Поиск

Xoldor Vulqon

 

Investitsiya haqida yozilgan dunyodagi eng qiziqarli maqola




Andijonda Muhammadali boy(Mamatalivoy) degan odam o‘tgan.Bir kuni Muhammadali boy tushlik payti dam olayotgan  dexqonlar bilan sarrin shamol shashtidagi tollar soyasida suhbatlashib o‘tirarkan, beixtiyor; - oh, bu huzurbaxsh shabbodalar jonning rohati - da! -deb yuboribdi.Shunda hazilkashroq dexqonlardan biri: -Mamatalivoy, shamolni sotamiz, olasizmi? -debdi.Muhammadaliboy bir zum o‘ylanib turarkan: -Rostdan aytayapsizlarmi? -deya so‘rabdi, ishonqiramay.Boyning bu savolini kutmagan dexqonlar ham bir laxza o‘ylanib turarak, bir -birlariga ma‘noli qarab olarkanlar, ulardan biri: - Behazil, biz shamolni sotmoqchimiz-debdi qat‘iy, voqea nima bilan tugar ekan deya qiziqib. Muhammadali boy bo‘lsa, dexqonlarning badtar ensasini qotirib: -Mayli unda, lekin pulim yetarmikin? Necha pulga sotmoqchisizlar o‘zi shamolni? -debdi.Dexqonlar boyning tom -pomi ketib qolganga o‘xshaydi  deya o‘ylab, yana bir -birlariga sirli qarab olarkanlar, ulardan biri, g‘oyat ehtiyotkorlik bilan muayyan narxni aytibdi. -Ha, shamol jonvor unchalik qimmat emas ekanku.Arzongina ekan, sotib olganim bo‘lsin -debdi Muhammadali boy kissasidan oltin tanga to‘la xaltachani olarkan.Keyin oltin tangalarni shoshilmay sanab, dexqonlardan birining qo‘liga tutqazibdida, bor baraka qilibdi.Dexqonlar o‘z ko‘zlariga o‘zlari ishonmay, hayratdan angrayib qolibdilar.Keyin oltin tangalarni o‘zaro bo‘lishib olibdilarda, mamnun iljayishib, Muhammadaliboyni kalaka qilganday: - Shamol endi sizniki bo‘ldi, boy, muborak bo‘lsin -deyishibdi.-Xo‘p mayli unda, men endi boraqolay -debdi Muhammadali boy o‘rnidan turib, otiga minarkan.Keyin qirdan oxista qiyalab, ilonizi yo‘ldan jo‘nab ketibdi. Oradan oylar o‘tib, kuz kelibdi.Dexqonlar daladagi yil o‘n ikki oy mehnat qilib yetishtirgan hosilni yig‘ishtirib, sholilarini yanchib, xirmonlarda donni shamolga otib shopira boshlabdilar.Bir mahal qarasalar, uzoqda aravalar karvoni ko‘rinibdi.Karvonning oldida Muhammadaliboy savlat to‘kib kelayotgan emish.Boy xirmonlarga yaqin kelgach, dexqonlar: -Ha, boy, yo‘l bo‘lsin? -deyishibdi hayron bo‘lib.Muhammadali boy bo‘lsa: -Kelayapmiz, sizlar don shopirayotgan shamolimizning haqini undirgani -debdi. Bu gapni eshitib, dexqonlar qo‘llarida kuraklari bilan hayratdan dong qotib qolgan ekanlar.Men bu rivoyat bilan nima demoqchi bo‘layotganimni balki sezmayotgan chiqarsiz.Demoqchimanki, mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish uchun davlatimiz rahbarlari ham o‘sha sodda dexqonlar kabi dunyo boylariga shamol sotmasinlar.Negaki, vaqt o‘tib, u shamolning haqini foyizi bilan qaytarishga to‘g‘ri keladi.Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish bugungi kunda yangi zamonaviy texnologiyani, innovatsiyani talab qiladi.Innovatsion texnologiyani joriy qilish katta mablag‘larsiz amalga oshirilmaydi.Bu loyihalarni amalga oshirish uchun mablag‘larni tabiiyki, chet el investorlarigina yotqizishlari mumkin.Ammo investorlarga ular mablag‘ yotqizadigan mintaqalardagi siyosiy barqarorlik qanchalik muhim bo‘lsa, o‘sha mamlakatlarning davlat soliqlariga tortish sistemasidagi foyiz darajasi ham o‘ta ahamiyatlidir.Shuningdek ular yirik loyihalarni moliyalayotgan xududlarda, jamiyatlardagi mavjud korruptsiya va byurokratiyadan ham olovdan qo‘rqqanday qo‘rqadilar, xadiksiraydilar.Mening bir odatim bor.Bog‘imizga pitsaning qutisini qo‘yib, unga don dun, non uvoqlarini sochib qo‘yamanda, u donlarni yeyayotgan qushlarni oynadan kuzatib, jimgina zavqlanaman.Bu mening qiziqarli mashg‘ulotlarimdan biri desam ham bo‘ladi.Agar men don sochmasam, tabiiyki,  u joyga qushlar uchib kelmaydi.Ya‘ni qushlarni bog‘imizga manfaat, balki extiyoj boshlab keladi.Men u qushlarni tekinxo‘r demayman.Negaki, ular men sochgan donni yeb, o‘z harakatlari bilan mening qalbimga quvonch bag‘ishlaydilar, sayrab, kayfiyatimni sozlaydilar.Kim biladi, balki ular o‘z tillarida duo ham  qilarlar.Xuddi shuningdek, davlat iqtisodiyotini rivojlantirish uchun, mamlakatni industriyalash,qishloq va xalq xo‘jaligini, sog‘liqni saqlash hamda maorif sistemasini innovatsiyalash, infrastrutkrani yaxshilash uchun chet ellardagi sarmoyador investrlarni jalb qilmog‘imiz kerak bo‘ladi.Investorlarni  ham aynan qushlar kabi mamlakatimizga sarmoya ortdirish ilinji, manfaat, extiyoj yetaklab keladi.Xo‘sh, bizda investorlarni chorlash uchun sochadigan donimiz bormi? Bor albatta.Bu chet ellik investrlarga o‘z bizneslarini yuritish uchun yetarli sharoit yaratishimiz, eng avvalo jamiyatimizda korruptsiya va byurokratizm ildizlarini quritmog‘imiz darkor. Undan ham zaruri, nafsimizni bir necha yillarga tiyib, qantarib, qanoat qilib, mamlakatda tadbirkorlarni,  chet el investorlarini davlat solig‘idan butunlay ozod qilmasakda, soliq to‘lov foyizi darajasini minimal darajada paslatishimizga to‘g‘ri keladi.Shunday qilinsa, O‘zbekistonimizga chet el investitsiyasi daryoday oqib keladi.Kooruptsiya, byurokratiya avj olgan nosog‘lom jamiyatlarga sarmoya yotqizgan investorlar bir kunda topgan tutganidan ajrab, yiqqan terganidan mosuvo bo‘lib yalong‘och qolmaydilar albatta.Ular ham axmoq emas demoqchiman.Ular sarmoya yotqizayotgan loyixalarni o‘sha mamlakat oltin fondiga qarab, ma‘lum shartlar asosida imzolaydilar.Ya‘ni, biron kor hol yuz berib, ularning sarmoyalari barbod bo‘lsa, shartnomada ko‘rsatilgan mablag‘larni foyizi bilan o‘sha mamlakat oltin fondidan sud orqali qurtdek undirib oladilar.Shuning uchun bu sohada g‘oyat extiyotkorlikminan, xushyorlikminan ish yuritmoq darkorki, "investorlar sarmoya yotqizmag‘da!" deya ortiqcha quvonmoq va yotqizilgan moliya, qarzlar evaziga mamlakat iqtisodiyotini oyoqqa turgizib, ko‘pib -shishib, qahramon bo‘p, akkeng chokir kalamish botir deya ko‘ksiga mushtlashga ham shoshilmaslik kerak.Chunki, hukmdorlar harchand urinmasinlar, o‘z ishtaxa istaklariga qarshi albatta bir kuni tarix saxnasidan ketadilar, yo‘qoladilar, yitadilar.Eng yomoni, ular bir paytlar olgan kreditlarni foyizi bilan qaytarish, kelajak avlodlar gardaniga ilinadi.Ana o‘sha avlod noto‘g‘ri moliyaviy siyosat yurgizgan o‘tmishdagi hukmdorlarning yetti pushtini bolaxonador qilib "o‘qiydilar", chuchundingizmi, vvot.Siz endi Yevropaga, yo‘q, yaxshisi, Gretsiyaga bir qaranga.Keyin Ukrainaga qaraysiz.U mamlakatlarning iqtisodiyotiga nima jin urdi?Oyting g‘ona.Ular yuqorida biz aytgan dexqonlar kabi shamolni pulladilar.Ha, ha, aynan shunday.Gretsiya qachonlardir Germaniyadan olgan qarzlarini foyizi bilan to‘lolmay shu ahvolga tushdi.Ukrainanichi?Ukraina Rossiya Gazpromidan shu qadar katta qarzga botganki, bugun Yevrosoyuz hamda Amerika Qo‘shma Shtatlari Ukrainaga yebketar yordamini ko‘rsatishga ham o‘ylanib turibdi.Agar ular Ukrainaga milliardlab moliyaviy ko‘mak bergan taqdirlarida ham, u pullar Ukraina banklariga kelib tushishi bilanoq, Rossiya berilgan qarzlarga to‘lov -tovon tariqasida olib qo‘yadi.Qarzdorlik Ukrainada yashayotgan xalqlarning turmush darajasini keskin pastlatib yubordi, va bu jarayon turli referendumlar yordamida Qrimning Ukrainadan ajrab, Rossiya tarkibiga qo‘shilib ketishiga sabab bo‘ldi, oqibatda esa, Ukraina xududiy yaxlitligiga putur yetmoqda va u mamlakat butun dunyo ko‘z oldida bahorda erigan daryo muzlari kabi birin ketin, katta kichik bo‘laklarga bo‘linmoqda,parchalanmoqda.Ukraina xududiy yaxlitligining halokatga yuz tutishiga jilov -jabduqsiz radikal millatchilik ham sabab bo‘ldiki, radikal millatchilarning boshqa xalqlarning tillariga bosim o‘tkazishi bo‘lginchilar uchun tayyor siyosiy dastakka aylandi va ular bu dastakdan g‘oyat ustalik bilan, san‘at darajasida unumli foydalanmoqdalar.Buni ko‘rib, aqli biroz peshlangan radikal millatchilar bundan keyin boshqa xalqlarning tillariga daxl qilmaslikka va‘da bermoqdalar.Ammo endi kech.Poyezd ketib bo‘ldi.O‘zbek millatchilari ham bu ayanchli siyosiy voqealardan yetarli xulosa chiqarmoqlari, ko‘zlarini kattaroq ochib, g‘aflat uyqusidan uyg‘onmoqlari joizdir.Agar biz O‘zbekistonliklar taraqqiy istar ekanmiz, mahalliychilik, millatchilik, irqchilik kabi iflos, jirkanch illatlarni uzoqroqqa uloqtirib, umuminsoniy g‘oyalar asosida yashashga odatlanmog‘imiz, mamalakatimiz iqtisodiyotiga yotqizilgan chet el investitsiyalarini yebto‘ymas, ochofat kalxatlar o‘rtasida zimdan talon taroj, xomtalash qilinishiga yo‘l qo‘ymasligimiz kerak.Bilaks, vaqtiki xirmonda don shopirayotib, uzoqdan son -sanoqsz aravalar karvoniga va karvon oldida savlat to‘kib kelayotgan investorlarga ko‘zimiz tushadi va bir paytlar arzon garov, qoqi bahosida  pullangan shamol haqi yodimizga tushib, qo‘llarimizda kuraklar bilan hayrat ichra dong qotib qolmog‘imiz hech gap emas.Yomoni shuki, shamol haqi don qolmagan taqdirda mamlakat territoriyasining bo‘laklari bilan to‘lanishiga ham to‘g‘ri kelib qolishi mumkin. O‘zbekistonimizni bunday yomon voqea va xodisalardan Xudoning o‘zi asrasin!

 

 

 

 

12 may, 2014 yil.

Kunduz soat 12 dan 21 daqiqa o‘tdi.

Kanada.

 



 

 

 

 

 

Xoldor Vulqon
O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining a‘zosi

Bugungi jurnalistikamiz va jurnalistlarimiz haqida



Men garchand jurnalist bo‘lmasamda, oddiy bir ijodkor esamda, bu maqolamda nochor o‘zbek jurnalistikasi haqida baholiqudrat fikr yuritmoqchiman.

Avvalo vatan ichkarisidagi jurnalistlarga to‘xtaladigan bo‘lsak, Respublikamiz prezidenti Islom Karimov mintaqadagi nozik va qaltis sharoitdan kelib chiqqan holda, g‘oyat extiyotkorlik bilan olib borayotgan jamiyatni bosqichma bosqich demokratizatsiyalash siyosatiga amal qilib ish yuritayotgan vatan ichkarisidagi jurnalistlarimizni tushunsa bo‘ladi.

Lekin tashqaridagi, xususan chet el radiolarida ishlayotgan ozod va erkin jurnalistlarimizning ayrimlari mening nazarimda ba‘zan xalqaro jurnalistika qonun qoidalariga xilof ravishda ish tutayotganday tuyuladi.

Ya‘ni ular o‘z maqola, intervьyu, ko‘rsatuvlarida jurnalistikaning asosiy me‘zoni bo‘lmish holislikni unutib qo‘yayotganday.

Jurnalist degani voqealarni yoritishda fakt va argumentlarga asoslanib, har ikki tamonning fikrini teng o‘rganishi, tahlil qilishi va o‘sha voqea yuzasidan jarroxlar kabi aniq xulosa chiqarishi zarur.

Voqealarni yoritishda hech bir tamonning arig‘ini chopmasligi, hech kimga yon bosmasligi kerak.

Ana o‘shandagina haqiqiy jurnalistika me‘zonlariga mos tahliliy maqola, intervьyu yoki ko‘rsatuv desa arziydigan material yuzaga keladi.

Bizning jurnalistlarimiz esa, gohida muallifi noma‘lum, biryoqlama, baxsli maqolalarni ham tap tortmay chet el radiolaridan e‘lon qilib, ijtimoiy tarmoqlar sahifasida tavakkal nashr etib yuborish hollari tez tez kuzatilmoqda.

So‘z erkinligi, demokratiya deya to‘g‘ri kelgan, imzosi soxta, muallifi noma‘lum materiallarni e‘lon qilib yuboraverish jurnalistika xisoblanmaydi, aksincha bu muayyan bir jamiyat parokandaligiga sabab bo‘lguvchi provokatsiya, ma‘naviy terror, qo‘poruvchilik deya baholanmog‘i kerak.

Bunday faoliyat so‘z erkinligining, demokratiyaning qonun qoidalariga ham zid.

Qiziq, nega endi jurnalist voqealarni yoritish jarayonida, kamchiliklarga, xatolarga to‘xtalishi mumkinu o‘sha jamiyatdagi mavjud yutuqlarni e‘tirof etmasligi, bor haqiqatdan ataylab ko‘z yumishi kerak?

Chet eldagi jurnalistlarimizning ayrimlari O‘zbekistonda paxta yetishtirish va xosilni yig‘ib terib olishda ota bobolarimizdan qolgan qadimiy XAShAR an‘anasiga amal qilinsa, "Bolalar ekspluatatsiya qilinmoqda!" deya dunyoga jar soladilar.

To‘g‘ri, chet el radiolarida faoliyat yuritayotgan jurnalistlarimiz o‘z ish beruvchisining manfaatlaridan kelib chiqib, olayotgan maoshini oqlashi, ishdan xaydalib ketmasligi uchun har kuni biron voqeani axtarib, surishtirib, topishlari va yozib, chizib, uni efirga uzatib, qalam haqi olishlari, ro‘zg‘or tebratishlari, qora qozonlarini qaynatishlari kerak.

Lekin bu narsa o‘zi tug‘ilib o‘sgan jamiyatdagi voqealarni bir yoqlama yoritish evaziga bo‘lmasligi kerakday mening nazarimda.

Ular "Bolalar mehnati" mavzusida materiallar tayyorlab, bugungi amaldagi O‘zbekiston Hukumati olib borayotgan paxta siyosatini tanqid qilmoqdalar.

Ammo nega aynan shu Hukumat paxta yetishtirish kabi og‘ir agrar siyosatdan bosqichma bosqich, sekin asta qutulish yo‘lida mamlakatda bog‘ -rog‘lar barpo etayotganini, poliz va sabzavot maxsulotlari yetishtirish borasida olib borayotgan e‘tirofga loyiq ijobiy ishlarini yoritishni istamaydilar?

Nega?

Axir bugungi amaldagi O‘zbekiston Hukumati tashabbusi bilan barpo etilayotgan olmazorlar, o‘rikzorlar, uzumzorlar, anorzorlar, anjirzor va shaftolizorlar, bog‘lar, qishloq xo‘jaligi ekinlari va sabzavot yetishtirish siyosati yaqin yillar ichida xalqimizni paxta sanoati mashaqqatlaridan, mamlakatni suv tanqisligidan halos qiladigan  inqilobiy isloxat, ulug‘vor tarixiy proyekt emasmi?

Meva sabzavotni konservalovchi zavodlar ishga tushsa, mamalakatda ming minglab qo‘shimcha ishchi o‘rinlari yaritalidiku.

Ha, paxtani yeb bo‘lmasdi.

Meva chevani, dukakli, boshoqli ekinlar donini, sabzavotni esa nafaqat xalqimiz balki qushlardan tortib, qurtu qumursqalar ham yeydi, manfaat topadi.

Ayniqsa bolalar vitaminga boy meva cheva, tilimi tilni yoradigan qovun tarvuzlar ichida o‘sib ulg‘ayadilar.


Eng muximi, xalqimiz paxta yetishtirishday og‘ir, mashaqqatli mehnatdan sekin asta qutuladi.


Paxta siyosati sabab Vatanimizning yalangliklarga aylangan jazirama dala dashtlari soya salqinli bog‘ rog‘larga, dov daraxtlarga boy hushmanzara joylarga aylansa naqadar yaxshi!


Nega bu quvonchli voqealar haqida hech kim yozmayapti?


Shu ham adolat me‘zonimi?


Shumi endi jurnalistika?

Agar so‘zim kimlargadir biroz og‘ir botib ketgan bo‘lsa, uzr.

Hammaga hurmat bilan, Xoldor Vulqon.





12/05/2016.

Tongi 9:01.

Kanada.

 

 

 

Xoldor Vulqon

Urdu tiliga Hazrati Bobur asos solganlar

 


Xind xalqi dunyodagi eng donishmand, kamtarin va eng tinchliksevar xalqlardan biridir.Bu xalqning Robindranat Tagor, Mxatma Gandi kabi minglab buyuk farzandlari borki, ularning falsafiy qarashlari umuminsoniy g‘oyalarga uyg‘un.

O‘zbekistonda xind filьmlarini sevib tamosho qilishlari, bu ikki xalqning madaniyat, til borasidagi yaqinligiga dalolatdir.

Xindistonda 150 dan ortiq tilda so'zlashuvchi aholi yashaydi, ammo ularning ichida ikkita asosiy so‘zlashuv vositasi borki, ular Urdu va Panjobiy deya ataladi.

Xind xalqi nima uchun Amir Temur va Bobur hamda Xindistonda 350 yil saltanat qurgan Temuriyzodalarga yuksak ehtirom bilan qaraydilar?

Sababi, Sohibqiron Temurbek avlodlari, Boburiyzodalar Xind xalqiga zulm qilmaganlar.Tillarini taxqirlamaganlar, ta‘qiqlamaganlar.

Agar Xind xalqiga o‘z ona tilisida gapirishni taqiqlab qo‘yilganda, tabiiyki, hozir Xind xalqi o‘zbek tilida gapirayotgan bo‘lardi.

Avg‘oniston ham, Kavkaz xalqlari ham o‘zbek tilida gaplashardi.

Mana shu mantiqiy fikrdan xulosa qilsa bo‘ladiki, Temuriy podshoxlar o‘z zamonasining demokratlari bo‘lganlar.

Yana ham aniqroq qilib aytsak, Temuriyzoda podshoxlar dunyoda birinchi bo‘lib demokratiyaga asos solganlar.

Bu narsa, ular fatx etgan yerlarning viloyatlariga o‘zbeklardan emas, mahalliy aholi ichidan chiqqan aqlli, donishmand odamlarni boshliq qilib tayinlaganlarining o‘zidayoq namoyon bo‘ladi.

Ular mazlum xalqlarni zolim hukmdorlardan halos qilib, tartib va adolat o‘rnatdilar, xalqlarning ona tillariga daxl qilib, bosim o‘tkazmaganlar.

Aksincha ularning tillarini rivojlantirganlar.Bugungi kunda Xindistonning davlat tili Urdu tili xisoblanadi.

Urdu tilida so‘zlayotgan xindistonliklarning ko‘plab so‘zlarini tushunamiz va ajablanamiz.Nega? "Urdu" so‘zining lug‘oviy ma‘nosi nima?Shu haqda hech o‘ylab ko‘rmaganmisiz?

Urdu tilining asoschisi bizning bobomiz Zahiriddin Muhammad Bobur bo‘ladilar.

Boburshoh Xindiston taxtini egallab, saltanat qurgan zamonlar, ko‘pmillatli lashkar, sipox salor, ulamolar kengashi a‘zolari va boshqalar bir -birlarini tushunolmay qiynalganlari uchun hazrati Bobur barchaga birday mo‘‘tadil tilni barpo qilish g‘oyasini o‘rtaga tashlaydilar va bu g‘oyani ulamolar kengashi tasdiqlagach, yangi til qurilishiga azimat qiladilar.

Xind, chig‘atoy o‘zbek, fors, arab va boshqa tillardan tashkil topgan bu yangi lisonga "O‘rda tili", ya‘ni saroy tili deb nom beriladi.O‘sha "O‘rda" so‘zi bugunga kelib "Urdu"ga aylandi.

"Boburnoma"ni o‘qisangiz unda "O‘rdadin chiqib" degan so‘zlarga duch kelasizki, Boburshox Saroyni O‘rdu deb ataganlariga amin bo‘lasiz.

Bu narsa O‘rdu so‘ziUrduga aylanganiga shak shubha qoldirmaydi.Urdu tilini Xindistonliklar sevadi, ardoqlaydi va bu ajoyib, go‘zal baynalminal tilga asos solgan adolatli podshox Zahiriddin Muhammad Boburga bo‘lgan hurmat va ehtiromlari hali hanuz baland.

Bugun yon veringizga qarang.Bir xalq ikkinchi xalq tilini yo‘qotish -yittirish uchun zimdan tirishib, tirmashib, til interventsiyasi bilan mashg‘ul.

Dunyo siyosatida til bosqini, pul bosqini degan narsalar borki, bu bosqinlar kirib borgan o‘lkalarni asoratga, ya‘ni asirlikka olish uchun ortiqcha xarajatu atom bombasiga hojat qolmaydi.

Tilini boy bergan xalq tamom bo‘ladi, tarix saxnasidan yitadi, yo‘qoladi, kuchsiz molekula kabi kuchlilarni quvvatlantirib, ularga singib ketishga majbur bo‘ladi.

Eng kulgilisi, bugungi interventlar  adolatliyu, Amir Temur va Boburmirzo  bobolarimiz qonxo‘r va zolim emish.Temur bobo, Boburiylar kallalardan ravoq qurgan emishlar.

Lekin u kallalar o‘sha zamonlardagi mazlum xalqlarni ezib, qonini ichgan mustabid zolimlarning, o‘z xalqini talagan, o‘g‘ri qaroqchilarning, zinokor, qimorboz, bangi, zo‘ravon, davlat qonunchiligini pisand etmaydigan, poraxo‘r xaromzodalarning bosh chanoqlari bo‘lganligi to‘g‘risidagi tarixiy haqiqatni zo‘r berib, yashiradilar.

Agar bobomiz Amir Temur va Temuriyzodalar zolim bo‘lganlarida, o‘zlari zabt etgan mamlakatlarning xalqlariga ozodlik bermagan bo‘lardilar va Rossiya, Kavkaz, Turkiya, Eron, Suriya, Iroq dan tortib to Afg‘onistonu Xindiston hamda O‘rta osiyo davlatlari bilan bugun O‘zbekiston degan ulkan yaxlit mamlakat bo‘lar edi.

Qarang, u xalqlar bugun aloxida va mustaqil hayot kechirmoqdalar.

Shu tarixiy haqiqatdan kelib chiqiladigan bo‘lsa, dunyo xalqlarining o‘z iltimoslariga binoan mazlumlarni zolim hukmdorlardan ozod qilish yo‘lida adolatli kurash olib borgan qahramon ota -bobolarimiz, xususan, Hazrati Amir Temur va Temuriyzodalarni zolim deyish kurakda turmaydigan qip -qizil tuxmat va eng kulgili uydirmadir.

 

 

9 may, 2014 yil.

Kech soat 5 dan 48 daqiqa o‘tdi.

Kanada.

 

 

 

"Muvozanat" degani arabcha "uazana", vazn so‘zidan olingan bo‘lib, teng torozu ma‘nosini anglatadi.Muvozanat ME‘YoRdeganidir.Me‘yor siyosatda ham, o‘zaro insoniy munosabatlarda ham, yemoq -ichmoqda ham, barcha sohalarda bo‘lishi kerak.Me‘yorsizlik  еsa, nafaqat odamni xarob qiladi, balki jamiyatni, dunyoni halokatga uchratishi mumkin.

Xoldor Vulqon

 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

Истеъдодли ҳонанда Нодирбек Холбоев ҳақида


Ҳонандалар ўз репертуарида нечта қўшиқ бўлса ҳаммасини ёддан билади.Созандалар бўлса, катта мақом ёки симфоник мусиқаларни нота альбомига қарамай ҳам фальшсиз қиёмига етказиб чалаверади.

Шу боис мен қўшиқчи, созанда санъаткорларга қойил қоламан, уларнинг истеъдодидан ҳайратланаман ва уларни қаттиқ ҳурмат қиламан.


Айниқса, Ўзбекистон халқ ҳофизи Шерали Жўраевнинг қўшиқларини минг марта қайта эшитсам ҳам ҳеч қачон зерикмайман.


Ўзбекистонимизда қанчадан қанча бебаҳо истеъдод эгалари, буюк санъаткор ҳофизлар, қанчадан қанча талантини Яратганнинг ўзи ато этган санъаткор созандалар ўтганлар.Уларни санаб, адоғига етолмайсан одам.Буларнинг орасида албатта истеъдоди гавҳар каби ярақлаб кўзни қамаштиргувчи дурдона санъат эгалари алоҳида ажралиб туради.Комилжон Отаниёзов, Жўрахон Султонов, Маъмуржон Узоқов, Таваккал Қодиров, Фахриддин Умаров, Ботир Зокиров,  Шерали Жўраев,  Олмахон Ҳайитова, Бобомурод Ҳамдамов, Ортиқ Отажонов каби юзлаб ҳофизлар ва созандалар санъатимиз осмонининнг сўнмас юлдузларидир.


Мен уларнинг номларини рўйхат қилсам, исмлари рўйхатга сиғмай қолган азиз санъаткорларимиз ранжиб қолишидан чўчиб, юқоридаги номлар билангина чегараланаман.


Дунёда қўшиқчи кўп созанда кўп, аммо санъаткор ҳар доим ҳам туғилавермайди. Сўз санъатида, яъни адабиётда ёки тасвирий санъатдами ёки қўшиқчиликдами яратилган асар ҳақиқий санъат асари мақомига юксалиши учун у асарда бадиийлик, туйғу, дард ва энг муҳими оригиналлик, яъни ўзига ҳослик бўлиши керак.

Асарда дард бўлмас экан, у қуруқ сўз ёки шовқин бўлиб қолаверади.

Шовқин эса ҳеч қачон санъат бўлолмайди.


Яна шуни ҳам афсус билан таъкидламоқ керакки, ҳақиқий, ёниқ санъат соҳибларининг баъзилари мақтовлардан талтайибми, юлдуз касалига чалинибми, ўз душманларининг қопқонига илинибми, ваё нафсининг кўйига кирибми, кутилмаганда зарарли иллатларга муккасидан кетадилар, ўзларини ҳалокат қиличига, тиғи парронга уриб оладилар.

Ўшандай иллатлар қуршовига тушиб қолган ноёб истеъдод эгаси кутилмаганда майга, кўкнорига ружу қўйиши, шиша ғарибига айланиб қолиши, ва охир оқибат унинг Худо ато этган истеъдод кўзгуси хиралашиши ва ҳатто дарз кетиб, бутунлай чил парчин бўлиши ҳам мумкин.


Бу ёвуз иллатларнинг асл манбаи, ўчоғи НАФС. Нафсни тийиш, тизгинлай олиш эса ИНСОФ дейилади.ИНСОФ инсонни иллатлардан, ҳалокатдан қутқаради.Нафсини тийган, инсофли, қаноатли камтарин одамни ҳамма ҳурмат қилади, ундай инсонни халқ севиб, бошига кўтаради.


Гап билан чалғимай, яна юксак санъат масаласига қайтамиз.


Маълумки баъзи ноёб истеъдод эгалари баҳорий йилдиримдай ярқ этганларича ўз қисқа умрлари давомида гўзал ва мангу ўлмас санъат асарларини яратадилару,  бирон бир касаллик туфайли оламдан кўз юмадилар.Ҳудди буюк санъаткор ҳофизлар Ботир Зокиров, Муҳриддин Холиқов, Охунжон Мадалиевлар каби.


Биз эса ғафлатда қолиб, эътиборсизлигимиз сабаб, вақтида уларнинг қадр -қимматини жойига қўёлмаганимиздан минг афсус надомат чекамиз, ва нега уларни эхтиёт қилмадик, нега уларга тириклигида икки оғиз илиқ сўз айтмадик - дея ич ичимиздан айбдорлик ҳиссини туйиб, ўзимизни ғойибона койиб юрамиз.


Биз кези келса, далаларни оҳиста ёритиб юқорилаётган ойдай, тўрғайлар сайраётган тонги кенгликлар узра балқигувчи баҳайбат қуёшдай юксалаётган ёш истеъдодларни эхтиёт қилишимиз керак, уларга истеъдод кўзгусини хиралаштирадиган, ҳам жисмоний ҳам руҳоний ҳалокат тўфонига гирифтор этгувчи воз -воз иллатлардан,тил югиригидай оғир ҳалокатдан сақланишлари учун ҳар биримиз қўлдан келганича насихат қилишимиз керакдай.


Гарчанд улар ўзларида бизнинг насихатларга унчалик эхтиёж сезмасаларда.


Табиийки мен ҳам баъзан эл қатори, ижоддан чарчаган пайтлар ўзбекча қўшиқларни мп3 форматда эшитиб, хордиқ чиқариш учун ижтимоий тормоқларга ҳам бир қур назар ташлайман.


Шундай пайтларнинг бирида баногоҳ фарғоналик ёш истеъдодли санъаткор Нодирбек Холбоевнинг "Оҳ тортаман, оҳ" деган қўшиғини эшитиб қолдим ва у йигитнинг санъатига қойил қолдим.


Ҳудди Ўзбекистон халқ ҳофизи Озодбек Назарбековнинг Заҳириддин Муҳаммад Бобур ғазалларига басталаб айтган қўшиқларини тинглаганимдаги каби.


Менга Нодирбекнинг устозларга бўлган юксак ҳурмати, одоби, камтаринлиги ва хушёрлиги мақул бўлди.Юқорида айтганимдек, гарчанд мен ўзим соз чалишни қўшиқ айтишни билмасамда, ҳамиша ҳофизлар ва созандаларнинг истеъдодига ҳайрат билан қарайман.

Ким билади, балки ҳофизлар ва созандалар ҳам шоир ёзувчилар ёзган санъат асарлари қаршисида таҳайюлга чўмар ва бу нарсаларни қандай ёзди экан дея ҳайратланарлар.

Нодирбек ўзининг ўша "Оҳ тортаман оҳ" қўшиғи билан миллион миллион одамлар юрагида ётган, аммо дилидан тилига чиқара олмаётган муҳаббат дардини нолаю оҳанг билан санъат даражасида ифодалаб қўйибди.

Менинг бу мақолада Нодирбек Холбоевга ва у орқали барча ёш, истеъдодли санъаткор укаларимга сингилларимга айтмоқчи бўлган энг муҳим гапим шуки, улар пул, мол ортидан қувиб, ўз ноёб истеъдодини рақсбоп, тўйбоп қўшиқлар яратишгагина сарфлаб, қоп -қоп пул топиб, яхши ховли жой қилиб, бою бадавлат, айшу ишратда, маишатда яшаш истаги билан санъатни ўз нафсларига қурбон қилмасинлар, санъатни ўлдирмасинлар.


Бу дунёда ўлдирилган ҳар қандай нарсанинг уволи тутади.


Нафсларини тийиб, туну кун изланиб, машқ қилиб, тинимсиз, қаро терга ботиб ишласинлар.Молу дунё, ҳою хашам, айшу ишрат, маишат, давру даврон барчаси ўткинчи, муваққат.


САНЪАТ эса абадий.

Мен ҳеч йўқ юзта кўнглимдагидай туйғули шеър ёзиб қолдиролсам, шунга улгиролсам, мендан бахтли одам йўқ дер эдим.

Бугун эса, Худога шукр, ўзимга мақул бўладиган шеърлар минга яқинлашиб қолибди.Бу ёқда прозаик асарлар дегандай, ҳуллас, ёмон эмас.


Бу сўзларимни мақтанишга йўйсангизлар ҳам бунинг менга унчалик аҳамияти йўқ.


Энг муҳими, бир эмас минглаб "Оҳ тортаман оҳ" каби ҳақиқий дурдона қўшиқлар, санъат асарлари яратилишини истаб, шу гапларни айтдим.

 

Санъатнинг тури кўп, аммо мусиқа ва қўшиқчилик бор жойда тамошо бўлади, тўй бўлади.


Тўй бўлган жойда эса, тинчлик ҳотиржамлик бўлади, уруш бўлмайди, қирғин, вайронагарчилик, қимматчилик, қахатчилик ва очарчилик бўлмайди.


Санъат худди спорт каби одамларни, халқларни, инсониятни бирлаштиради.


Шу призмадан қаралса, мен айтмоқчи бўлган гапларнинг ҳам майда чуйда эмаслигига амин бўласиз.


Менинг назаримда гўзал туйғуларни сўз билан ёки қўшиқ билан ё рангтасивир билан ифодалай билган, одамлар дилидан тилига чиқара олмаётган дардли ўй ҳаёлларини санъат даражасида шаклга шамоилга сололган одамгина ҳақиқий ижодкор хисобланади.

Сеҳрсиз сўз, туйғусиз, дардсиз шеър, картина ёки қўшиқ ҳеч қачон муҳлисларга муайян руҳий кайфият бағишлай олмайди.

Ижодкорни Худо шундан асрасин.


Гапнинг сираси, мен Нодирбек Холбоевнинг қўшиқларини қайта қайта эшитдим ва бу ажойиб ҳофизни чин юракдан ғойибона дуо қилдим.


Илоҳим, Нодирбек Холбоевнинг санъатига кўз тегмасин ва унинг ижодий гурухи фаолиятига Яратган Парвардигор ўзи файз берсин, барокотлар ато қилсин ва уни юқорида биз айтиб ўтган иллатлардан, воз -возлардан, жамиятнинг жиғига тегувчи, элнинг назаридан қолдиргувчи беодобликдан, кибрдан, журми исёндан ўз панохида сақласин.

Ҳофизнинг бундан кейинги яратиладиган қўшиқлари ҳам "Оҳ тортаман оҳ" қўшиғи даражасидан пастламасин, майдалашмасин, бачканалашмасин,хира тортмасин, худди ўша гўзал, дардли қўшиқдай ярақлаб элимиз дилига соф лирик туйғулар бахш этаверсин.


Нодирбек Холбоев бошчилигидаги "Кичик карвон" дея ном қўйилган ижодий гурух одамлар карвони бир қўниб ўтадиган беш кунлик муваққат карвонсаройда кузги осмонлардаги турналар карвони каби парвозлари юксак ва ҳайратланарли ва коинотда тасбехдай айланаётган сайёралар карвонидай доимо тартибли ҳаракатда бўлсин, қонуният чизиғидан чиқмасин.


Ҳар бир яхши нийятли, ВАТАН БУТУНЛИГИНИ, ЭЛИМИЗ ТИНЧЛИГИНИ ўйлаган карвон ўз кўзлаган манзилига етсин, саҳроларда қароқчиларга таланмасин.

 

Сен агар буғдой бошоқ бўлсанг, сомонингман, Ватан,
То абад БОШИНГ омон бўлсин, товонингман, Ватан.

Барча яхши, барча оқил, барча доно файласуф,
Қимтиниб бир чеккада юрган ЁМОНИНГМАН, Ватан.

 


Ҳурмат билан, Холдор Вулқон.




17/07/2016.

Тунги соат 11:38.

Канада.

 

 

 

 

Xoldor Vulqon

Aruz ohanglari

 

 

 


Bevafo o‘tkinchi dunyo, davr  o‘tar, davron o‘tar,

Toju taxt, oliy qasrlar, xonaqo, ayvon o‘tar.

 


To‘ymagay inson hayotga yuz emas, ming yilda ham,

Bu yorug‘ dunyoga kelgan kimsa bir mehmon, o‘tar.

 


Topmagach mangu yashashga dori darmon axtarib,

Topshirib jonin Xudoga chorasiz hayron o‘tar.

 


Tosh otib dil oynasin sindirsa chil -chil, ul odam,

Yaxshilik ko‘rmay jahondan yer bilan yakson o‘tar.

 


Yuzlanur kimki Xudoga porlagan imon bilan,

Qabridan Jannat shamoli, bo‘yi gul rayhon o‘tar.

 


Chek riyozat, qil ibodat, oshma xaddingdan vale,

Kim savobdan uysa xirmon, shul asl dexqon, o‘tar.

 


Hayqirib, Haq so‘zni aytib, uyg‘otib g‘aflat elin,

Yer bilan osmonni  zir -zir titratib Vulqon o‘tar.

 

 

 

 

 

1 may, 2014 yil.

Kech soat 5 dan 6 daqiqa o‘tdi.

Kanada.

 

 

Bu she‘rni qo‘shiqqa aylantirgan hofizlardan pul -mol talab qilmayman.Ammo, savobini arra qilamiz.

Xoldor Vulqon.

 

 

 
Еще статьи...