Поиск

muvozanat.info

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

 

Бандаргох

(Роман)

 


1 - боб
Биринчи муҳаббат

 



"Чуғурчиқ" дарёси соҳиллари баланд баланд жарликлар бағрини ўйиб, ин қургувчи кўкқарға, жарқалдирғочлар ва теваракка аланг жаланг нигох ташлаганларича лўкиллаб учгувчи балиқчи қушларининг шовқинига тўла. Қушлар илма тешик қилиб ташлаган жарликлар жаҳонга машҳур серковак, сифатли голланд пишлоғини эслатади. Дарё дельтасида қари толлар, ёввойи тераклар, қайрағоч ва жийдалар кўзгудаги ўз аксига маҳлиё боққан пари пайкарлар каби сувга паришон термулади гўё. Дайди шаббода шаштида солланиб, шовуллагувчи, попуг чиқарган узун узун, қовға, қамишлар орасидан ёввойи  ўрдакларнинг ғақиллаган, бақаларнинг жўр бўлиб вақиллаган овозлари қулоққа чалинаётган бир маҳал дарё соҳилидаги шолипояда шоли ўтаб, чарчаган, 45 ёшлардаги, сочу соқолига оқ оралаган, ўрта бўйли, қирғий бурун, оқ сариқдан келган эркак жийда соясида, тўшакка ёнбошлаганича узоқ узоқларга хаёлчан термулиб ётар, унинг 35- 40 ёшлардаги хотини гулҳан ёнида куймаланиб, чой дамлар эди. Ниҳоят, аёл чойнакдаги чойни келтириб, тўшакка чўнқайиб ўтирар экан, эр - хотин нонни қаймоққа ботириб еб, чой ича бошладилар. Шу пайт сув ёқасида озғин, новчагина бир бола аъзойи баданига бошдан оёқ балчиқ суртиб,машҳур хинд актёри Раж Капурнинг "Дайди" фильмида куйлаган қувноқ қўшиқни бор овозда хиргойи қилганича, африкалик қора танли болаларга ўхшаб, ўзини тамом унутиб, рақс туша бошлади.

Мера жўтта хай жапани и патлуни Инглистани,
Сарпи лаал тўпи руси пир би дилхе Хиндустани.
Мера жўтта ҳе жапани!

Буни кўриб, эр -хотин мийиғида кулиб қўйишаркан, аёл: -Товба, худди Раж Капурдек ижро этяптия қўшиқни. Катта бўлса, бу боладан яхши актер чиқади -деб қўйди.
-Ҳа, яхши айтяпти. Аммо, у тентак қўшиқнинг маъносини тушунса эди.
-Вой, сиз хиндча қўшиқнинг мазмунини қаёқдан билақолдингиз? Ўзингиз, кимсан, оддий Ёдгор ямоқчи бўлсангиз. Худди тилшунос олимлардай гапирасиза... -деди аёл, чойдан хўплаб.
-Бу қўшиқни қамоқхонада бир авахтадошим юксак маҳорат билан куйлаб, мазмунини айтиб берганди. У қўшиқнинг мазмуни шундай: "Оёқларимда япон шиппаклари. Эгнимдаги пинжагим англияники, бошимда эса, русларнинг шляпаси, аммо дилим хиндистонники." Бу оддий қўшиқ эмас, инсонга ўзлигини англатадиган қўшиқ. Қара, оёқларимда япон шиппаги, эгнимда инглиз пинжаги, бошимда ўрисларнинг шляпаси, аммо мен, қалбан, руҳан хиндиман -демоқда. Ким билади, балки бу бола ҳам ўша қўшиқда куйлангани каби бир куни оёқларида италян туфлилари, эгнида арабларнинг узун кўйлак - иштони, бошида ўрисларнинг кепкаси бўлса ҳам, қалбида миллий ўзлигини, ўзбеклигини сақлаб қоладиган ҳақиқий Ватанпарвар инсонга айланар...
-Э, қўйинг, Ёдгор ака, эсламанг ўша қамоқхонани. Ноҳақ ўн йил азоб чекдингиз у ёқларда, ўн йила! Ўх, у кунлар азоби! Сиз у ёқда, биз эса, бу ёқда болалар билан итдек қийналиб кетганмиз... -деди аёл, бирдан хўрлиги келиб, кўзларига ёш олиб.
-Мана шунақа - да, дарров кўз ёши қиласан. Юрагимни эзмасангчи, Маҳлиё. Йиғлама, асалим. Ахир, ноҳақ чеккан азобларимни бандаси билмаса, Яратган Эгам ҳаммасини кўриб, билиб, турибдику. Бу дунёда бўлмаса, у дунёдаги ажру савоблардан умидим бор. Бўлди, бўлди, йиғлама, гўзалим, паризодим... Қани, бир кулчи, кулсанг, кулгичларинг ўйнаб, янада чиройли бўлиб кетасанда ўзиям. Ўх, офати жон, сарви равон, қоши камон, мўрча миён... Ёдгор шундай дея, хотинини эркалаб, қучаётган эди, хотини шоша пиша унинг қучоғидан сирғалиб чиқаркан: -Вой, жиннимисиз?! Анави қўшиқ айтаётган бола кўриб, нетиб қолса нима бўлади?! Шарманда... -деди, эрини сочиқ билан савалаб.
Шундан кейин у дастурхоннинг бетини ёпиб, сувлари кўз ёш каби илиқ ва кўзгудай тиниқ шолипояда индамай шоли ўтай бошлади.Ёдгор эса, жийда соясида осмонга қараб ётганича, олис ёшлигини  эслай бошлади
У пайтлар Ёдгор табиатан адабиётга меҳр қўйган бола бўлгани учун китобларни кўп ўқир, қишлоқ марказидаги кутубхона унинг энг севимли маскани эди. У уйида жуда унақа катта бўлмаса ҳам, ўзининг мўъжазгина шахсий кутубхонаси бўлишни орзу қиларди. Отаси Раҳмонқул бўлса, унинг китоб ўқиётганини кўриб: -Ҳой бола, бекордан кўз нурингни кетказиб, китоб ўқима! Унинг ўрнига сигирларга даладан бир кўтарим ўт юлиб келсанг, ё бўлмаса бир қоп тезак териб келсанг, ўшандан  фойда. Қишда ўчоққа ёқиб, чўғини сандалга соласан, белингни ўтга тоблаб ётасан.Ўқиб, олим бўлармидинг. Овора бўлиб, олий ўқув юртларига кираман дема. Битта пахта қопда пулинг бўлмаса, институтга икки дунёда ҳам киролмайсан! Институтда бойнинг боласи ўқийди. Йиғиштир китобингни! Кеча опанг Сайёра китоб варақларини ўчоқдаги оловга тутантириқ қилаётса, жанжал кўтарибсан.Тутантириқ топилмаса нима қилиш керак ахир?!Ота бувамиз дехқон бўлган. Институт дипломини олиб қўйишлари мумкин, лекин хунарни ҳеч ким сендан олиб қўёлмайди. Этик тикишни, махсидўзликни, ямоқчиликни ўрган! -дея жеркиб берар, адабиётга умуман қизиқмайдиган, туну кун далада меҳнат қилгувчи у оддий, камсуқум дехқон, бир қарасанг, трактор ортидаги чигит экиш мосламасини назорат қилиб, темир эгарда ўтирганича ичи тўкилиб, чанг тўзонда кўринмай ишлар, бир қарасанг, ойдин далаларда ёлғиз ўзи сув тараётган, яна бир қарасанг, қишлоқ хўжалик дорисепар самолётлари кузги ғўзаларнинг баргини тўкиб, хосили комбайнда териб олиш кўзда тутилган пахтазорлар узра пастлаб учганича, тонналаб сепиб ўтгувчи заҳарли пестидцидлар тумани ичра учувчиларга мўлжал сифатида, олабайроқ кўтариб турган бўларди. Куз совуғи тушган кечалар ярим тунгача уйқусираб, айвонда ўтириб, тоғдай уйилиб ётган кўсакларни кетмонсопилар билан уриб, чақиб, чувиш айниқса жуда қийин ва ўлгудай зерикарли иш эди. Ундан ҳам ёмони, колхоз клуби олдида кечалари тонг отгунча кўраклардан сўнги пахтани ажратиб оладиган ворохаларнинг жангохлардаги танклардай гулдур гулдир шовқини элни ухлатмас, одамлар ўша ворохалардан чиққан кўрак пўчоқларини ўғирлаб уйига ташишар, газнинг йўқлиги, ўтин кўмир танқислиги боис эл ўша ғўзапўчоқларни ўчоғига ёқиб, чўғини сандалга солиб, исиниб,  қишдан чиқарди.Совуқ куз кечаси, чанг тўзонда аранг кўриниб ишлаётган меҳнаткашлар, ворохалар шовқинида бақирип гаплашишса ҳам, худди тўфон кўтарилган денгиздаги балиқчилар каби бир бирларининг гапларини тушунмас, ҳеч қандай ниқоб мосламасиз, ўпкасига чанг тўлиб, икки энлик ғубор ўтириб қолган, яғири чиқиб кетган дўппиларни кийиб, енглари сузилиб, увадаси чиққан чопонларда, арзимас сариқ чақа эвазига итоаткор қуллар каби тинимсиз ишлар эдилар.Ўшандай кечалар опаси Ёдгорни ухлагани қўймас, "Отам айтди, юр, ғўзапўчоқ ташиймиз экан!" дея уни кўчага судрар, улар зулмат қаърида хирмонда уюлиб ётган ғўзапўчоқлардан ўғирлаб, этакларга тугиб, оғир юкдан елкалари арчилиб, инқиллаб, синқиллаб, уйга ташир эдилар. Ғўза пўчоқдан тушган тупроқ Ёдгорнинг сочлари орасига, кўйлагининг ёқасидан қуйилиб, аъзойи бадани чанг-тупроқ бўлиб кетар эди. Бунинг устига сентябрь ойидан то декабргача мактабларда ўқув машғулотлари тақа тақ тўхтар, ўқувчилар, олийгоҳ талабалари ёппасига пахта теришга жалб қилинар, кундалик пахта териш нормасини бажармаганларнинг шўри қурир эди. Шундай пайтларда ҳам Ёдгор барибир китобларни отасига кўрсатмай ўқишда давом этар, бу иши учун калтак еб қолишдан ҳам қўрқмас, опаси Сайёра уни китоб жинниси дея атаб, жиғига тегар эди. Ёдгор китобни уйдагиларга сездирмай, яримта нон билан бирга, белбоғига ўраркан, уни белига боғлаб, сигирини ҳайдаб, дарё соҳилига жўнар ва тизза бўйи ўт -ўлан ўсиб ётган ўнгирга сигирини қўйиб юбориб, ўзи майсалар устига чўзала тушганича китоб ўқирди.



 

 

Обновлено (02.11.2022 13:43)

Подробнее...