Поиск

Xoldor Vulqon

Bahor quvonchi

 

(Ismi o‘zbek milliarderi Alisher Usmonov sharafiga qo‘yilgan o‘g‘lim Alisher Usmonovga bag‘ishlanadi.)

 

 


Qara, o‘g‘lim!

Sen tishlab sindirоlmagan

Toshday qattiq o‘rik danagi

Yashil tilin ko‘rsatganicha

Iljaymoqda bahorgi bog‘da.

Mana, sen ham iljaymoqdasan

O‘sha o‘rik danagi kabi!

 

 

 

 

21/04/2014.

Tongi soat 6 dan 31 daqiqa o‘tdi.

Kanada.


 

 

Xoldor Vulqon

Quvnoq odam

 


Men dunyoda yashaganim yo‘q,

Tayyorlandim halos o‘lishga.

Kulib o‘tdim, negaki, dunyo,

Arzimaydi xafa bo‘lishga.

 


Bug‘doy so‘zim bor edi mening,

Odamlarga yaxshi so‘z aytdim.

Ammo, o‘zim shirin so‘zga zor,

Xaqoratni orqalab qaytdim.

 


Osmon - tandir, yulduzlar cho‘g‘mi?

Nahot shu oy gijdali  nonim?

Gandiraklar shirakayf el,

Musallasmi qip -qizil qonim?

 


Kulaversam otib qaxqaxa,

Mayli, meni telbaga yo‘ygin.

O‘lganimni eshitganingda,

Yig‘lamagin, jilmayib qo‘ygin.

 

 

 

 

 

7 aprel, 2014 yil.

Kech soat 5 dan 14 daqiqa o‘tdi.

Kanada.


 

 

Xoldor Vulqon


Amir Temur nega bir umr yengilmadi?

 

 


Sababi, Sohibqiron Amir Temur o‘z tuzuklarida o‘zi yozganiday, aslzoda sayidlarning hurmatini joyiga qo‘ydi, ularning nazaridan qolmaslikka harakat qilib yashadi.Bu birinchidan.Ikkinchidan, Amir Temur barchaga qo‘lidan kelganicha yaxshilik qildi, nomardlik yo‘lini tutmadi, halol yashadi.Ammo tuz yeb, tuzdonga tuflaydigan nomard kimsalar Amir Temur yaxshiliklariga yomonlik bilan javob qaytardilar va alaloqibat Xudoning qahriga giriftor bo‘lib, o‘z oyog‘idan yitdilar, tiriklik saxnasini xoru zorlik bilan tark etdilar.Gaplarimiz asosli bo‘lishi uchun tarixiy faktlarga murojaat etamiz.

Ma‘lumki, 1377 yili Amir Temur Mo‘g‘ilistonga xarbiy yurish qiladi va o‘sha yili To‘xtamishga lashkar va xarbiy siloxlar bilan katta yordam ko‘rsatadi. To‘xtamish aynan Amir Temurning yordami bilan, ya‘ni tavsiyasiga binoan oq kiygizga o‘tqazilib,"Oq o‘rda"ga xon etib tayinlanadi.To‘xtamish taxtini mustaxkamlab, xarbiy quvvatga kirib borarkan, sekin asta o‘zidan ketadi va ustozining yuziga oyoq qo‘yib, nazardan qolgan yaramas shogird kabi Amir Temur taxtiga ko‘z olaytirib, unga  zimdan qilich qayray boshlaydi.

Amir Temur o‘z yurtidan uzoqlarda xarbiy yurishlar, jangu jadallar bilan band paytidan foydalanib, To‘xtamish Mavaraunnahrga xujum qiladi hamda хorazmliklar yordami bilan Buxoroni bosib oladi.Bu surbetlikni va xiyonatni eshitgan Amir Temur g‘azabga to‘ladi.So‘ng xarbiy yurishlarni vaqtincha to‘xtatib, ortiga qaytadi va To‘xtamishxon qo‘shinlarini yer bilan yakson qilib, mamlakatni yovlardan tozalaydi,qo‘lga tushgan asirlarni va sotqin, xoinlarni tutib, ayovsiz jazolaydi, qatl etdiradi.O‘sha janglarda Urganch kultepaga aylanadi.To‘xtamish o‘z lashkarlarini tashlab,sharmandalarcha Ashtarxonga, hozirgi Astraxanga qochib ketadi, va iniga yashrinadi.Lekin u tarixiy voqeadan yetarli xulosa chiqarmaydi.To‘xtamish goh Rusiyaga, goh Kafkaz o‘lkalariga xujum qilar, u mamlakatlarning aholisiga zulm o‘tkazib, molini talar, yurtiga o‘t qo‘yib shaharlarini vayron qilar, Kafkaz ortidagi Sheroz(Eron), Bog‘dod(Iroq) Damashq(Suriya) mamlakatlariga ham taxdid solar, tinchlik bermasdi.U o‘ta xaddidan oshib borardi.

Amir Temur esa dunyodagi mazlum xalqlarini To‘xtamish kabi noloyiq, zolim, adolatsiz hukmdorlardan, kalamushlardan halos qilish uchun Xudo yo‘lida zolimlarga qarshi murosasiz kurash olib borardi.Amir Temur avval Damashqni keyin Bog‘dodni zulmkor shoxlardan halos qilarkan, yana xarbiy haloskorlik yurishlarda davom etadi.O‘sha zamonlardagi  zolim podsholardan yana biri turk sultoni Boyazid Yildirim edi.Boyazidning esini kiritib qo‘yish uchun Amir Temur o‘z qo‘shinlari bilan Tog‘li Qorabog‘da qishlab, bahorda g‘arbga,Turkiyaga cherik tortadi.U Anqarani fatx etib, Boyazid Yildirimni asir oladi.Boyazid Yildirim 1403 sana asirlikda olamdan o‘tadi.Turkiyani zolim sultondan ozod qilgan Amir Temur endi Xindiston safariga tadorik ko‘ra boshlaydi.Aynan o‘sha paytlarda Bog‘dodda taxtdan ag‘darilgan Sulton Ahmad Jaloir Misr sultoni Baroko‘x poyiga bosh urib boradi.Misr sultoni Baroko‘x Amir Temurning ashaddiy dushmani To‘xtamish bilan til biriktirib, Sulton Ahmad Jaloirga yordam beradilar va Amir Temurning Xindiston sari azimat qilganidan, Panjobda ekanidan foydalanib, Damashqni va Alepponi egallab oladilar hamda Sulton Ahmad Jaloirni Bog‘dod taxtiga o‘tqazadilar.Amir Temur esa o‘z qo‘shinlari bilan Xindukush tog‘laridan oshib o‘tib, Afg‘onistonni va Xindistonni zolimlar zulmidan xalos qilishga kirishadi.Afg‘oniston va Xindistonni zolimlardan tozalab, katta zafarlar bilan Samarqandga qaytgan Sohibqirondan  Rusiya knyazliklarining, Kafkaz mamlakatlarining elchilari mazlum o‘lkalarniTo‘xtamish zulmidan ozod qilishini so‘rab,  poyiga bosh uradilar.Shundan keyin Amir Temur o‘zining shavkatli qo‘shinlari bilan Astraxanь sari yurish qiladi, To‘xtamishni o‘rda po‘rdasi bilan oyog‘ini osmondan qilib, kulini ko‘kka sovuradi.Shunday qilib, Amir Temur Yevropani Boyazid Yildirimning, Rusiya, Mo‘g‘iliston va Kafkazni To‘xtamish zulmidan ozod qildi.Amir Temur 1405 yili  Xitoyda ham tartib va adolat o‘rnatish uchun qo‘shin tortib ketayotib, sovuq yanvar oyida sochlarini ustarada taglab qirdirishi oqibatida shamollab qoladi va O‘tror(Xozirgi Qozog‘iston territoriyasi)da kasallanadi.Bir oy to‘shakka mixlanib yotgach, Amir Temur 1405 yili 18 fevralda olamdan ko‘z yumadi. U o‘zining mardligi, halolligi,  adolat istagan mazlumlar dardini tinglab, raiyyatga zulm qilmasligi, aslzoda sayidlarni, avliyolarni xorlamasligi sabab umrining oxirigacha yengilmadi.Vafotidan so‘ng o‘z pirining oyoq tamonlariga dafn etishlarini vasiyat qilgan shunday ulug‘, kamtarin zotning avlodlari ekanimiz bilan biz o‘zbeklar har qancha iftihor qilsak oz.

 

 

 

 

6 aprel, 2014 yil.

Kech soat 7 dan 44 daqiqa o‘tdi.

Kanada.

 

 

 

 

Xoldor Vulqon


Xovlimizni sog‘inib

 

 

 

Balki hozir O‘zbekistonda,

Tun oyoqlab, tong ham  otgandir.

Xovlimizda odam bo‘yi Talxa,

Burgan o‘tlar o‘sib yotgandir.

 


Shovullardi teraklar qanday,

Esgan mahal toza shamollar.

Tushlarimga kiradi daryo,

Cho‘chqaxona, sohil tamonlar.

 


Nurab yotar balki ruhimdek,

O‘zim urgan paxsa devor, tosh.

Ulfatlarim, do‘stlarim balki,

Eslar meni ko‘zlarida yosh.

 


Kutubxonam, kitoblarimni,

Tugatgandir sichqonlar yamlab.

Qolgan -qutgan qo‘lyozmalarni,

Qo‘yishgandir qishlikka g‘amlab.

 

Qanday chopar eding "Tsezarь",

Sen o‘ngmiding va yoki ro‘yo?

Hazillashib tashlanib qolsang,

Kurashardik sher bilan go‘yo.

 

 

Osmas edik bo‘yninga zanjir,

Ozod o‘tdi bahoru yozing.

Qancha yillar o‘tgan bo‘lsa ham,

Sog‘inaman hanuz ovozing.

 

 

Kechir, seni tashlab ketdik biz,

Derlar buni qismat va taqdir.

Itdek daydib yuribman men ham,

Bu ham balki hikmati Haqdir.

 


O‘lganingdan keyin ham hatto,

Qolsang hamki yolg‘iz va yetim,

Sen yotibsan yong‘oq ostida,

Xovlimizni qo‘riqlab, itim.

 

 

 

 

11 mart, 2014 yil.

Kunduz soat 12 dan 45 daqiqa o‘tdi.

Kanada.

 

 

Itimiz "Tsezarь" shu itga quyib qo‘ygandek o‘xshardi.U ariq bo‘yida o‘sgan azim teraklar soyasida yotar, goho yugirib kelib, ataylab bizni turtib o‘tib ketar, atrofimizda gir aylanib chopardi.Ba‘zan xovli saxnidagi stol tevaragida o‘tirib, Abdulla o‘g‘lim bilan shaxmat o‘ynardik.Shunda Abdulla yutqazib qo‘yayotganini sezib turgan "Tsezarь" stol tagiga kirib, uni yelkasi bilan turtib, shaxmat donalarini ag‘darib yuborardi.Abdullani mutlaq mag‘lubiyatdan qutqarib, shu tariqa unga yordamlashardi.Shunaqa aqlli it edi.U odamga o‘xshardi.Uni yong‘og‘imiz ostiga dafn etganmiz.Biz "Tsezarь"ni sog‘inamiz, uni sog‘inib eslaymiz.

 

Xoldor Vulqon

 


 

 

 

 

Xoldor Vulqon


ABDULLA ORIPOV SHE‘RIYATI HAQIDA

 


Abdulla Oripov ijodiga chuqurroq nazar tashlash uchun uning oltmishinchi yillarida yozgan she‘rlariga murojaat qilmoq kerak.Negaki, shoirning aynan o‘sha davrlarda yozgan she‘rlari adabiyotimizda voqea bo‘ldi, se'riyat muhlislarining e‘tiborini tortdi, muhabbatini qozondi. Eslang.Cho‘lponning "Oydanda go‘zaldir, kundanda go‘zal"  misralarida "go‘zal" degan umumiy sifat bor va u sifatning mazmun mohiyati ochib berilmagan.Ifoda yo‘q.Haqiqiy shoir ana o‘sha umumiy sifatning biron detalga tegishli mazmunini, mohiyatini, shaklu shamoilini so‘z bilan ifodalab, o‘sha holatni o‘z tafakkur chirog‘i bilan yoritarak, o‘qiguvchining tuyg‘u rishtalariga teginadi, ularni tebratadi.Abdulla Oripov "Go‘zal" so‘zini ishlatmagan holda go‘zallikni tasvirlaydi.So‘z bilan qog‘oz bo‘ziga oqshom manzarasini chizadi.

 

Kecha oqshom falakda oy bo‘zarib botganda

 

deya yozarkan, ko‘z oldingizga lop etib, sokin yoz oqshomi, teraklar ortida bo‘zarib turgan oyning gardishi namoyon bo‘ladi.Shoir aytmasa ham, o‘sha osuda oqshom chigirtkalarining bir moromda chirillashlarini eshitayotganday bo‘lasiz.Voqealar izchilligiga ham e‘tibor bering.Oy bo‘zarib botayotgan mudroq va xorg‘in kecha.

 

Zuxro yulduz miltirab, xira handa otganda

 

deya davom etarkan, shoir yulduzni jonlantiradi.U boshqa e‘jodkorlar kabi "Yulduz porlamag‘da" demaydi.Uningcha yulduz xira handa otadi. Hammamiz subhi sodiq mahal o‘sha xira porlayotgan yulduzga qarab ag‘rayib qolgandaymiz go‘yo.Demak, tun oyoqlamoqda.Ammo lirik qahramon hanuz uyg‘oq.Nega? Chunki, birinchi muhabbatini eslab, uning uyqusi qochgan.

 

Ruhimda bir mayuslik, sokinlik uyg‘otganda

 

degan misralarni o‘qigan odam "Yo tovba, odatda odamni shovqin uyg‘otardi.Abdulla Oripovni esa, aksincha, sokinlik, jimlik uyg‘otar ekanda" deya hayratlanishi ham mumkin.Ha, shoirni shovqinlar emas, sokinlik uyg‘otadi, kimsasiz jimlik unga uyqu bermaydi.Abdulla Oripov yuqorida aytganimiz, umumiy tushunchani, mavhumlikni aniqlashtirmoqda, tiniqlashtirmoqda, u tushunchaga shakl -shamoil bermoqda.U "Uyqum ochilib yoki qochib ketgan payt" deb yozishi ham mumkin edi.Agar o‘shanday yozganda Abdulla Oripovni hech kim shoir deb tan olmagan bo‘lardi.Haqiqiy shoir har bir she‘rida, har bir misrasida yangi, hali boshqa shoirlar ishlatmagan tashbehlarni qo‘llaydi va u tashbehlarni izlab ham yurmaydi.Ular o‘zi quyilib kelaveradi.Shoir odam shovqinlar ichida uxlashi mumkin, ammo u sokinlik, oydinlik ichra uxlolmaydi.

 

 

"Munojot" she‘rida Abdulla Oripov

 

Eshilib, to‘lg‘onib, ingranadi kuy

 

deya yozadi. Abdulla Oripov ko‘zga ko‘rinmas ohangni, dardni, tuyg‘uni tasvirlaydi, kuyning, iztirobning, g‘amning, hasratning, suratini chizadi.U avval "Eshiliiiib" deydi.Keyin "To‘lg‘oniiiib" deya tasvirni yanada yuqori pardalarga ko‘tararkan, "Ingranadi kuy" deya dardli ohang harakatini aniq ifodalaydi.Ana o‘sha aniq va tiniq ifoda, tasvir jozibasi bizni hayratlantiradi, sehrlab qo‘yadi.

 

Qaydan kelayotir bu ohi frayod?

 

deya shoir bo‘ynini cho‘zib, asrlar devoridan moziyga qarayotganday tuyuladi go‘yo.

 

Kim u yig‘layotgan, Navoiymikan?

Vayo may kuychisi Hayyommikan, dood!

 

deb yozilgan baytni o‘qirkansiz, u so‘zlar, u misralar shoir yuragidan, vujudidan otilib, titilib, sitilib chiqayotganini his qilasiz.Shoir mazmunni qofiyaga yem qilmagani kabi, qofiyani ham mazmunga qurbon qilmaydi.Eng muhimi, u she‘rdagi dardni, ruhiy iztirobni, badiiylikni, tuyg‘uni saqlab qoladi.

Abdulla Oripovning kitoblariga qo‘ygan nomlari ham insonga osuda tong kabi tiniq tuyg‘u, dalalar etagida sayragan popishak ohiday hasratli qayg‘u baxsh etadi.

"Yurtim shamoli", "Yillar armoni" va hokazo.Shoir "Ayol" she‘rida:

 

Sevgidan yetimu umrdan yarim,

Qurigan ko‘ksida yolg‘iz belanchak.

 

deydi.Bu misralar bir beva ayolga so‘zlarning asriy toshlaridan yo‘nilgan qayg‘uli haykaldir.Abdulla Oripov o‘sha she‘rida;

 

Qaqragan lablarda olovli nafas

 

deya ayriliq iztirobidan yonib kul bo‘lgan beva ayol vujudining o‘tli xaroratini birovlar ishlatmagan o‘ziga hos tashbehlar bilan qiyomiga yetkazib ifodalaydi.

 

Yillar ham o‘tdilar, hamon u yolg‘iz,

Mung‘ayib termular botguvchi kunga.

 

degan misralarini o‘qib, yolg‘iz ayolning botguvchi quyoshga mung‘ayib termulgan holatini his etasiz.She‘rni davom etdirarkan, shoir o‘zi tuygan qayg‘u otashini ichiga sig‘dirolmay portlab ketadi go‘yo,

 

Ey nomard tabiat, bormi senda his,

Qaytadan baxt bersang bo‘lmasmi unga?!

 


deya hayqiradi.Ha, haqiqiy shoirlar she‘r yozayotib bir zum aqldan ozadilar, o‘zini unitib yozadilar.Unday she‘rlar shoir ruhining tub -tubidan, yuragining qa‘ridan otilib chiqadi.Yuqorida biz tadqiq qilib topgan olmos qirralarni Abdulla Oripovning deyarli barcha she‘rlarida uchratish mumkin.

Abdulla aka, yaxshi yuribsizmi shuytib?Musofirning duosi naqd deydilar.Sizni uzoq -uzoqlardan turib duo qilamiz, ustoz.Adabiyotimiz, xalqimiz, yaqinlaringiz, do‘stlaringiz, va biz kabi daydi shogirdlaringiz baxtiga doimo sog‘ -omon bo‘ling!

Hurmat bilan, Xoldor Vulqon.

 

 

30/03/2014.

Kunduz soat 10 dan 5 daqiqa o‘tdi.

Kanada.





 

 
Еще статьи...