirasiga nimadir yozmoqchi bo‘lib yurardim.Bugun mavridi ekan.Kechasi yarim tunda uyg‘onib ketib, tog‘amning hotirasiga bir she’r yozdim.


Quyida shu she’rni o‘qiysiz.


22/10/2017.
Tungi soat 2:24.

Oydin sukunat

(Tog'am Hurmuhammad Kenjaevning porloq hotirasiga)



Tog‘a, Chuvamada hozir hoynahoy,
Oqshom tushib, quyosh botgandir.
Oppoq chinni tovoq kabi oy,
Tentaksoyda cho‘kib yotgandir?

Toshqin buzgan ko‘prik xodasi,
Taxtalari yotgandir ko‘chib?
Suv kechardi sigir podasi,
U ko‘prikdan o‘tgani cho‘chib.

Qurillaydi balki baqalar,
Qirg‘oqlarda qamishlar ohi.
Daydi tulki suvlar yoqalab,
Quloq tutar jimlikka gohi.

So‘qmoq uni sohilga boshlar,
G‘ir g‘ir esar tungi shabada.
Ko‘rinar suv ostida toshlar,
Bog‘bon esa uxlar kapada.

Yulduzlarni jimlik xoritar,
Olis osmon -ovoz yetmas joy.
Qabringizni g‘amgin yoritar,
Jim -jit, sokin sukunatda oy.



22/10/2017.
Tungi soat 1 dan 21 daqiqa o‘tdi.
Kanada, Onterio.

 

0_c3d3f_4c0c2109_XL (700x462, 134Kb)

 

 

Xoldor Vulqon

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a'zosi

 

O'rta Osiyoda ekologiya va suv muammolarini hal qilishga oid foydali taklif va mulohazalar


Oldindan aytib qo‘yay.Men ushbu maqolam bilan o‘zimni boshqalardan aqlli qilib ko‘rsatmoqchi emasman.

Aksincha, menga non -tuz, ilm berib, o‘stirib voyaga yetkazgan xalqimning oz bo‘lsada dardiga darmon bo‘lmoq, elimning tuzini oqlamoq maqsadidagina quyidagi maqolani yozmoqdaman.

Ma’lumki, Markaziy Osiyoda ekologik vaziyat yaxshilanishidan shu mintaqada yashaydigan barcha mamlakatlar birday manfaatdor.Shunday ekan,Kaspiy dengizidan Orol dengiziga suv olib kelish uchun Panama kanaliga o‘xshagan kanalni xashar yo‘li bilan qazish ishlarida O‘rta Osiyo mamlakatlari jon deb bosh qo‘shadilar va bu hayrli ishni amalga oshirish yo‘lida ular birgalikda harakat qiladilar.

Turkmaniston Respublikasining Prezidenti, Hukumati va aholisi ruxsat barsa, qo‘shnichilik ramzi bo‘lgan bu savobli ishga rozi bo‘lsa, mazkur DO‘STLIK kanalini Kaspiy dengizining qardosh Turkmaniston xududiga tegishli qismidan qazib kelinsa, biz taklif qilayotgan tarixiy loyixa bir muncha arzonga tushadi.Negaki bu masofa Qozog‘iston xududiga tutash Kaspiy dengizi sohillaridan Orol dengizigacha bo‘lgan masofaga qaraganda yaqinroq.

O‘zbekistonga qo‘shni qardosh mamlakatlar "Bizning suvga extiyojimiz yo‘q.Kaspiy dengizidan Orol dengiziga suv olib keladigan kanalni suvga muxtoj mamalakat o‘zi qazisin" deb bu hayrli ishdan bosh tortadigan mamlakat rahbarlari esa, Orol dengizining qurishi, ekologik muxitning buzilishi va shamolda uchadigan tuz va qum to‘zoni O‘rta Osiyo mintaqasida joylashgan barcha mamlakatlar uchun birday xavf tug‘dirishini, bugungi loqaydlik ertaga o‘nglab bo‘lmas tabiat kataklizmasiga aylanib, daxshatli oqibatlarga sabab bo‘lishi mumkinligini unitib qo‘ymasliklari kerak.

Endi ba’zilar: -Xo‘p, Kaspiy dengizidan Orol dengiziga kanal orqali suv olib kelindi ham deylik.Lekin dengiz suvi nafaqat iste’molga, balki dala ekinlarini sug‘orishga ham yaroqsizku? -deyishlari mumkin.

Ha, to‘g‘ri.

Lekin kanal orqali Kaspiy dengizidan olib kelingan dengiz suvi maxsus suv tozalash inshoatlarida filtrdan, diatom tuprog‘i, (opresnitel distilyator) qurilmasidan o‘tkazilib, tuzi cho‘ktrilsa va Gidroksin kalsiy yordamida kislotasi so‘ndirilsa, u mikroblari o‘ldirilgan suv nafaqat dala ekinlarini sug‘orishga, balki iste’mol uchun ham yaroqli suvga aylanadi.

Bunday inshoatlar yordamida dengiz suvini toza ichimlik suviga aylantirish tajribasini Amerika, Kanada va Isroil mamlakatlari misolida ko‘rish mumkin.

Isroil davlati avval Galiley dengizidan kanal orqali o‘z xududiga suv olib kelib, uni filtrlab, xatto cho‘l mintaqalarini ham ekinzoru bog‘ -rog‘larga aylantirgani bugun hech kimga sir emas.

Keyinchalik ular O‘rta Yer dengizidan suvni xuddi shu tariqa, kanal orqali o‘z mamlakati xududiga olib kelib, hozirda filtrlangan dengiz suvini tejab, tomchilab sug‘orish yo‘li bilan qaqrab yotgan yerlariga hayot bag‘ishlamoqdalar, qishloq xo‘jaligini yuksaltirib, bog‘dorchilik va agrar dexqon fermerchiligini yuqori darajada rivojlantirmoqdalar.

Ular aynan shu yo‘l bilan o‘z mamlakatlaridagi suv muammosini bartaraf qilishga erishdilar.

Biz yuqorida yozgan Kaspiy dengizidan kanal orqali orol dengiziga suv olib kelish yo‘lidagi qardosh, qo‘shni mamlakatlarning o‘zaro hamjixatligi allaqanday millatchilik, irqchilikka, panturkizm yoki panislomizm kabi radikal g‘oyalarga mutlaqo aloqasi yo‘q.

Qo‘shni qardosh mamlakatlar bir oila farzandlariday ahil inoq yashashlari bilan birga Rossiya, Xitoy, Yevropa va G‘arb mamlakatlari bilan ham dinidan va irqidan qat’iy nazar uyg‘unlikda, (garmoniyada) tolerant, ya’ni bag‘ri kenglik, o‘zaro hurmat va do‘stlikka qurilgan umuminsoniy g‘oyalar asosida yashamoqlari joiz.

Endi Kaspiy dengizidan Orol dengiziga suv olib kelishning O‘rta Osiyo mamlakatlari uchun asosiy foydalarini sanaymiz.

1.Orol dengizi suvga to‘ladi, O‘rta Osiyo mintaqasida izdan chiqqan ekologik muxit yaxshilanadi.

2.Kanal qurilishi davomida O‘rta Osiyo aholisining katta qismi ish bilan ta’minlanadi.

3.O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Tojikiston mamlakatlarining eksport maxsulotlari kanalda qatnovi yo‘lga qo‘yiladigan suzuvchi transportlar yordamida Yevropa bozoriga olib chiqiladi.

4.Orol dengizida baliqchilik rivojlanadi, baliqlarni konservalaydigan,baliq uvildiriqlarini, ya’ni ikralarni qadoqlaydigan zavodlar evaziga dengiz bo‘yida yashaydigan Qozog‘istonning orolbo‘yi aholisi va Qoraqalpoqiston Avtonom Respublikasi, Xorazm vohasi, qardosh Turkmanistonning Xorazmga tutash O‘zbekistonga chegaradosh mintaqalaridagi aholisi ish bilan ta’minlanadi.

5.Kaspiy dengizidan keltirilguvchi suv yordamida qudratli elektrostansiyalarning turbinalarini ishga tushirish va ishlab chiqariladigan arzon elektr quvvati xisobiga O‘rta Osiyo mamlakatlari aholisini to‘la va uzuliksiz elektroenergiya bilan ta’minlash imkoniyati paydo bo‘ladi.

6. Bundan tashqari dengiz bo‘ylarida milliy bog‘lar, qo‘riqxonalar, dam olish maskanlari, plyajlar,sanatoriya - davolanish maskanlari, delfinariyalar, okeanariumlar, yaxtklublar barpo etilisa, mintaqada turizm ham rivojlanadi.

7.Bu o‘zaro hamjixatlik O‘rta Osiyodagi qardosh mamlakatlar do‘stligini mustaxkamlaydi.
O‘rta Osiyo mintaqasini ekologik nosozlikdan, iqtisodiy inqirozdan, o‘zaro janjalu urushlardan, vayronagarchiliklardan saqlaydi.


O‘rta Osiyo mintaqasida joylashgan qardosh va qo‘shni mamlakatlarning rahbarlari, turli ko‘zga ko‘rinmas, o‘rtabuzar g‘ayur kuchlarning fitna -provokatsiyalariga uchib, dedi dedi gaplarni ko‘paytirmasliklari, har bir so‘zni o‘ylab gapirib, aql bilan ish yuritmoqlari, o‘zaro janjallashmasliklari, aksincha mintaqada yuzaga kelgan va kelishi mumkin bo‘lgan ekologik, siyosiy -ijtimoiy muammolarni hamjixatlik bilan hal qilish san’atini o‘zlashtirmoqlari kerak.



19/10/2017.
Kunduz soat 12 dan 26 daqiqa o‘tdi.
Kanada, Onterio.

 

 

0_c3d3f_4c0c2109_XL (700x462, 134Kb)

 

 

 
Еще статьи...