Поиск

Шерзод Комил Ҳалил




Переделкинода қиш

(Эссэ)





Тақвим бўйича қиш аллақачон тугаган, аммо ҳамон Москвада совуқ ҳукмрон, ҳамон қор, яхмалак, изғирин, на нурафшон ёмғир, на баҳорнинг йилт этган нури йўқ. 1933 йилда Сталин буйруғига биноан қурилган қатор дачаларнинг бирини деразасидан мўралайман, уззукун қор ёғаётган бўлади, баъзан қуёш бир кўриниб ўтади, изғирин тиғини кесиш учун уриниб кўргандай зариф шўълаларини қор кўмган ялангликлар ва ўрмон нуқсини эслатадиган арчазорлар узра сочади, аммо зум ўтмай қаёқдандир мўрмалахдай бостириб келган булутлар офтоб рўйини тўсиб, қиш ҳукмини давомийлигини уқтирмоқчидек бутун борлиқни қамраб олади. Мен қуёш ва шамол, ёмғир ва қор таъсирида баттар қорайиб кунгуралари олис-олислардан чун қадимий ва шу ила ғарибона кўринадиган Переделкино дачалари жойлашган ёзувчилар шаҳарчасидаги қўноғимга бурноқи йил келиб ўрнашгандим. Ажиб сокин шабадаларга эга ёмғирли жавзо эди ўшанда. Ранго-ранг нурга чўмган христиан черкови, йўлнинг икки ёқаси бўйлаб тизилган ҳаддан ташқари кўп ва баланд арчазорлар, қушларнинг сайроғи, дарахтлар шохида липиллаб чопиб юрган олмахонлар, шоирлар қабристони - у ерда мен қадрдонларим Пастернак ва Евтушенкони зиёрат қилгандим; ижод боғи - унда ҳамон эски даврларнинг ёрлиқлари сақланган; бир замонлар ҳашамат ва маҳобат тимсоли бўлган ёзувчиларнинг дачалари - не тонгки, эндиликда улар тўкилиб, унниқиб ранги ўчган ва аввалги кибор қиёфасини йўқотган, аммо ўша суронли даврларнинг соясигина қолганлигини ҳамон эслатиб турса-да, янги боёнлар, адмираллар ва генералларнинг янги рельф ва услубда қурилган Европа меъморчилигининг авангард архитектурасини ҳашамати ва кўрки олдида салкам аср бўлаёзган бу обидалар тарих қуйига чекинганча мунғайиб турарди. Шунга қарамай жанубдан қора тортиб бу ерга катта адабиётни излаб келган мен каби ҳақир ёзувчига бу ғарибликлар бир дунё таъассурот уйғотарди. Мен ўн тўрт ёшли ўсмир шоир Андрей Вознесенскийга Переделкинодаги уйидан қўнғироқ қилган машҳур шоир Борис Пастернакнинг бир қисми яшил тунука девор билан ўраб олинган, бошқа қисми эса уйнинг атрофидан ўтаётганлар кўриши учун темир панжаралар билан иҳота қилинган уйи олдида бир муддат ҳайрат ва хаёлатга чўкканча туриб қоламан. Бу ер эндиликда йўқлик оламига кетган шоирнинг уй-музейига айлантирилганди. Мени бу ерга илк бор классик ёзувчимиз Темур Пўлатов етаклаб келганди. Кейинчалик мен бу уйнинг олдидан деярли ҳар кун ўтдим. Кўрганларим аллазамонлар олдин сўнги бор безатилган ва эндиликда оҳори тўкилиб бўёқлари кўчиб тушаёзган мунғайган Пастернаксиз уй, боғдаги баланд қарағайлар ва игнабарг арчаларнинг Пастернаксиз шивирлаши, қуёш фотонларини ютаётган япроқларнинг Пастернаксиз маҳзун шитирлаши, ҳамма-ҳаммаси, жуда ҳам ғалати эди. Мен йўл бўйидан ўтиб Серафимович кўчасига қайриламан. Чап қўл тарафимда узундан-узоқ ижод уйининг дарахтлар остидаги ўриндиқлари - не тонгки, бирор ёзувчи кўринмайди; ёзувчилар меҳмонхонаси - Одил Ёқубов билан ҳар гал Москвага келсак, биз шу ерда турардик деб эслаганди Темур Пўлатов менга бу ҳақда; ижод уйи дерикцияси - у ерда ёзувчиларнинг юздан ошиқ дачаларига туриш учун 2000 дан ортиқ ёзувчилар ариза бериб навбат кутиб ётибди; чап қўл тарафимда эса, ёзувчилар дачалари, яшил-оқ-қизил ранглар билан безалган кутубхона - мен бўш вақтларимда доим бу ерга келиб китоб ўқидим, рус адабий газеталари ва жаридаларини варақладим, руҳонияти кучли шоир ва ёзувчиларнинг ижод уммонига шўнғидим; кутубхонанинг шундоқ ёнида болалар ёзувчиси Корней Чуковскийнинг уйи, эндиликда уй-музей жойлашган, бу ерга Россияга қайтган машҳур ёзувчи Александр Солженицин бир муддат яшаганди. Ҳар гал бу ердан ўтганимда кенг пешонали кўзлари бургутникидек чўққисоқол Солженицинни шу ердан ўтганларни кузатаётганлигини хаёлимдан ўтказаман. Уни қоралаш компаниясига қатнашган машҳур ёзувчилар рўйхатини Москвадаги марказий кутубхоналардан бирида архив газеталарни кузатаётганимда кўзим тушганди. Истеъдодларнинг душмани ҳар жамиятда ҳар бир макон ва замонда бўлар эканда. Переделкинодаги ёз ҳаш-пашт дегунча шундай ўтиб кетди. Сентябрнинг сўнги зариф қуёши атроф-боргоҳни қиздиришга ҳар қанча уринмасин, аччиқ шамоллар секин-секин тумонот теварагни забтига ола бошлади. Ям-яшил дарахтлар бир ҳафтада сарғариб кетди, албатта арчаларгина бундан мустасно. Переделкинода қисқа куз келганди. Ҳатто ёмғирлар ёға бошлади. Шамол дарахтлар барглари ҳар кун ва ҳар оқшомда совуриб чиқарди. Мен Москвага келишдан олдин онамни зиёрат қилгани борганимда менга ўзининг нафақа пулига олиб берган иссиқ жимферни кийдим. Она, олиб берганинг учун раҳмат бир дона жимфер. Бу менга жуда таъсир қилди. Мен муҳожиротга кетаётган Бродскийга бир дона хурмо ва плашини олиб келган шоирнинг онасини эсладим. Муҳожиротнинг даҳшатини ҳам. У рус маданиятига ўхшамаган мутлақо ўзга маданиятга тушди ва ўша ерда интиҳо топдим. Коронавирус пандемияси тарқаб одамлар даҳшатга тушган дастлабки пайтларда мени ҳам шундай ҳислар қамраб олганди. Ўзга тупроқларда ному-нишонсиз, абадул-абадга қолиб кетиш даҳшати эди бу. Аммо юрагимдаги бу гардларни Переделкинонинг симмиллаган ёмғирлари ювиб юборди. Ўша олатасирли даврларда Эдуард Лимонов вафот этди, кейинроқ Юрий Бондерев ўтди. Агар истак бўлганида бу ёзувчиларни тириклигида кўриш имкони менда бор эди. Аммо мен ўзи билан ўзи оввора инсон, ёзишни энг муҳим нишона деб билган ғариб ёзувчи ёлғизлик ўқишлари ва яратиқлари билан бирга эдим. Мен нашриётга, музейларга, кутубхоналарга борардим, китоб дўконларини узоқ кезардим ва ўзимга ёқадиган ажойиб китобларни харид қилардим. Ташқарида чиққанимда эса, кузнинг совуқ осмони келаётган қишдан дарак берарди. Дарҳақиқат бу қиш бизни кўп куттирмади. Бу йил қаттиқ қиш бўлади деган ваҳималар тасдиғи ўлароқ илк қор ноябрда ниҳоят бўй кўрсатди. Переделкинони оппоқ қор қоплади. Мен Вознесенскийнинг уйини бориб кўрдим. Йўқ, уй-музейга айлантирилмаган экан. Октябрда бориб кўрганим Булат Окуджава ва аввалроқ ёзда зиёрат қилганим Евгений Евтушенконинг уй-музейларидан фарқли ўлароқ Вознесенский уйи у ўлган 2010 йилдан бери сукунат фаслларига ғарқ бўлганди. Мен унинг хотирасига шоир вафот этган кунда радиодан эшитган хабарим таъсирида эпитафия битгандим. Канадада яшовчи ўзбек шоири Холдор Вулқон мен ҳақимда ёзган мақоласида " Шерзодни шу шеърини ўқиганимда кўзимдан ёш чиқиб кетди" деб эслаганди. Дарвоқе, мени - Вознесенский уйининг шу ўлик сукунати Переделкино қишида кўзимга ёш айланишига сабаб бўлди нечукдир. Менга бир ёзувчи, исмини айтмайман, Вознесенскийнинг аччиқ тақдирини айтиб берди. Билмадим қанчалик ҳақиқат бу гап. Умрининг сўнги йилларида шоир бир ажойиб рус қизи билан танишиб унга жуда боғланиб қолади. Бутун умр бирга яшаган хотини ҳам кўзига кўринмайди. Менинг ёзувчи дўстимнинг қулоғимга шивирлаб айтишича, Андрейнинг хотини яҳудий миллатига мансуб ва ўзидан ёши бироз катта бўлган. Вознесенский уйдан кетмоқчи бўлганда хотини бутун яҳудийларни оёққа турғизади. Унга журнал таҳририятларидан бош муҳаррирлар, ёзувчилар уюшмасидан яна аллақандай чиновниклар телефон қилишарди. Ҳатто партиядан телефон қилиб уни уришишади. Бечора Андрей сувга тушган бўлкадай бўшашиб севгисидан воз кечди ва хотини билан қолди, - деб ниҳоятда муҳим хабарни менга етказгандай тамоқ қириб мени зимдан кузатади ёзувчи дўстим. -Ҳа, шундайми, ҳаётнинг ишлари қизиқ, - дейман мен шоиримнинг бўшашган қиёфасини хаёлимда жонлантирганча. Андрей Вознесенскийнинг мунғайган образи тарих қатига сингиб кетаётган ва эндиликда унинг уйи эканлиги тобора ёддан кўтарилаётган маскани каби хаёлимдан фаромуш бўлади. -Андрейнинг уйидаги ғаройиб картиналарни ўғирлаб кетишди, зим-ғойиб бўлиб ҳеч топилмади дейди ҳамон хаёли Вознесенскийда бўлган танишим. Мен шунчаки бош силкийман, аммо энди Переделкинодаги бошқа манзилларга нигоҳимни қаратаман. Мана бу Булат Окуджаванинг уйи. Эндиликда уй-музей. Ўтган йили қиш бошланганда Булат Окуджава уй-музейига мени ишга чорлашганди. Бу маоши бироз кам бўлган адабий консультант лавозими эди. Мен кам маошга ишлашни истамадимми, ё бошқа сабабданми нимагадир адабий консультант бўлишга кўнглим чопмади. Шунга қарамай мен уларнинг жуда кўп тадбирларида қиш бўйи қатнашдим. Умуман кузатганим Окуджава музейи жуда кўп адабий учрашувлар ташкил қиларди, миллий ва хориж профессорларини адабий лекциялар учун таклиф қилишарди, хуллас жуда фаол эди улар. Буларни кузатиш ва тинглаш қандайдир бошқача, мароқли эди. Руҳнинг фориғланишини ҳис қиларди одам. Бундай паллаларда майда одамларни унутасан, ланж ва суллоҳ адабий давралардан вақтида узоқлашганингга Яратганга шукроналар айтасан. Мен қорли кунларни, совуқ аёзларни юрагимдаги оташ туфайли ҳис қилмасдим, аммо бир куни даҳшатли ҳодиса юз берди. Сталин даврида ўрнатилган газ печ кутилмаганда ишдан чиқди. Бу вақтдаги ҳарорат ва ҳис-туйғуларимни "Переделкино кундалиги"да шундай эслаганман: "Чуқур мелонхолия мени тез-тез таъқиб қилади. Муҳитдаги ҳолатлар, баъзан кутилмаган омадсизлик руҳиятга қаттиқ зарба беради. Переделкинода кеча газни "катёл"дан сизиб чиқиши натижасида бутун тунни совуқроқ хонада ўтказишга тўғри келди. Батариялар музлаб қолмаслиги учун сувини тўкдим. Бугун кун бўйи усталар янги печка ўрнатишди, аммо ҳамон иш битмади. Яна бир совуқ тунни ўтказаман шекилли. Ҳарорат ташқарида -7 градус. Ток печка бор, аммо ҳайҳотдай катта хоналарни қовурғаси кам печь исита олмаслиги табиий. Дам олиш кунлари режалаштирилган ишларни мен кутмаган нарсаларга сарф бўлишини тамоша қилиб пессимизмга бериламан." Икки кун ва тун минус температура уйда ўтирганимда қандай оптимист бўлиш мумкин. Аммо янги газ печ уйни қиздира бошлаганида ва кейинчалик ташқарида ҳаво ҳарорати -28 градусга тушиб кетганида ва бошқа тинимсиз ёққан қорли тунларда иссиқ уй туфайли бу ҳислардан бегона бўлдим. Мен тошкентдалик вақтимдаёқ бошлаб қўйган шимол ёғдуси туркумига кирувчи кўплаб ҳикояларим устидаги ижодий ишларимга шўнғиб кетдим. На ташқарининг совуғи, на олис преферияда ўтириб ўзбек адабий муҳитида мени қора портретимни яратиш ва шундан очко ишлашга иштиёқманд бўлган майда ёзувчиларнинг ғийбатлари ҳам энди менга чикора, ижоднинг ажабтовур ва ғаройиб оламига кириб кетарканман, мен ўзим яратаётган қаҳрамонлар ҳаётида яшардим, ёзувчиликнинг сир-синоатли услублар дунёсида сёрфингист каби сузиб юрар ва менинг йўлимда дуч келиши мумкин бўлган оқим ғалаёнларидан усталик билан ўтиб йўлда давом этардим. Қор ҳамон ёғар, атроф-тумонотнинг оппоқ иронияси онаси ва қизини соғинган ва хаёли бурчини шу ҳис бот-бот тимдалайдиган мен каби ғариб ёзувчини доим ўйлантиргани ўйлантирганди; бу мен билган ўша ғариб ёзувчи эди, аммо яна бир шафқатсиз ёзувчи бор, уни адабиёт, фалсафа ва ижтимоий антропологиядан бошқа нарса қизиқтирмайди. У кундаликлар ёзади, яқин беш йилдан бери бирор насрий асарини оммага эълон қилмаган, кўчирмачилар ва тақлидчилардан услубини қизғонган ва услуб жилоларига телбаларча берилган ва тинимсиз ёзадиган, уйда ҳам, йўлда ҳам, ишда ҳам адабиётдан бошқа нарсани тан олмайдиган бир архитип ўлароқ омма нигоҳини таржималари ва шеърлари билан чалғитишга уринади. Гўё улар уни наср билан шуғулланмаётганидан беҳузурлик туйишмасин, ҳа, шуларни ёзаяпти экан деб тинчланишсин. Аммо бир кун бўрон қўпади, сув остида яширинган айсбергнинг асосий қисми саёз ҳавзаларда ўтириб қолган кемаларни ҳам, уларга қўшиб пароходлару елканли қайиқчаларгача парчинлаб ташлайди. Ҳозирча Переделкинода қор ёғаяпти, шамол турган эмас, бўрондан дарак йўқ, ўлик сукунат оппоқ қор остида тумшайиб ётибди. Майли бу ёзувчиларни қайси бири тарих саҳнига чиқади, ё чиқмас, вақт кўрсатади барини; аммо ҳозир умр қумсоатлари қор каби соврилаётган бу мудаббир кунларда баҳор қачондир келармикан деган бир андиша менинг кўнглим тубларидан ўтиб борадир; бир куни менга Темур Пўлатов айтдики, Переделкинодаги шу дачани олган вақтимда икки дона олма олиб келиб экдим, жуда кичкина ниҳол эди, йигирма йиллар бўлдиёв, олти-етти йил олдин бир нишона гул берди, мен хурсанд бўлдим энди олма мевага кирар экан деб, аммо қор ёғди, гуллар тўкилди, олма эса бошқа гулламай қўйди. Мен олмаларга қарайман. Улар ҳайҳотдай арчазорлар ва қарағайлар атрофида худди уларга тақлид ўлароқ кўкка бўй чўзиб кетган, танасининг қийшиқ кунгураларида қор парчаларини тутиб турибди. Переделкинонинг оппоқ қорли манзараларини кезиб юрарканман баъзан ўйлайман Переделкино баҳорини қачондир кўраманми?! Мен бу ерларга келмасимдан олдин ўтиб кетган ёзувчилар ўша баҳорларни кўришган, энди эса қиш, у ёзувчилар энди йўқ. Мен яшаётган уйнинг биринчи қаватида бир пайтлар кавказлик ажойиб ёзувчи Фозил Искандар турган. Темур Пўлатов билан ёнма-ён қўшни бўлган. Ўша ғаройиб баҳорда олмаларнинг нишона гулларини балки у ҳам кўргандир, яна баҳор келармикан, олмалар яна гуллармикан ва ўша гулларни мен ҳам кўраманми?! Ё ёлғизлик ҳаётимнинг узун қиш кечаларида бу баҳорлар менга насиб этмаганми?! Мелонхолия ва пессимизм таъқиби остида липпиллаб турган ёзув столидаги чироғимни ўчирганча тўшакка етиб бораман ва туннинг оғган озгина қисмини уйқуга туҳфа этаман. Тушимда олмалар гуллаётган эмиш, бир тонга яқин хушнуд ҳолда кўзимни очаман ва ойнага югураман, йўқ, ҳамон мартнинг ўртасида баҳорни кечиктирганча ва бу ғаройиб кечмиш ҳаётимнинг ажиб лаҳзаларида Переделкинода ҳеч бири бошқа бир кристалга ўхшамайдиган йирик-йирик лайлакқор ёғаётганди...


15.03.2021.

Москва-Переделкино
Манба: -Азиз Абдумаликнинг SABOQ.UZ сайти.

 

 

 

Подробнее...

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

 


Қаловини топсанг, қор ёнади.

(Ўзбек халқ мақоли)



Ўтган йиллар мобайнида Президент Мирзиёев нафақат қўшни мамлакатлар, балки фаолияти Россия Федерациясида тақиқлаб қўйилган "Толибон"  диний харакати билан муроса ва музокара йўлига ўтганида, кўплар уни узоқни кўра билмасликда айблаб, "Мирзиёев диний -террористик ташкилотлар билан муроса ва музокара қилмоқда!" дея айюханнос солдилар.


Буни қарангки, АҚШ ўз қўшинларини олиб чиқиб кетиши биланоқ, Толибон ҳаракати икки хафта ичида Авғонистонни эгаллади.


Ва айнан, узоқни кўра билган президент Мирзиёевнинг сиёсат тахтасидаги ўйлаб олдинга сурган шахмат доналари сабаб АҚШнинг Авғонистондан чиқиб кетиши ортидан чорак аср димланиб ётган сиёсий тўғон бирдан очилиши, жангарилар ва қочқинлар тўфони  Марказий Осиёга, жумладан Ўзбекистонга, сўнг эса, таркибида ислом динига эътиқод қилувчи халқлардан иборат субъектлар мавжуд Россия Федерациясига ҳам ёприлиши кутилаётган дахшатли хатарнинг олди олинди.


Донишманд халқимизнинг "Қаловини топсанг, қор ёнади" деган гапи шу бўлса керак.


Президент Мирзиёев стратегик тадбирларининг энг ҳайрлиси, Марказий Осиё мамлакатларини, жумладан мустақил Ўзбекистонимизни "Қочавер, толибонлар келяпти" дея қўрқитиб, ўз қопларига солмоқчи бўлган учинчи кучларнинг машъум орзуларини чиппакка чиқарди.


Бундай президентнинг қадрига етмоқ керак.



21/09/2021.
Кундуз соат 1:46.
Канада, Онтерио.

 



 


 

Ёзувчининг қуйидаги сурати адабиётимиз жонкуярларидан бири, Нигора Умарованинг ФБ саҳифасидан олинди.


Таъзия


Бир куни "Шарқ юлдузи" журнали идорасига кирсам, шоир Икром Отамурод: "Холдор, укажон,"Ўзбекистон адабиёти ва санъати" газетасида менга бағишланган шеърингиз эълон қилингач, шоир ёзувчилар сизни сўрайвериб, менга тинчлик беришмаяпти.Жуманиёз Жабборов ҳам "Холдоржон Тошкентга келса, айтинг, бизнинг ишхонага бирров келиб кетсин" дегандилар деди у.


Мен Маданият вазирлигига бориб, раҳматли Жуманиёз Жабборов билан учрашдим.Биз узоқ суҳбатлашдик.


-Холдоржон, биласиз, Худойберди Тўхтабоев бизнинг қудамиз бўладилар. Абдулла Орипов ҳам. Куёвимиз, яъни Худойберди Тўхтабоевнинг ўттизга кирган ўғиллари кутилмаганда вафот этдилар. Бу мусибат Худойберди аканинг қоматини эгиб қўйди.Илож топсангиз, Худойберди аканинг уйларига бориб, дуои фотиха қилиб, ҳол -аҳвол сўраб қўйсангиз, кўнгиллари кўтарилади -дедилар.Менинг ўша куни зарур ишларим чиқиб, Худойберди Тўхтабоевга таъзия билдиргани янаги келганимда кирарман дебман.Қолган ишга қор ёғар деб машойихлар бекорга айтмаган эканлар. Ўғилларининг вафоти муносабати билан Худойберди Тўхтабоевга таъзия изҳор қилолмадим.


Мана неча йилларки Ватанимдан узоқда, Америка қитъасида яшаётганимга қарамай, ҳамон устоз Худойберди Тўхтабоевни яхши ҳотиралар билан эслайман.Ахир, шу ёзувчининг ажойиб асарларини ўқиб, улғайганмиз.Қолаверса, Худойберди Тўхтабоевнинг камтарин, кичиккўнгил, одамохун инсон эканликларига у ёзувчи "Ёш куч"журналида бош мухаррир бўлиб ишлаётган пайтлари амин бўлганман ва Худойберди Тўхтабоевга янада ҳурматим ортган.Ўшанда "Ёш куч" журнали Қатортол кўчасидаги 64 уйда жойлашган эди, адашмасам.Мен бир попка шеърларимни қўлтиқлаб, ўша бинога бордимда, "Ёшлик" журнали редакциясини ахтариб, "Ёш куч" журнали идорасига кириб қолибман.Шунда журнал бош мухаррири
Худойберди ака ёшлари улуғ, таниқли ёзувчи бўлишларига қарамай ўринларидан турдилар ва мен билан самимий кўришдилар.Сўнг мени эргаштириб, коридордан юрарканлар, "Ёшлик" журнали редакциясига олиб кириб, мутасаддилар билан таништирди.Кейин узр сўраб, яна ортларига қайтдилар.Дилида кири кибри йўқ,камтарин бу ёзувчини шу шу ҳурмат қиламан, бот -бот эслайман.

Бугун устоз оламдан ўтибдилар. Эшитиб, қайғуга ботдим. На чора, бандачилик. Худойберди Тўхтабоевни Худо раҳмат қилсин. Ётган жойлари обод, руҳлари шод бўлсин.Марҳумнинг оила аъзоларига, дўстларига ва шогирдларига чуқур таъзия изҳор этамиз.


Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси



 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

 

 

Йиллар учиб ўтди бамисоли ўқ,

Ғурбатда оқарди соч - соқол, муртим.

Мен сени бир зум ҳам унутганим йўқ,

Мени ҳам унутиб юборма, юртим!

 

Х.В.

 

 

Холдор Вулқоннинг набираси Абдусаломов Жасурбек Мақсудович.

 

Бир дона сўз



Мен ушбу мақоламда ЎЗБЕК деган ўз халқимни ўзга миллат ва элатлардан, юртимни ўзга юртлардан устун қўймаган ҳолда, Ватанимиз баъзи кимсалар айтганидай қарғиш тушган жой эмас, балки тупроқларимиз Оллохнинг тажаллисидан нурафшон ва серқуёш, азиз авлиёлар ҳоки ётган жаннатмакон ўлка эканини, халқимизнинг эса, ундайлар айтганидай қарғалган эмаслигини, балиқдай безабон, қўйдай ювош эмаслигини,аксинча,унинг дунёдаги энг мулохазали, донишманд ва камтарин халқлардан бири эканлигини бир дона сўз билан исботлаб қўймоқчиман.


Далаларда кетмон чопиб, ҳалол ризқланадиган оддий бир ўзбек, сайрга чиқаркан:  "Бир айланиб келай" дейди. Ёки, -ҳа, оғайни, бу ёқларда нима қилиб юрибсан? - дейилса, у: -ўзим, шунчаки айланиб юрибман - дея жавоб бериши тайин.

Бундай чуқурроқ ўйлаб кўрилса, бу дунёда ҳамма ишга бориб, уйга қайтиб, еб, ичиб, ухлаб, яна ишга қайтиб, доимо эврилиб тургувчи ер шари билан бирга ўзи сезмаган ҳолда коинот бўйлаб тинимсиз айланаётгани маълум бўлади.


Ўзбек оналари фарзандларини "айланиб кетай сендан" дея эркалайдилар.


Тарихда иккита мамлакатни идора қилган темурийзода шох ва шоир Заҳириддин Муҳаммад Бобур оғир дардга чалинган фарзанди Хумоюннинг теварагида коинотдай айланиб, унга келган дардни ўзига ўтишини, ўғлининг соғайиб кетишини Яратгандан илтижо қилиб сўраганлари ҳақидаги ривоят ҳам айланиш тушунчаси билан боғлиқ.


Дарҳақиқат, агар Яратганнинг фазлу каромати билан йўқдан бор бўлган, йўқлик рамзи нол рақамидай айлана шаклли траекторияда ҳаракатланувчи олам айланишдан тўхтаса, ҳаёт ҳам тўхтайди.

Буни қарангки, кўз илғамас, тафаккурга сиғмайдиган чексиз коинот билан бир траектория бўйлаб ҳаракатланувчи одамзод ҳам яшаб, яшаб, охир бир куни тупроққа айланади.


Агар сенинг бир дона "айланиб" деган сўзинг Ер сайёрасининг ва космик туманликлардаги тамоми бошқа сайёраларнинг, галактика ва квазагалактикаларнинг ягона механик қонунга бўйсундирилган ҳолатда муттасил ва мангу айланиб туриши, инсон ва бошқа барча мавжудодларнинг жисмидаги қон айланиши, обкаш булутлар ташиб келтиргувчи сув буғланиб, яна осмонга қайтиши, ҳамда фасллар эврилишидай ақл бовар қилмас сирли система билан узвий боғлиқ бўлса, сенинг луғотингдаги қолган сўзларда қандай ҳикматлар яширин экан, эй менинг буюк, донишманд ва камтарин халқим?!




09/03/2021.
Эрта билан соат 8:52.
Канада, Онтерио.

 

 

 

Холдор Вулқон

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг аъзоси

 

Гуллаб, яшнайвер, жонажон Ўзбекистон!


Бу дунёда қурилган йўллар, кўприклар ўз ташаббускорларига, молияловчи ҳомийларига, ҳамда қурувчиларига то рўзи қиёмат савобу ажру азимлар йўллаб туради дейдилар ҳурматли уламоларимиз.


Дарҳақиқат, собиқ иттифоқ замонида Андижон вилоятига раҳбарлик қилган, сою анҳорлар, каналлар устига бетон кўприклар солиб, замонавий йўллар қурдирган Бектош Раҳимовни андижонликлар ҳали ҳануз катта ҳурмат билан ёдга оладилар, ҳақларига дуо қиладилар.

Андижон вилояти собиқ ҳокими Қобилжон Обидов даврида вилоятнинг Асака туманида илк бор Ўзбекистон автомобилсозлигига асос солинди.


Афсуски авваллари онда сонда бўлсада, кечгача курсисида ялпайип, қулоғини қоғоз қисқич скрепка билан ковлаб, телефонда валақлаб, ишониб топширилган мансабини суйистеъмол қилиб, халқ мулки хисобланган иншоатларни ноқонуний йўллар билан қоқи баҳосига ё сув текинга хусусийлаштириб олгувчи нопок, қўли қинғир, пихини ёрган порахўр раҳбарлар ҳам учраб турар эди. Ўз киссасини ўйлайдиган ундай сохта раҳбарчалар "фаолиятидан" бирон эслашга арзигулик нарсанинг ўзи қолмаган.

Бугун янги, озод, демократик Ўзбекистон дунё ҳамжамияти кўзи ўнгида бутун бўйи басти билан юксалиб, гуллаб яшнамоқда.Чорак асрдан ортиқ вақт давомида йиғилиб қолган муаммолар ҳал этилмоқда. Жаҳон стандартлари талабига жавоб берадиган замонавий йўллар барпо қилиниб, мамлакатлараро иқтисодий ҳамкорликларнинг гарови бўлмиш, йўл коммуникация тармоқлари янгиланиб, кўприклар қурилмоқда, шаҳар ва қишлоқлар ободончилиги йўлида улкан ишлар амалга оширилмоқда.

Шу ўринда айтиб ўтиш жоизки, айнан Андижон Вилояти ҳокими Шухрат Абдураҳмонов раҳбарлигида Андижон шаҳри ва вилоятдаги бошқа шаҳру қишлоқлар таниб бўлмас даражада обод бўлгани инкор қилиб бўлмас тарихий ҳақиқатдир.


2003 ё 2004 йиллари эдими, валлохи аълам, ҳозир  аниқ эсимда йўқ, журналистик суриштирув ишлари билан мен Андижон вилояти, Избоскан тумани, "Чувама" қишлоқ фуқаролар йиғинига бордим.


Ёшлигимда болалар билан кўча чангитиб ўйнаб, деярли Чувамада катта бўлганим учун ҳам, бу қишлоқ менга бегона эмас эди ва унинг муаммоларига бефарқ қарай олмасдим.


Муаммоларни ўрганиш жараёнида менга қишлоқнинг ҳурматли оқсоқолларидан бири Нўмонжон ҳожи ака ҳамкорлик қилдилар.

Эшитишимча, у улуғ инсон бундан бир икки йил аввал боқий оламга сафар қилибдилар, жойлари Жаннатдан бўлсин. Ҳожи ака умр бўйи халқ ғами билан яшаб, жамиятдаги айрим муаммоларни кўтариб, хал этиш йўлларини қидиргувчи ҳақиқатпарвар, жасоратли инсон эдилар. Маълум бўлишича, ўша пайтлари Пастқишлоқ деб аталган маҳаллани катта ер билан боғлайдиган, Тентаксой устига қурилган омонат ёғоч кўприк шалоғи чиқиб ётар, Пастқишлоқдан мактабга қатнайдиган мактаб ўқувчиларидан айримлари ўша кўприкдан ўтаётиб, Тентаксойга тушиб кетар, ҳатто ўлим ҳоллари ҳам юз бериб турар экан.


Биз ҳожи ака билан ўша лапанглаб тургувчи, баҳорда сел тошқинларидан қутурган сой ярим ёлчисини ювиб, қийшайтирган омонат кўприкдан аранг ўтарканмиз, Пастқишлоқдан катта ерга қатнагувчи одамлару ўқувчиларнинг сабр тоқатига қойил қолганман ва уларга ич ичимдан ачинганман.


Қани энди етарли маблағим бўлсаю, шу кўприкни таъмирлаб, ёки янгитдан қуриб, ажру савобларга эга бўлсам, чувамаликларнинг дуоларини олсам дея ўйлаган эдим ўшанда.


Ҳожи ака билан югирдик, елдик, аммо ўша пайтдаги ҳокимлар берган вадаларининг устидан чиқмадилар ва бу муаммо муаммолигича қолиб кетди.


Куни кеча ўша Нўмон ҳожи ака раҳматлини ўйлантирган муаммо хал бўлганини, одам ўтгани қўрқадиган қилкўприк ўрнида шахсан Андижон Вилояти ҳокими Шухрат Абдурахмоновнинг ташаббуслари билан оғир юк машиналари ҳам бемалол қатнайверадиган мухташам янги бетон кўприк қурилгани эшитиб, чин дилдан қувондим ва Ўзбекистон Республикаси президенти Шавкат Миромонович Мирзиёев тамонидан белгиланган иқтисодий, сиёсий ва ижтимоий ислохатларни ҳаётга тадбиқ этиш йўлида ўзининг фидоий, ҳалол меҳнатлари билан Андижон вилоятини гуллатиб, яшнатаётган Шухрат Қўшоқбоевичга нисбатан ҳурматим янада ортди.


Ахир, ҳоким деган шундай ғайрат шижоатли, ҳалол ва адолатли бўлиши керакда.



01/03/2021.
Эрта билан соат 8:50.
Канада, Онтерио.



Холдор Вулқон

 

Ойдин сукунат
(Тоғам Ҳурмуҳаммад Кенжаевнинг порлоқ ҳотирасига)



Тоға, Чувамада ҳозир ҳойнаҳой,
Оқшом тушиб, қуёш ботгандир.
Оппоқ чинни товоқ каби ой,
Тентаксойда чўкиб ётгандир?

Тошқин бузган кўприк ходаси,
Тахталари ётгандир кўчиб?
Сув кечарди сигир подаси,
У кўприкдан ўтгани чўчиб.

Қуриллайди балки бақалар,
Қирғоқларда қамишлар оҳи.
Дайди тулки сувлар ёқалаб,
Қулоқ тутар жимликка гоҳи.

Сўқмоқ уни соҳилга бошлар,
Ғир ғир эсар тунги шабада.
Кўринар сув остида тошлар,
Боғбон эса ухлар капада.

Юлдузларни жимлик хоритар,
Олис осмон -овоз етмас жой.
Қабрингизни ғамгин ёритар,
Жим -жит, сокин сукунатда ой.


22/10/2017.
Тунги соат 1 дан 21 дақиқа ўтди.
Канада, Онтерио.


Андижон шаҳрига ўрнатилган шох ва шоир Заҳириддин Муҳаммад Бобур ёдгорлиги. Буюк ўзбек ҳайкалтароши Равшан Миртожиев асари. Бронза.


 
Еще статьи...